• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن ادبيـــات > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
ادبيـــات (بازدید: 369)
يکشنبه 6/5/1392 - 11:12 -0 تشکر 626599
شب های سرنوشت

شب قدر

در "ترجمان القرآن جرجانی" شب قدر، شب اندازه کردن کارها ذکر شده است. صاحب " کشاف اصطلاحات الفنون" گوید: شب قدر، شبی است با عزت و شرف که هر که در آن طاعت کند عزیز و مشرف گردد.

در "التفهیم بیرونی" آمده است:

و اندر ماه رمضان لیلة القدر است، آنک جلالت او را به دهه پسین جویند و نیز گفتند به طاق‌های این دهه.
لیلة القدر شبی مهم و سرنوشت ساز است. شب نزول رحمت و برکات الهی و تعیین سرنوشت ابدی انسان‌هاست. در خصوص اهمیت این شب گفتنی است که از صدر اسلام و از عهد رسول اکرم حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله رسم بر آن بوده است که شب‌های قدر را "احیا" بگیرند و تا سپیده‌دم به آداب مخصوص آن از جمله دعا و نماز و استغفار بپردازند. در فضیلت شب قدر آمده است شبی بهتر از هزار ماه است: "لیلة القدر خیر من الف شهر."
و به احتمال قوی این شب ارجمند یکی از شب‌های نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم ماه مبارک رمضان می‌باشد.
در آیه نخست سوره مبارکه "قدر" نیز تصریح شده است به آن که قرآن کریم در شب قدر نازل شده است: " انا انزلناه فی لیلة القدر. "  

يکشنبه 6/5/1392 - 11:14 - 0 تشکر 626601

در "تفسیر ابوالفتح رازی" پیرامون شب قدر آمده است:


شب تقدیر است و فصل احکام و تقدیر قضایا آنچه خواهد بودن در سال از آجال و ارزاق و اقسام همه در این شب کنند و گفتند قوله "فی لیلة مبارکه " هم این شب است.


شب قدر هم مانند بسیاری از مضامین والای دینی از منظر نظر شاعران ما دور نمانده است. شبی که در ادبیات ما از روشن‌ترین پنجره‌های معنویت و عرفان به آن نظر شده است. همیشه نگاه به شب قدر، نگاه به شبی بوده است که انسان در وسعت بی کرانه‌اش می‌تواند به شنایی جانانه بپردازد و از هر چه سیاهی و تباهی است به درآید و برای سال آتی و سال‌های آینده ره‌توشه‌هایی مبارک و الهی برگیرد. به راستی در ساحت هیچ ادبیاتی چون ادبیات فاخر این سرزمین نمی‌توان این همه نازک خیالی‌های جانانه و وجدانگیز را از مفاهیم دینی سراغ گرفت. شاعران و ادیبان ما آنگاه که با همه وجود اشراقی خود به فهم قدر توفیق می‌یافتند و از خدای قدر برای برون شدن از وهم و حضور در فهم قدر و مراتب آن توفیق طلب می‌کردند به تبیین ذوقی این مفهوم والای دینی می‌پرداختند:



شب قدر



منوچهری دامغانی:


با رنگ و نگار جنت العدنی                با نور و ضیاء لیلة القدری



شیخ اجل سعدی شیرازی:


تو را قدر اگر کس نداند چه غم           شب قدر را می‌ندانند هم



خواجه حافظ شیرازی:


شب قدر است و طی شد نامه هجر          سلام فیه حتی مطلع الفجر


دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند             واندر آن ظلمت شب، آب حیاتم دادند


چه مبارك سحری بود و چه فرخنده شبی             آن شب قدر كه این تازه براتم دادند



عارفان درباره شب قدر گفته‌اند که این شب، شبی است که سالکان را به تجلی خانه خاص مشرف می‌گرداند تا بدان تجلی قدر و مرتبه خود را نسبت با محبوب بشناسند و آن وقت، ابتدای وصول سالک باشد؛ یعنی جمع و مقام اهل کمال در معرفت:


در شب قدر، قدر خود را دان           روز در معرفت سخن میران

يکشنبه 6/5/1392 - 11:15 - 0 تشکر 626602

زنهار مخسب امشب

[تصویر:  202122171223102162053912201811081814261.jpg]

