• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن سياسي > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
سياسي (بازدید: 355)
شنبه 18/6/1391 - 0:37 -0 تشکر 549592
آزادی در اندیشه سیاسی امام خمینی (ره)

بر گرفته از  http://rah-e-emam.blogfa.com/

آزادی و اختیار یكی از ابعاد وجودی انسان و بهتر آن است كه گفته شود در كنار عقل و خرد، ركن دیگر وجود انسان می‌باشد و انسانیت انسان جز بدان تحقق نخواهد یافت. به بیانی آن یكی از طبیعی‌ترین حقوق انسان است كه خداوند همزاد با وی آفریده است.1

شنبه 18/6/1391 - 0:38 - 0 تشکر 549593

تحول و تكامل انسان، پیدایش جوامع و دولتها، رشد فرهنگ و شكل‌گیری تمدنها و پیشرفت معرفت بشری همه و همه، در سایة آزادی و در بستر آن تحقق یافته و از همین روی آزادی كه بُعدی از وجود انسان است، برای او تبدیل به ارزشی متعالی گردیده است؛ به گونه‌ای كه حاضر به جان‌فشانی و تضحیه در راه آن شده است. تاریخ بشر برای عرضة تلاشهای عملی بشر برای جان‌فشانی و ایثار و تضحیه برای آزادی گواه خوبی است. این در حالی است كه سلب آزادی انسان حركتی غیرطبیعی و مغایر و منافی فطرت آدمیان است. در تحقق انقلابها نیز اولین ارزش متعالی و دستاورد ارزشمند جوامع بشری نیز ‌آزادی می‌باشد. شاید نتوان انقلابی سیاسی را در جهان یافت كه آزادی از اولین و مهمترین دستاوردهای آن نباشد. بر همین اساس آزادیخواهی و ایثار در راه آزادی در تاریخ بشر به مثابه فضیلتی ارزشمند دیده شده است.

شنبه 18/6/1391 - 0:38 - 0 تشکر 549594

در دنیای اسلام نیز آزادی جایگاه و ارزش خاص خود را دارد، به گونه‌ای كه انقلاب بزرگ پیامبراسلام(ص) نیز یكی از متعالی‌ترین ارزشهای خود را آزادی انسان از قیود و بندها معرفی كرده و مبارزات آزادیخواهانه را رهبری و تحقق بخشیده است. این در حالی است كه در تاریخ اسلام نیز چونان سایر بخشهای تاریخ بشر، نبرد میان آزادی و سلطة آزادیخواهان و مستبدان صاحب قدرت، یكی از صحنه‌های اصلی این تاریخ می‌باشد. هرچند قدرتمندان و زورمداران ستمگر گاهگاه آزادی انسانها را تحت عنوان آبادكردن دنیا و آخرت آدمیان یا تحت عناوین نظم و امنیت و جز آن از بین برده‌‌اند.

شنبه 18/6/1391 - 0:39 - 0 تشکر 549595



امام خمینی(ره) كه یكی از شخصیت‌های بارز در مبارزات آزادیخواهانه بود و یكی از مهمترین اهداف و آرمانهای انقلاب اسلامی ایران را آزادی انسانها می‌دانست، توانست مبارزات آزادیخواهانة ملت ایران را در برابر رژیم پهلوی، براساس نگرش دینی رهبری نماید. در میدان اندیشه نیز براساس آموزه‌های دین اسلام به بیان مفهوم آزادی، حدود و گسترة آن پرداخت. بر همین اساس، آزادی یكی از مفاهیم اساسی در اندیشة سیاسی او قلمداد می‌شود. در اینجا به بررسی آزادی از دیدگاه امام(ره) می‌پردازیم.

شنبه 18/6/1391 - 0:39 - 0 تشکر 549596

تعریف آزادی

1ـ مفهوم آزادی و ارزش آن از دید فلسفی: در نگرش امام، آزادی و اختیار به دو معنای اصلی به كار رفته است: 1) آزادی فلسفی یا آزادی طبیعی و به بیان دیگر، اختیار؛ 2) آزادی ارادی یا تجویزی.


امام خمینی(ره) در بحث جبر و اختیاركه یكی از مهمترین موضوعات فلسفی و كلامی است، نظریة جبر را كه از سوی جبریه و همچنین اشاعره ابراز شده است، رد و آن را ستم به خدای متعال و پایمال‌كنندة حق‌ آفریدگان معرفی می‌كند2.


