• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن مهدویت > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
مهدویت (بازدید: 122)
چهارشنبه 1/6/1391 - 10:59 -0 تشکر 523058
فلسفه غیبت صغرا

چرا امام زمان(ع) دو غیبت داشته‌اند؛ یكی غیبت صغرا و دیگری غیبت كبرا؛ چرا از همان ابتدا، غیبت كبرا آغاز نشد و آن حضرت پس از یك دورة غیبت هفتاد ساله، غیبت كبرای خود را شروع كردند؟
_________________________________________________________________________________________

1. تقسیم‌بندی دوران غیبت

پیش از آنكه وارد بحث مفهوم غیبت امام عصر(ع) شویم، بهتر است به این پرسش پاسخ دهیم كه دلیل تقسیم‏بندی غیبت آن حضرت به غیبت صغرا و غیبت كبرا چه بوده و تفاوت این دو در چیست؟ اصولاً مرز زمانی مشخص‏كننده این دو غیبت از یكدیگر چگونه تعیین می‏شود؟
در روایات ما به طور مكرر از دو غیبت آن حضرت سخن به میان آمده و از سال‏ها پیش از تولد امام مهدی(ع) بر این موضوع تصریح شده است كه حضرتش دو غیبت خواهند داشت كه هر یك با دیگری متفاوت است. در اینجا به چند روایت كه در این زمینه وارد شده است، اشاره می‏كنیم:
شیخ طوسی (385 ـ 460ق.) در «كتاب الغیبه»، حدیثی از امام صادق(ع) نقل می‏كند كه در آن، امام خطاب به یكی از اصحاب خود می‏فرماید: «ای حازم! بدان كه برای صاحب این امر دو غیبت است كه پس از دومین غیبت، ظهور خواهد كرد».1
همچنین امین‏الاسلام طبرسی (م 548 ه . ق) در كتاب «إعلام الوری»، حدیثی را نقل می‏كند كه در آن، ابوبصیر خطاب به امام صادق(ع) عرض می‏كند: «ابوجعفر [حضرت باقر](ع) می‏فرمود كه برای قائم آل محمد(ص)، دو غیبت است كه یكی از دیگری كوتاه‏تر است. [نظر شما در این مورد چیست؟]» امام در پاسخ ابوبصیر می‏فرماید: «آری ای ابوبصیر! [چنان‏كه گفتی، ]یكی از این دو غیبت از دیگری طولانی‏تر خواهد بود».2 محمد بن ابراهیم نعمانی (م 360 ق.) در كتاب الغیبه، روایت دیگری را از امام صادق(ع) نقل می‏كند كه در آنجا امام می‏فرماید:
برای صاحب این امر دو غیبت است كه یكی از آنها چنان به درازا می‏كشد كه بعضی می‏گویند: [آن حضرت] دیگر مرده است و بعضی دیگر می‏گویند: او به قتل رسیده است و بعضی هم می‏گویند: او دیگر رفته است... .3
نعمانی پس از بیان نه حدیث كه همین مضمون حدیث بالا را دارند، می‏نویسد:
احادیثی كه در آنها وارد شده است امام قائم(ع) دو غیبت دارد، همه از جمله احادیثی هستند كه نزد ما صحیح به حساب می‏آیند و خداوند نیز صدق گفتار امامان ما را آشكار ساخته است.4
ایشان در ادامه كلامش به تعریف غیبت صغرا و غیبت كبرا پرداخته است:
نخستین غیبت آن حضرت، غیبتی است كه در آن، نمایندگانی از طرف امام به عنوان واسطه میان مردم و آن حضرت منصوب شده‏اند كه در میان مردم آشكارا به سر می‏برند و به واسطه آنها مشكلات علمی مردم حل و پاسخ پرسش‏ها و معضل‏های آنها داده می‏شود.
این غیبت، غیبت كوتاهی است كه مدت آن به سر آمده و زمان آن گذشته است. غیبت دوم، غیبتی است كه در آن، واسطه‏ها و نمایندگانی [كه میان مردم و امام عصر وجود داشتند]، به دلیل مصلحتی كه خداوند اراده كرده است، برداشته شده‏اند.5
