• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن معارف > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
معارف (بازدید: 290)
يکشنبه 2/5/1390 - 13:37 -0 تشکر 343083
نصایح یار/ شیعیان ما این‏گونه باشند

علی تبریزی/ سلسله مباحث اخلاقی با محوریت احادیث مطروحه در درس مقام معظم رهبری(12) 
امام صادق(ع) شش خصوصیت برای پیروان خویش بیان می‏دارند که اگر کسی در پی رعایت آن‏ها بر نیاید جزو گروه شیعیان آن بزرگواران محسوب نخواهد شد.
گروه فرهنگی - اجتماعی برهان/علی تبریزی؛ برای این‏که به کامل بودن دین اسلام و همه جانبه بودن آن پی ببریم باید ابتدا به آیات قرآن و سپس روایات ائمه اطهار علیهم السلام مراجعه نماییم. در همه‏ی مسایل اصلی و خطوط کلی و بسیاری از جزئیات دستورات نورانی و روشنگری به ما رسیده است و اگر درباره‏ی موضوعی آیات و روایاتی وارد نشده مسلماً آن موضوع قابل تطبیق با سایر مسایل است و از این طریق می‏توان به وظیفه‏ی شرعی پی برد. این دستورات است که نحوه نگرش و عملکرد ما را در جهان پیرامون نشان خواهد داد.
یکی از مواردی که بسیار مورد تأکید اهل بیت علیهم السلام بوده مسأله نوع معاشرت شیعیان و علاقمندان آن بزرگواران در محیط اجتماع و با اطرافیان اعم از دیندار و بی دین است. این تأکید تا آن‏جا است که رییس مکتب تشیع خطابی با این شدت دارند که: «یا شیعه‏ی آل محمد! إعلموا أنّه لیس منّا...» ای پیروان ما بدانید که از ما نیست کسی که یک سری از خصوصیات و فضایل اخلاقی را درباره‏ی اطرافیانش رعایت نکند.
این روایت در ابتدای یکی از جلسات درس مقام معظم رهبری با توضیحات مختصر معظم له همراه بود که از نظر می‏گذرد:
عن الصادق علیه السلام: «یا شیعة آل محمد! إعلموا أنّه لیس منّا من لم یملک نفسه عند غضبه و من لم یُحسن صُحبَة مَن صَحِبَه و مُخالقَةَ مَن خالَقَه و مُرافَقَةَ مَن رافقه و مجاورة من جاوره و ممالحة من مالحه. یا شیعة آل محمد! إتّقوا الله ما استطعتم و لا حول و لا قوّة إلّا بالله». (1)
وقتی بخواهند اهتمام به یک مطلب را در ذهن مخاطب منعکس کنند چنین تعبیراتی را به کار می‏برند: «از ما نیست» معنایش این نیست که شیعه یا مسلم نیست؛ یعنی جزو مجموعه‏ی ما محسوب نمی‏شود، کسی که این خصوصیات را ندارد. اولین خصوصیت این‏که در هنگام غضب، مالک نفس خود نیست. گاهی انسان خشمگین است، نسبت به کسی که مستحق اهانت نیست، جمله اهانت آمیزی را بر زبان جاری می‏کند یا یک حرکت یدی انجام می‏دهد، می‏زند، حمله می‏کند. در حال غیر غضب عقل انسان به کمک می‏آید. وقتی انسان عصبانی شد، تیغ عقل کند می‏شود، غضب و شهوت این طورند.(2)
دوم این است که باید انسان همراهی و مصاحبت کسانی را که با او مصاحب هستند به نیکویی و زیبایی انجام بدهد، هم صحبت خوبی باشد، همسفر و همکار خوبی باشد. این خوب بودن مصداق‏های عرفی و شرعی دارد. آن کسی که با شما مخالفت می‌کند، یعنی با اخلاق خوب برخورد می‏کند، تواضع می‌کند، انسان بایستی مخالقت کند. هم‏چنین رفاقت با آن کسی که با انسان طرح رفاقت می‌ریزد. کسی که همسایه‏ی انسان است، که عرض کردیم جوار در محل زندگی، در محل کار، همه این‏ها را شامل می‌شود. ممالحه را مرحوم فیض می‌فرمایند: المؤاکله، هم نمک شدن مثلاً، کسی که با انسان هم غذا می‌شود، هم نمک می‏شود. پس آن کسی که این خصوصیات را رعایت نکند، معاشرت او، معاشرت خوبی نباشد، اخلاق نیکویی نباشد با مجاورین و با معاشرین و با هم صحبتان، او از ما نیست. این طور افراد را تربیت می‌کنند.
فرض کنید در این کشور شیعه، مردم به طور غالب، نمی گوییم صد در صد، اگر با یکدیگر رفتارشان، رفتار نیکی باشد، ببینید چه تأثیری می‏گذارد در ترویج این مکتب و این فکر، چقدر جذاب است برای دیگران که نگاه کنند ببینند چه مردمی هستند، سالم‏اند، نجیبند.
البته این رفتار خوب، کند ذهن شدن و نشناختن آدم‏ها نیست. کسانی را از این قبیل دیدیم که مردمان تیزهوشی هم بودند، آدم‏ها را می‏شناختند، معاشرین را می‏شناختند، رتبه هر کسی در دل آن‏ها به جای خود محفوظ بود، اما رفتارشان با همه رفتار نیکویی بود. هر کسی در هر رتبه‏ای، هر حدی با این‏ها مواجه می‏شد احساس خشنودی می‏کرد، احساس آرامش می‏کرد. این است که جذاب است. دنباله‏ی این توصیه‏ها امر به تقوا، شاید اشاره به این معنا دارد که از جمله مصادیق تقوا همین‏هاست. تقوای الهی را در نظر داشتن، مراقب رفتار خود بودن، یکی از مصادیقش هم همین‏هاست. (3)
 