او مطرح می‌سازد كه جبریون معتقدند خلق به طور كلی از تأثیر بركنارند و همة تأثیرات به گونة مباشرت و بدون واسطه به خدای تعالی استناد دارند. در نتیجه در چنین نگرشی انسان مقهور ارادة حق‌تعالی و لذا فاقد اختیار و آزادی است. او همچنین نظریة تفویض را كه مفوّضه آن را ساخته و پرداخته، شرك به خدای متعال می‌داند.3


قائلان به نظریة تفویض را اعتقاد آن است: «هرگاه بنده‌ای كاری انجام می‌دهد و یا هر موجودی هرگونه اثر از او ظاهر می‌شود، حضرت باری تعالی، العیاذالله، بود و نبودش یكسان است...‌ (و) حق‌تعالی... مكلف را آفریده و كارهایش را به او واگذار كرده است.»4

شنبه 18/6/1391 - 0:40 - 0 تشکر 549597



نتیجه این نظریه این است كه انسان دارای آزادی و استقلال مطلق در كارهایش می‌باشد و لذا اراده خدای تعالی هیچ نقشی در زندگی او ندارد. امام خمینی پس از رد دیدگاههای جبر و تفویض، به نقل نظریه الامر بین‌الامرین كه نظریه مورد پذیرش مذهب امامیه است، می‌پردازد و چنین مطرح می‌سازد: «در تمام هستی و دار تحقق، فاعل مستقلی به جز خدای تعالی نیست و دیگر موجودات همان گونه كه در اصل وجود مستقل نیستند، بلكه ربط محض‌اند و وجودشان عین فقر و تعلق است و ربط و احتیاج صرفند، صفات و آثار و افعالشان نیز استقلالی نیست. صفاتی دارند و دارای آثاری هستند و كارهایی انجام می‌دهند ولی در هیچ یك از اینها استقلال ندارند... آیه مباركه: و ما تشاوون الا ان یشاءالله... (انسان. 3) می‌فرماید: شما نخواهید خواست، مگر آنكه خدا بخواهد كه در عین حالی كه مشیت را برای خلق اثبات می‌فرماید، وابستگی آن را به مشیت الهی بیان می‌كند، نه اینكه بخواهد بگوید كه دو چیز دارای تاثیر باشند: مشیت خلق و مشیت خالق، و یا اینكه به طور اشتراك موثر باشند؛ بلكه به گونه‌ای است كه مشیت (انسان) ممكن ظهور مشیت خدا و عین ربط و تعلق به مشیت خداست.»5


شنبه 18/6/1391 - 0:40 - 0 تشکر 549598

بنابراین امام خمینی انسان را مختار و آزاد می‌داند، لكن نه مستقل از قدرت، اراده و خواست خدای متعال، در نتیجه، انسان مقهور اراده الهی به معنای نداشتن اختیار نیست. نتیجه چنین نگرشی این است: «حق اولیه بشر است كه من می‌خواهم آزاد باشم، من می‌خواهم حرفم آزاد باشد، من می‌خواهم مستقل [باشم] من می‌خواهم خودم باشم.»6

از سوی دیگر، امام ضمن قبول اینكه سرشت انسانها در میل به نیكی و بدی تفاوت دارد و تفاوت انسانها در نطفه، در پاكی و ناپاكی رحم، رفتار مادر در ایام بارداری و شیر دادن به فرزند، محیط تربیتی و دیگر امور موجب تفاوت آنها در میزان میل به نیكی و بدی می‌شود؛ ولی او هیچ یك از این عوامل را مانع اختیار و آزادی انسان در تصمیم‌گیری و كنش نمی‌داند. بنابراین به نظر او انسان مقهور طبیعت و وراثت نیست.

براساس آنچه گذشت، درمی‌یابیم كه به عقیده امام خمینی انسان موجودی است دارای اختیار و آزادی در تصمیم گیری و كنش، نه اراده الهی و نه وراثت، نه طبیعت و نه محیط رشد و نمو و زیست، هیچ كدام ارادة انسان را مقهور خویش نساخته و آزادی و اختیار را سلب نكرده است. این آزادی فلسفی یا فطری است، كه پیش‌فرض بحث آزادی ارادی و تجویزی و آزادی اجتماعی انسان است. بدین معنا كه اگر در نگرش به انسان او را مقهور و مجبور و فاقد اختیار بدانیم، جایی برای بحث از اینكه آیا خوب است انسان در كارهایش آزاد باشد یا نه و یا اینكه برخی انسانها مجازند اراده خود را بر انسانهای دیگر تحمیل كنند و آزادی آنها را محدود كنند یا نه، باقی نخواهد ماند.

شنبه 18/6/1391 - 0:40 - 0 تشکر 549600



2ـ آزادی تجویزی یا ارادی: همان طور كه بیان شد، آزادی فلسفی یا فطری به بحث از وجود اراده برای تصمیم گیری مربوط می‌شود و بحث در باره بود و نبود است و آزادی ارادی یا تجویزی به تجویز آزاد گذاشتن انسان در تصمیم‌گیری و كنش یا آزاد گذاشتن اراده انسان مربوط می‌گردد، لذا بحثی درباره باید و نباید است. در این بعد امام(ره) آزادی را به نبود الزام و اكراه از سوی سایرین تعریف می‌كند و آن را به مثابه شرایطی كه در آن شخص مجبور نیست، مقید نیست، در آموزش مداخله نمی‌شود، و تحت فشار قرار نمی‌گیرد، می‌داند 7.