رمضان با شگفتی های خویش بر ما جاری است و هر كس به قدر پیمانه خویش می تواند از این رود جاری پربركت بهره گیرد و سرچشمه این رود آسمانی را به راستی می توان در شب قدر یافت . در بزرگی این شب یگانه شاید همان به كه به سخنان یكتای بی همتا اشاره كنیم كه " و ما ادریك ما لیله القدر * لیله القدر خیر من الف شهر " . شب قدر را پوشیده داشته اند و یافتن آن را جز به نشانه ها میسر نساخته اند . و همین مستوری  این شب است كه خیال شاعرانه شاعران را برانگیخته تا درباره آن بسرایند و زیبایی ها را بدان تشبیه كنند . بر كسی پوشیده نیست كه ادبیات فارسی بی اغراق یكی از غنی ترین گنجینه های معارف بشری را در خود جای داده است . هر فارسی زبانی - افغان ،ایرانی  وتاجیك -  در مناسبت های مختلف می تواند بیتی وصف الحال از شاعری گزیده گو بیان كند و یا در توصیف زیبایی های پیرامون خود و یا معارف و رازها از زبان شعر مدد جوید و این مزیت را كمتر ملتی داراست كه از خزاین ارزشمند ادبی خود در غنای نه تنها زبان نوشتاری كه زبان محاوره نیز بهره گیرد ، نشان این مدعا ابیات فراوانی از شاعران بزرگ است كه به صورت مثل و متل در زبان مردم كوچه وبازار آمده است .

در اشعار شعرای پارسی گو نمونه های قابل توجهی از اشارات ایشان به شب قدر می توان یافت ؛ اگر چه همه آنها دلالت بر بزرگی این شب دارد ولی همه ابیات متضمن حقیقت شب قدر نیست. این اشعار را در دو گروه بزرگ می توان جای داد . گروه اول شاعرانی هستند كه به ارزش معنوی شب قدر هیچ اشاره ای نكرده و تنها از آن به عنوان مایه ای برای توصیف معشوق بهره گرفته اند . این گروه را می توان شب قدر در مقام توصیف نام برد . گروه دوم آن دسته از شاعرانند كه در كنار اینكه گاه از شب قدر در مقام توصیف استفاده كرده اند ولی ارج و مقام شب قدر و پایگاه معنوی و نورانی آن را نیز به سرایش نشسته اند. این گروه را در این نوشتارقدرشناسی شب قدر نامیده ایم .

يکشنبه 6/5/1392 - 11:16 - 0 تشکر 626604

شب قدر در مقام توصیف

این گروه از اشعار با وجود آنكه از شب قدر چون اسبابی برای توصیف بهره گرفته اند ، در عین حال از لابه لای اشعارشان پیداست كه بر بزرگی شب قدر واقف بوده اند . نمونه هایی از این اشعار را در زیر می آوریم :

- اوحد الدین محمد انوری شب قدر را به وعده دیدار یا وعده رسیدن به وصال مانند كرده است:

"هم به  قدر  تو  که  کوتاه  نخواهم  کردن
تا   ببینم   که   دهى   تا   شب   قدرم   دیدار "

يکشنبه 6/5/1392 - 11:16 - 0 تشکر 626605

- خاقانی شروانی برای نشان دادن ارج و مقام بلند فردی از شب قدر به عنوان صفتی در خور نام می برد ، مانند شعری كه در شکایت از جهان و نعت خاتم پیغمبران سروده و برای بیان بزرگی و علو مرتبت حضرت رسول می سراید :

حبل   الله  است  معتکفان  را  دو  زلف  او 
هم  روز  عید  و  هم شب قدر اندر او نهان

همچنین در مرثیه ى شیخ الاسلام زمان خویش می گوید:

" جاهش  ز  دهر  چون  مه  عید  از  صف نجوم
ذاتش    ز  خلق  چون  شب  قدر  از  مه  صیام"

يکشنبه 6/5/1392 - 11:17 - 0 تشکر 626606

- خواجوی كرمانی ، اما با بیانی لطیفتر به همان شیوه خاقانی رفته و در شعری با عنوان " اى صبح صادقان رخ زیباى مصطفی " در بیتی نبی مكرم اسلام را چنین مدح گفته است :

" معراج     انبیا    و    شب    قدر    اصفیا
گیسوى   روز   پوش   قمرساى  مصطفى "

خواجو شعری دیگر نیز دارد كه طره گیسوی یار را شاید از سیاهی یا مشك بویی به شب قدر مانند كرده است :

اى   شب   قدر  بیدلان  طره  ى  دلرباى  تو
مطلع   صبح   صادقان   طلعت   دلگشاى  تو

البته خواجو شعری از نوع دوم درباره شب قدر نیز دارد كه در بخش بعدی به آن می پردازیم .

شاعر دیگری كه می توان نامی از او در این بخش برد ، مولاناست . مولانا از معدود شاعران رمضان ستاست ، ( چنانكه در مجموعه مقالات " مائده جان رسید" به‌آن اشاره كردیم ) همچنین مولانا اشعار برجسته ای نیز در ارزش و مقام والای شب قدر دارد ، ولی این امر سبب نشده است كه از شب بزرگی چون شب قدر در توصیف نیز بهره نگیرد. در اشعار مولانا ابیاتی را می توان یافت كه زلف دلبر را به شب قدر تشبیه كرده است مانند :

" زلف    تو  شب  قدر  و  رخ  تو  همه  نوروز
ما   واسطه  روز  و  شبش  چون  سحر  آییم "

و یا بیتی دیگر :