یکی از مواردی که بسیار مورد تأکید اهل بیت علیهم السلام بوده مسأله نوع معاشرت شیعیان و علاقمندان آن بزرگواران در محیط اجتماع و با اطرافیان اعم از دیندار و بی دین است. این تأکید تا آن‏جا است که رییس مکتب تشیع خطابی با این شدت دارند که: «یا شیعه‏ی آل محمد! إعلموا أنّه لیس منّا...» ای پیروان ما بدانید که از ما نیست کسی که یک سری از خصوصیات و فضایل اخلاقی را درباره‏ی اطرافیانش رعایت نکند.
در روایت فوق امام صادق(ع) شش خصوصیت برای پیروان خویش بیان می‏دارند که اگر کسی در پی رعایت آن‏ها بر نیاید جزو گروه شیعیان آن بزرگواران محسوب نخواهد شد. شش خصوصیتی که جزو دستورات شخصی اسلام نیستند بلکه تعیین کننده‏ی نوع رفتار و منش شیعیان در اجتماع است. رعایت این نکات کلیدی و فضایل اخلاقی در روابط حاکم بین مسلمانان با یکدیگر و با پیروان سایر ادیان به قدری حائز اهمیت است که مقام معظم رهبری می فرمایند: «اگر با یکدیگر رفتارشان، رفتار نیکی باشد، ببینید چه تأثیری می‏گذارد در ترویج این مکتب و این فکر، چقدر جذاب است برای دیگران که نگاه کنند ببینند چه مردمی هستند، سالم‏اند، نجیبند.»
درباره‏ی غضب سخن بسیار رفته و در این مجال فرصت پرداختن به آن نیست. دومین مورد، رعایت حسن رفتار با هم صحبت است (من لم یحسن صُحبَة مَن صَحِبَه) رهبر انقلاب مصادیق هم صحبت را بسیار گسترده می‏دانند به گونه‏ای که حتی شامل همسفر و همکار نیز می‏شود. در حقیقت با این تعریف از «من صَحِبَه» اگر به روایت بازگردیم ترجمه‏ی این بخش از روایت این می‏شود: امام(ع) می‏فرمایند: «کسی که با دوست، همکار و حتی همسفرش که با او مصاحب هستند با نیکویی و روی خوش همراهی نکند جزو گروه شیعیان ما نیست.»
 