حال كه با نمونه‏هایی از سخنان ائمه اطهار(ع) در مورد غیبت صغرا و غیبت كبرا آشنا شدید، بهتر است به پاسخ این پرسش بپردازیم كه از نظر زمانی، دو غیبت چگونه از یكدیگر تفكیك می‏شوند؟
علمای شیعه در مورد زمان پایان غیبت صغرا با یكدیگر اختلاف نظر ندارند، ولی در مورد اینكه غیبت صغرا از چه زمانی آغاز شده است، میان آنان اختلاف وجود دارد. برخی معتقدند این غیبت با تولد امام عصر(ع) آغاز شده است و برخی دیگر بر این عقیده‏اند كه آغاز آن با وفات پدر ارجمند آن حضرت، امام حسن عسكری(ع) بوده است.
شیخ مفید (م 413 ه . ق) در كتاب «الإرشاد»، قول اول را پذیرفته است:
«غیبت كوتاه‏تر آن حضرت از زمان تولد ایشان شروع شده و تا زمانی كه رابطه شیعیان با آن جناب از طریق نمایندگان و واسطه‏ها نیز قطع می‏شود، ادامه می‏یابد. غیبت طولانی‏تر نیز از زمان پایان غیبت اول تا روزی كه حضرتش قیام خود را با شمشیر آغاز كند، به درازا خواهد كشید».6
طبرسی (م 548 ق.) نیز در كتاب «إعلام الوری» همین قول را پذیرفته و مدت غیبت صغرا را هفتاد و چهار سال ذكر كرده است؛7 یعنی از سال 255 ق. (زمان تولد امام زمان(ع) ) تا سال 329 ق. (سال وفات آخرین نایب از نواب چهارگانه امام‏عصر(ع)).
برخی از فقیهان و محدثان بزرگ شیعه و همچنین بسیاری از تاریخ‏نگاران، آغاز غیبت صغرا را از زمان تولد حضرت مهدی(ع) محاسبه كرده، ولی گروهی دیگر، ابتدای غیبت صغرا را سال 260 ه . ق؛ یعنی سال وفات حضرت امام حسن عسكری(ع) گرفته‏اند كه بدین ترتیب، مدت غیبت صغرا نزدیك به 69 سال خواهد بود.
نویسنده كتاب «تاریخ الغیبه الصغری»، در كتاب خود تلاش كرده است با بیان دلایلی، قولی را كه مبدأ غیبت صغرا را تولد امام عصر(ع) می‏داند، رد و ثابت كند كه ابتدای غیبت صغرا در حقیقت، از زمان امام حسن عسكری(ع) بوده است. در اینجا استدلال ایشان را برای این موضوع، به اختصار می‏آوریم و تحقیق بیشتر در این زمینه را به فرصتی دیگر وا می‏گذاریم:
«تعیین نواب اربعه به عنوان واسطه میان امام عصر(ع) و شیعیان حضرتش پس از وفات امام حسن عسكری(ع) صورت می‏گیرد و از طرف دیگر، وجه تمایز اصلی زمان غیبت كبرا و غیبت صغرا، وجود همین نواب و واسطه‏های ارتباطی است كه تنها در زمان غیبت صغرا عهده‏دار ابلاغ پیام‏های حضرت صاحب الزمان(ع) هستند و پس از آن، ارتباط حضرتش به كلی با مردم قطع می‏شود. ازاین‏رو، باید بگوییم كه غیبت صغرا در اصل از زمان وفات امام حسن عسكری(ع) و تعیین اولین نایب خاص آغاز می‏شود».8
از آنچه تاكنون گفته شد، دریافتیم كه غیبت كبرا از نظر زمانی به آن محدوده زمانی گفته می‏شود كه آغازش سال 329 ق.؛ سال وفات آخرین سفیر و نماینده خاص آن حضرت؛ یعنی ابوالحسن علی بن محمد سمری است و پایانش روزی است كه به امر حق تعالی، مهدی موعود(ع) قیام خود را آغاز كند.
____________________________________________________________________________________________