" اى  مه  عید  روى  تو ، اى شب قدر موى تو
چون  برسم  بجوى  تو  پاک  شود  پلید  من"

يکشنبه 6/5/1392 - 11:17 - 0 تشکر 626607

قدرشناسی شب قدر

 چنانكه گفتیم این شاعران از منظری دیگر به شب قدر نگریسته اند و از اشعارشان هویداست كه قدر و منزلت شب قدر را به درستی می شناسند . در این اشعار توصیه به شب زنده داری در این شبها ، دوری از ریاكاری و توجه به خلوت گزینی توصیه شده است ، كه نشان از تاكید این بزرگان بر عبادت و راز و نیاز در این شب دارد. نمونه هایی ازاین اشعار را در زیر می آوریم :

- اوحدی مراغه ای شب قدر را به شب وصال یار كه باید تا سحر بیدار بود مانند می كند و می گوید :

"چنین   شب    گر  مجال  افتد  که  با  دلدار  بنشینى
شب   قدرست   و  شبهاى  چنین  بیدار  خوش  باشد "

يکشنبه 6/5/1392 - 11:17 - 0 تشکر 626608

- سنایی در خلال مدح یكی از بزرگان هم عصر خویش بیان می كند كه شادی جهان از رحمت حق است و نشان این رحمت را در روز عید و شب قدر می یابد :

از   آنکه  هست  نشاط  جهان ز رحمت حق
چو روز عید و شب قدر شد صباح و مساش

يکشنبه 6/5/1392 - 11:18 - 0 تشکر 626609

- ناصرخسرو قبادیانی در قصیده ای با زنهار دادن از ریاكاری وزهد فروشی توصیه می كند :

قندیل   فروزى   به   شب   قدر  به  مسجد
مسجد شده چون روز و دلت چون شب یلدا
قندیل     میفروز     بیاموز     که     قندیل 
بیرون   نبرد   از   دل   بر  جهل  تو  ظلما

ناصرخسرو همچنین در قصیده ای طولانی بیان می دارد كه قدر انسان در شب قدر نهفته است و برای دست یابی به آن باید در این شب از مصحف شریف آیاتی خواند تا روشنی بخش راه باشد :

حرمت تو سخت بزرگ است ازآنک
در    تو    دعا   را   بگشایند   باب
اى   که  ندانى  تو  همى  قدر  شب
سوره   ى  واللیل  بخوان  از  کتاب
قدر   شب اندر شب قدر است و بس
برخوان   آن  سوره  و  معنى  بیاب

يکشنبه 6/5/1392 - 11:18 - 0 تشکر 626610

- سعدی در شعری درمقام پند واندرز توصیه می كند كه برای رسیدن به بارگاه دوست باید روزهای تنعم را روزه داشت و شبها را چون شب قدر بیدار بود :

اى  دوست  روزهاى  تنعم  به  روزه باش
باشد  که  در افتد  شب  قدر  وصال دوست

سعدی در باب دوم از بوستان ( باب احسان ) در پایان داستان جوانی كه پیری را به اندك متاعی بهره مند كرده بود ، به نیكوكاران و خیرین توصیه می كند كه در بخشش راه رسول اكرم را پیش گیرند " كه بخشایش و خیر دفع بلاست " و در آخرین بیت از این داستان با اشاره به گمنامی نیكوكاران می گوید :

تو   را  قدر  اگر کس نداند چه غم؟
شب    قدر    را    می   ندانند   هم
با این سخن استاد سخن سعدی بازمی نماید كه قدر و منزلت شب قدر هیچگاه به درستی شناخته نشده است و هر كه به همت خویش از این شب بهره می برد.

يکشنبه 6/5/1392 - 11:20 - 0 تشکر 626611

- خواجوی كرمانی در قصیده ای  " یار" ی را به شب زنده داری در شب قدر دعوت می كند ولی با می و باده و بی اعتنایی به شیخ و شاب:

امشب  اى  یار قصد خواب مکن
مرو    و   کار   ما  خراب  مکن
شب   درازست  و  عمر ما کوتاه
 قصه  کوته  کن  و  شتاب  مکن
شب   قدرست  قدر  شب  دریاب
 وز  مى  و  مجلس اجتناب مکن
سخن  جام  گوى  و  باده ى ناب
صفت    ابر    و   آفتاب   مکن
و  گرت  شیخ و شاب طعنه زنند
التفاتى   بشیخ   و   شاب  مکن ...

به نظر می رسد كه می نابی كه خواجو در این غزل بدان اشاره می كند و در شب قدر موكداً بر آن تاكید می ورزد ، نمی تواند می عقل ربای ظاهر باشد. آیا این می ، سرشاری از الطاف حق و دست یابی به مقام كشف و شهود است ؟ آیا این می كه بر آن در شب قدر تاكید رفته است ، بیخود شدن در پناه راز و نیاز و عبادت است ؟ كنه آن بر ما پوشیده است.

برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.