مقام معظم رهبری می فرمایند: «اگر با یکدیگر رفتارشان، رفتار نیکی باشد، ببینید چه تأثیری می‏گذارد در ترویج این مکتب و این فکر، چقدر جذاب است برای دیگران که نگاه کنند ببینند چه مردمی هستند، سالم‏اند، نجیبند.» 
در روایتی که در نوشتار قبلی آوردیم نیز رهبر معظم انقلاب در توضیح سه پندی که در کُرَیسه‏ای (دفترچه‏ی کوچک) از سوی رسول الله(ص) به دخت گرامیشان هدیه داده شد دو نکته را بیان نمودند که به محیط‏های اداری مربوط می‏شد. یکی این‏که همسایه شامل همسایه‏ی محل کار و همسفر هم می‏شود لذا رعایت حال هم‏کار و هم‏سفر از چند جهت سفارش شده است. خصوصاً این‏که درباره‏ی همسایه در روایات متعدد سفارشات بسیاری شده است و این مسأله وظیفه مسلمانان را حتی در محیط های اداری و ظرافت دین اسلام را در این موارد نشان می‏دهد. معظم له هم‏چنین اشاره داشتند که: «کسی که بر شما وارد شد، او را باید گرامی بدارید ...  این اهتمام به انگیزه‌ی یک انسان است که بلند شده آمده سراغ شما، وارد منزل شما یا محل کار شما مثلاً شده. این، شامل ارباب رجوع هم هست، ارباب رجوعی که به انسان مراجعه می‌کند، به یک معنا این‌ها هم ضیف هستند، باید انسان این‌ها را گرامی بدارد.»
در واقع ذیل این دو حدیث گران بها سه نکته درباره‏ی محیط‏های اداری از سوی رهبر معظم مطرح شد:
اول: همکار یکی از مصادیق هم صحبت است که امام صادق(ع) سفارش نموده‏اند با نیکویی و روی خوش با آن‏ها همراهی نماییم.
دوم: همسایه‏ی محل کار نیز شامل حکم همسایه می‏شود و حفظ احترام و آزار نرساندن به او واجب است. لذا هرچه در روایات درباره‏ی همسایه سفارش شده درباره‏ی همکار اداری نیز صدق می‏کند.
سوم: ارباب رجوع نیز در حکم میهمان است و حفظ احترام میهمان (با تأکید فراوان از سوی اهل بیت علیهم السلام) واجب است.
رعایت این نکات ما را در رسیدن به جامعه‏ای که مد نظر امام صادق(ع) است یاری می‏نماید جامعه‏ای که حرمت‏ها و جایگاه و منزلت افراد در آن به این اندازه ارزش دارد.
در موارد بعدی رعایت احترام کسی که با اخلاق خوب با ما برخورد کرده (بدون در نظر گرفتن نوع عقایدش) سفارش شده است. سپس درباره رفیق و همسایه (که توضیح آن در بالا و در نوشتار گذشته عرض شد) تأکید شده و در پایان، حضرت حتی حق هم نمک شدن را نیز به قدری با اهمیت می‏دانند که می‏فرمایند اگر کسی این حق را نادیده انگارد جزو گروه شیعیان ما محسوب نمی‏شود. و این نشانگر اوج توجه دین اسلام به حقوق اجتماعی انسان‏ها است تا جایی که در کلام پیشوایان ما حتی برای کسانی که چند ساعت با آن‏ها همراه هستیم (هم‏سفر) یا آن‏ها که با ما هم نمک شده‏اند حقوق بسیاری در نظر گرفته شده و کسانی را که درصدد رعایت آن برنیایند با شدیدترین الفاظ توبیخ نموده‏اند.
پیاده شدن این نکات ریز و بسیار کاربردی در بین مسلمان بهترین عامل برای ترویج دین مبین اسلام خواهد بود. امام صادق علیه السلام نیز از شیعیان می‏خواهد که با زبان عمل مردمان را به فرهنگ دینی فراخوانند که این زبان اثرش از زبان گفتاری بسی بیشتر و سودمندتر است: «کونوا دعاة الناس بغیر السنتکم لیروا منکم الورع و الاجتهاد و الصلاة و الخیر فان ذلک داعیة.» (4) مردمان را به غیر گفتارتان به سوی اسلام و ارزش‏های دینی فرا خوانید تا در رفتار شما پرهیزگاری و تلاش و نماز و نیکی ببینند، چه این که این گونه دعوت کردن، اثرگذار است.(5)
بنابراین رهبر انقلاب می فرمایند: «فرض کنید در این کشور شیعه، مردم به طور غالب، نمی گوییم صد در صد، اگر با یکدیگر رفتارشان، رفتار نیکی باشد، ببینید چه تأثیری می گذارد در ترویج این مکتب و این فکر، چقدر جذاب است برای دیگران که نگاه کنند ببینند چه مردمی هستند، سالم اند، نجیبند.»