او در این جهت معتقد است هرچه حوزه عدم مداخله وسیع‌تر باشد، آزادی من بیشتر است، آزادی را نه تنها حوزه عدم مداخله یا آزادی منفی تعریف می‌كند، بلكه علاوه بر توجه و پذبرش این بعد، بعد مثبت آزادی را نیز مطمح نظر قرار داده، آن را هم حوزه عدم مداخله و هم تحقق اراده می‌داند. برای نمونه او در پاسخ اوریانا فالاچی كه از ایشان خواستار ارائه یك تعریف ساده از آزادی می‌شود، می‌فرماید: «آزادی مسئله‌ای نیست كه تعریف داشته باشد. مردم عقیده‌شان آزاد است، كسی الزامشان نمی‌كند كه شما باید حتماً این عقیده را داشته باشید. كسی الزام نمی‌كند كه حتماً باید این راه را بروید. كسی الزام به شما نمی‌كند كه باید این را انتخاب كنی، كسی الزامتان نمی‌كند كه در كجا مسكن داشته باشی، یا در آنجا چه شغلی را انتخاب كنی. آزادی یك چیز واضحی است.»8


در این تعریف به آزادی منفی توجه دارد، هر چند در بیانی چون عبارت زیر به آزادی مثبت و مفهوم مثبت آزادی نیز اشاره دارد: «حق اولیه بشر است كه من می‌خواهم آزاد باشم، من می‌خواهم حرفم آزاد باشد.» 9


شنبه 18/6/1391 - 0:41 - 0 تشکر 549601

بنابراین در نگاه امام خمینی در بعد سلبی و ایجابی، آزادی انسان در حوزه عمل و كنش مورد توجه قرار گرفته است كه اولی بیان‌كننده حوزه عدم مداخله دیگران است كه هیچ فردی حق ندارد انسان یا جامعه و ملتی را از آزادی محروم كند: «ما از این اصل اعتقادی [توحید]، اصل آزادی بشر را می‌آموزیم كه هیچ فردی حق ندارد، انسانی و یا جامه و ملتی را از آزادی محروم كند...»10


و دومی بیان‌كنندة حوزه خواست و اراده او و تحقق عملی آن می‌باشد؛ لذا مطرح می‌سازد كه در اسلام آزادی به طور مطلق است: «در اسلام آزادی به طور مطلق است، مگر آنچه به حال ملت و كشور ضرر داشته باشد و موجب مفسده‌ای باشد...»11

شنبه 18/6/1391 - 0:41 - 0 تشکر 549603

ارزش آزادی

1ـ آزادی به مثابة حقی طبیعی: در دیدگاه امام آزادی دارای ارزش‌، اهمیت و جایگاه والایی است؛ بدین معنا كه آزادی پیش از هر چیزی، حقی اولیه و فطری قلمداد می‌گردد. این حكومت‌ها و صاحبان قدرت نیستند كه به مردم آزادی اعطا می‌كنند، بلكه آفریدگار انسان، او را آزاد آفریده و اختیار و آزادی را در نهاد او به ودیعه گذاشته است. حكومت‌ها نه به شهروندان آزادی می‌دهد و نه شایسته است كه آن را نادیده انگارند. آزادی حقی است خدادادی كه حكومت‌ها و صاحبان قدرت موظف به رعایت و پاسداری از آن هستند. ایشان در رد یكی از سخنان شاه كه مدعی شده بود به مردم ایران آزادی اعطا كرده است، این گونه برمی‌آشوبد و چنین سخنی را مسخره می‌كند و می‌گوید: «این چه وضعی است كه در ایران هست؟ این چه آزادی است كه اعطا فرموده‌اند آزادی را؟! مگر آزادی اعطا شدنی است؟! خود این كلمه جرم است. كلمه اینكه «اعطا كردیم آزادی را» جرم است! آزادی مال مردم هست، قانون آزادی داده، خدا آزادی داده به مردم، اسلام آزادی داده، قانون اساسی آزادی داده به مردم ... آزادی‌ اعطایی كه آزادی ـ حقیقتاً ـ نیست.»12



شنبه 18/6/1391 - 0:42 - 0 تشکر 549605

همچنین در یكی از سخنرانی‌های خود پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، در توصیف آرمان مردم ایران از انقلاب علیه حكومت سلطنتی می‌فرماید: «مملكت ما امروز قیام كرده است، و این قیام قیامی است كه همه موظفیم دنبالش برویم ... هر كس كه هست كه اهل این مملكت است، باید دنبال این اهالی مملكتش باشد تا این كار بشود. بلكه مسئله‌ای است كه منطقی است كه بشر باید دنبالش باشد. اینها دارند حقوق اولیه بشریت را مطالبه می‌كنند. حق اولیه بشر است كه من می‌خواهم آزاد باشم، من می‌خواهم حرفم آزاد باشد.» 13

بنابراین امام آزادی را، همچون بسیاری از فلاسفه و حكیمان، حقی اولیه برای عموم بشریت قلمداد می‌كند و بر همین اساس آنان را برای گرفتن چنین حقی كه از حقوق طبیعی است، ترغیب می‌نماید. تكیه‌گاه و استدلال امام در مورد طبیعی بودن آزادی برای نوع بشر و اینكه حقی از حقوق طبیعی و فطری او می‌باشد، نص اسلام، یعنی كتاب و سنت است. چه بر اساس قرآن، انسان «اما شاكراً و امام كفوراً» است 14 .

برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.