2. فلسفة غیبت صغرا

اگرچه غیبت آخرین امام معصوم(ع) در روایات پیش‌بینی شده بود، ولی زمانی كه امام حسن عسكری(ع) به شهادت رسید، شیعیان به دلیل پیشینه‌ای 250 ساله كه از حضور یازده امام معصوم(ع) در جامعه داشتند، به راحتی نمی‌توانستند غیبت كامل امام از جامعه را بپذیرند و به همین دلیل هم بود كه برخی شیعیان پس از شهادت آن حضرت تا مدتی دچار حیرت و سرگردانی شدند.
بنابراین، لازم بود كه قبل از آغاز غیبت كبرا و قطع كامل ارتباط امام با جامعه، برای مدتی رابطة امام با مردم با واسطة نایبان خاص ادامه داشته باشد، تا مردم به تدریج آمادة پذیرش غیبت كامل امام و مراجعه به فقها ـ به عنوان نایبان عامّ امام زمان(ع) ـ شوند.
به بیان دیگر، دوران غیبت صغرا، دوران تمرین و آماده‌سازی شیعیان برای ورود به دوران غیبت كبرا بود. در همین دوره بود كه به تدریج، همة فرقه‌های پراكنده‌ای كه پس از شهادت امام یازدهم در موضوع جانشینی آن حضرت به وجود آمده بودند، از میان رفتند و همة شیعیان بر پیروی از فرزند امام حسن عسكری(ع) به عنوان امام دوازدهم به وحدت و اتّفاق‌نظر رسیدند.
شیخ مفید(ره) پس از نقل خبری از «حسن نوبختی»، نویسندة كتاب «فرق الشیعه»، در زمینة چهارده‌گانه‌ای كه پس از شهادت امام حسن عسكری(ع) به وجود آمدند، می‌گوید:
«از این فرقه‌هایی كه از آنها یاد كردیم، در زمان ما؛ یعنی در سال 373 ق. هیچ فرقه‌ای مگر امامیه دوازده امامی باقی نمانده است؛ یعنی كسانی كه امامت فرزند حسن [عسكری] را كه به نام رسول خدا(ص) نامیده می‌شود، پذیرفته و به حیات و بقای او تا روزی كه با شمشیر قیام كند، یقین دارند».9
گفتنی است، آماده كردن مردم برای ورود به دوران غیبت از سال‌ها پیش از غیبت امام مهدی(ع) و از زمان امام هادی(ع) و امام حسن عسكری(ع) آغاز شده بود و آن امامان بزرگوار رابطة خود را با مردم كم كرده بودند و آنها را در امور مختلف اعتقادی و فقهی به فقها و محدثان شیعه كه در مراكز شیعه‌نشینی چون قم حضور داشتند، ارجاع می‌دادند، تا به تدریج مردم با این رویه خو بگیرند».10
علی بن حسین مسعودی، یكی از مورخان بزرگ تاریخ اسلام، در این زمینه می‌نویسد:
«روایت شده كه ابوالحسن عسكری [امام هادی(ع)] خود را از بسیاری از شیعیان پوشیده می‌داشت و جز تعداد اندكی از یاران خاصّ آن حضرت، ایشان را نمی‌دیدند و هنگامی كه امر [امامت] به ابومحمد [امام حسن عسكری(ع)] منتقل شد، ایشان چه با یاران خاص خود و چه با مردم عادی از پشت پرده سخن می‌گفت مگر هنگامی كه آن حضرت برای رفتن به دارالخلافه از خانه خارج می‌شد. این شیوه تنها از سوی آن امام و پیش از ایشان از سوی پدرشان
در پیش گرفته شد تا مقدمه‌ای برای غیبت صاحب‌الزمان باشد و مردم با این شیوه خو بگیرند و غیبت را انكار نكنند».11
این سخن امام مهدی(ع) كه می‌فرماید: «... وامّادررویدادهاییكه برای شما پیش می‌آید، به راویان حدیث ما مراجعه كنید؛ زیرا آنها حجت من بر شما هستند و من حجت خدا بر ایشان هستم».12
نیز شاهدی بر این مدعاست كه آن حضرت در دوران غیبت صغرا، مردم را برای ورود به دورة غیبت كبرا آماده نموده و با تعیین فقها به عنوان مرجع مردم در همة رویدادهای پیش روی جامعه اسلامی، از سرگردانی و بلاتكلیفی آنها در این دوران پرابتلا جلوگیری كردند.
_______________________________________________________________________________________

پی نوشت ها :

1.شیخ طوسی، كتاب الغیبـة، ص 261.
2.فضل بن حسن طبرسی، إعلام الوری بأعلام الهدی، ج 2، ص259.
3.محمد بن ابراهیم، الغیبـة، صص 171 و 172.
4.همان، صص 173 و 174.
5.همان.
6.شیخ مفید، الإرشاد، ج 2، ص 340.
7.إعلام الوری بأعلام الهدی، ج 2، ص 259.
8.سید محمد صدر، الغیبـة الصغری، ص 341 به بعد.
9.سید مرتضی، الفصول المختاره، مندرج در مصفات الشیخ المفید، ج 2، ص 221.
10.برای مطالعة بیشتر در این زمینه ر.ك: مسعود پورسید آقایی، تاریخ عصر غیبت، ص 164ـ171.
11.علی بن حسین مسعودی، اثبات الوصیـة للامام علی بن ابی طالب(ع)، ص 272.
12.شیخ صدوق، كمال‌الدین و تمام النعمه، ج 2، ص 483، ح 4.

My Name Is SRM KAbir

برو به انجمن
فعالترین ها در هفته گذشته
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.