نکته‏ی پایانی در کلام رهبر معظم انقلاب به شناخت اطرافیان در عین حفظ احترام آن‏ها و رعایت اخلاق نیکو است. شاید برخی به اشتباه بیفتند که با این همه سفارش به رعایت اخلاق و روی خوش نشان دادن به همه مردم با هر دین و عقیده‏ای پس باید ما همه را به یک چشم بیینیم. بلکه باید در کنار این‏که شناخت صحیحی نسبت به اجتماع و اطرافیان داریم به هر کسی به اندازه‏ای که ظرفیت دارد (البته این‏جا منظور گنجایش درک معارف و تقوای الهی است) اطمینان نماییم و رتبه و جایگاه افراد را در نظر داشته باشیم. «البته این رفتار خوب، کند ذهن شدن و نشناختن آدم‏ها نیست. کسانی را از این قبیل دیدیم که... رتبه هر کسی در دل آن‏ها به جای خود محفوظ بود، اما رفتارشان با همه‏ی رفتار نیکویی بود. هر کسی در هر رتبه‏ای، هر حدی با این‏ها مواجه می‏شد احساس خشنودی می‏کرد، احساس آرامش می‏کرد. این است که جذاب است.»
پی نوشت:
1-  اى شیعه آل محمد! راستى از ما نیست که در هنگام خشم ، خوددار از آن نباشد، و با هم صحبت خود خوش صحبتى نکند، و با هم خلق خود خوش خلقى نکند، و رفاقت نکند با کسى که با وى خوش رفتارى کند و با هم جوار هم جوارى نکند و خوب برخورد نکند یا کسى که با او خوب برخورد مى نماید... ( اصول کافى ، ج 4، 460 باب معاشرت)
2-  در کتاب  مثنوى معنوی حکایت زیبایی با این مضمون آمده است:
گفت شاهى، شیخ را اندر سخن                                     چیزى از بخشش زمن درخواست کن
گفت اى شه، شرم ناید مر تو را                                          که چنین گویى مرا، زین برتر آ
من دو بنده دارم و ایشان حقیر                                           و آن دو بر تو حاکمانند و امیر!
گفت شه آن دو چه‏اند، آن زلت است                               گفت آن یک خشم و دیگر شهوت است!
وقت خشم و وقت شهوت مرد کو؟                                       طالب مردى چنینم کو به کو
3- رهبر معظم انقلاب روایت فوق را از کتاب الشافی صفحه 628 در تاریخ 19/7/89 و قبل از آغاز درس خارج فقه بیان نمودند.
4- اصول کافی، ج 2، ص 78.
5- تردیدی نیست که یکی از بهترین و موفق‏ترین روش‏های تربیتی، تربیت از راه نشان دادن الگوهای عملی است و به همین جهت قرآن کریم پیامبراکرم صلی الله علیه و آله را اسلام مجسم و قرآن مجسد می‏نامد، زیرا تمام مبادی ارزش‏ها در وجودش و در سخن و سیره اش متبلور شده است. در کتاب‏های تربیتی نیز این روش را برای پرورش و سازندگی فرد و جامعه سودمندتر می‏دانند. در کتاب روش تربیتی اسلام آمده است: «عملی ترین و پیروزمندانه ترین وسیله تربیت، تربیت کردن با یک نمونه عملی و سرمشق زنده است. تألیف کتاب درموضوع پرورش آسان است و ترسیم یک نقشه خیالی اگرچه کامل و همه جانبه و وسیع باشد، آسان‏تر؛ اما این روش و نقشه تا هنگامی که به یک حقیقت عینی واقعی بر روی زمین تبدیل نشده... مرکبی است بر کاغذ و نقشه‏ی معلق در فضا. تنها روشی محقق می‏شود و منشأ حرکت می‏گردد و تحولی در تاریخ ایجاد می‏کند که عملا بر روی زمین و در زندگی اجتماعی اعمال گردد.» (روش تربیتی اسلام، محمد قطب، ترجمه جعفری، ص 244)(*)
* علی تبریزی، پژوهشگر

 السلام علیــــــــــک یا ابا عبدالله

 

ای شیـــــعه تو را چه غــم ز طوفـــان بلا

آن جا که سفینة النجـــــــاة است حسیـــــن (ع)

 

یابن الحســـــن روحـــــــــی فداک

برو به انجمن
فعالترین ها در هفته گذشته
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.