• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن شمال > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
شمال (بازدید: 401)
يکشنبه 6/5/1392 - 0:59 -0 تشکر 626503
سفر به شمال قدیم

http://anthropology.ir/node/18973  نسیبه فضل‌اللهی


Shomal 1.jpg

مروری بر سفرنامه سیاحانی که سال‌ها پیش از حوالی دریای خزر گذر کرده‌اند: گیلان، مازندران و گلستان قرن‌ها پیش چگونه بوده‌اند
خطۀ خوش شمال، از قدیم مقصد بسیاری از سیاحان و مسافرانی بوده که رنج سفر به این دیار را تاب آورده‏ اند. یکی از مسافران این خطه، شاه عباس صفوی بود که نزدیک به 500 سال پیش تنها شاهراه این سرزمین را بنا کرد؛ شاهراهی که امروز از آن تکه سنگی هم باقی‏ نمانده است. ساحل جنوبی خزر از هزاران سال پیش محل تلاقی دریا، جنگل و کوه بوده و همین تلاقی، مسافران را به آن‏سوی کوه اساطیری البرز کشانده است تا در سرزمین اساطیری مازندران قصه‏ ها ساز کنند. سیاحان بسیاری خطر را به جان خریده‏ اند و به درون یکی از قدیمی‏ترین جنگل‏های جهان رفته‌اند، از میان باتلاق‏ها و مرداب‏هایش گذشته ‏اند تا به مقصد برسند؛ جنگلی که با بیش از سه‌میلیون سال عمر، در این خطه سر به فلک کشیده است. غیر از کوه و جنگل و دریا، آنچه مسافران شمال را فرامی‏ خواند ببر یکه‏تاز جنگل بود. ساحل خزر، یگانه موطن و اقلیم ببر مازندران بود که امروزه فقط به نامی اکتفا کرده و منقرض شده است. غیر از ببر، آهوی شوکا و ماهی خاویارش هم هواخواهان خودش را داشت. قصۀ زیر داستانِ سفر مسافرانی است که بیش از صد سال پیش شال و کلاه کرده، به شمال رفتند و دیده‌ها و شنیده‌های این خطه را ثبت کردند.

يکشنبه 6/5/1392 - 1:0 - 0 تشکر 626504

خطة‌کوه و دریا


اقلیم طبرستان و استرآباد، فقط سرزمینی خوش هوا و خوش منظر نبود؛ اقلیمی بود دور از دسترس، با راه صعب و ستیغ کوه که طبرستان را برای قرن‏ها به پناهگاه امنی بدل کرده بود. برای قرون متمادی استرآباد (گلستان)، طبرستان (مازندران) و گیلان، تمامی اراضی جنوبی بحر خزر را در اختیار داشته‌اند و به غیر از دسترسی به دریا، جنگل و معادن آهن و گوگرد، بیم کم‏آبی نیز نداشته‏ اند. باران‏های فصلی، جنگل‏های سبز و متراکم این ناحیه را سیراب می‏کرده است و عطش در کام مسافرانی باقی می‏گذاشت که از کویر و بیابان به سوی این اقلیم پرآب می‏ آمدند. حکام و شاهان بسیاری در این سرزمین اقامتگاه فصلی ساخته‏ اند و از گرما و عطش دیارشان به این خطۀ سبز پناه آورده بودند. مسافرانی که قصد شمال می‏کردند، به غیر از حکام و امرای دولت، شامل سیاحانی می‏شدند که از فرنگ به ایران می‏ آمدند و در آن به سیر و سیاحت خوش بودند. مسافرانی هم بودند که به قصد خروج از ایران راهی شمال می‏شدند تا در انزلی یا مرزهای غربی از ایران خارج شوند. درادامه داستان سفر سیاحانی را می‌خوانید که سال‌ها پیش به ایران آمده و از اراضی شمال ایران عبور کرده‌اند. در این نوشته می‏کوشیم تا از خلال سفرنامه‏ های این سیاحان به سواحل خزر سفری کنیم و ببینیم خطۀ سبز شمال، 200 سال پیش چگونه بوده است.

يکشنبه 6/5/1392 - 1:1 - 0 تشکر 626505

راه شمال

هر سفری نقشۀ راه می‏خواهد و نقشۀ سفر ما هم در این متن، سفرنامه‏ هایی است که از سیاحان شمال باقی مانده است. از میان سفرنامه‏ های شمال به سراغ «سفرنامۀ مازندران و استرآباد» نوشتۀ «یاسنت لویی رابینو» انگلیسی،  «مردم و دیدنی‏های ایران» اثر «کارلا سرنا» از ایتالیا،  «سفر زمستانی» از «جیمز بیلی فریزر» انگلیسی، «سفرنامۀ مازندران» تقریر ناصرالدین‏شاه، «سیاحت درویشی دروغین» نوشتۀ «آرمینیوس وامبری» مجارستانی و «سفرنامۀ ایران و روسیه، نواحی شمال ایران» تألیف «عزالدوله» ـ برادر ناصرالدین‏شاه ـ و «گریگوری ملکونوف»روسی  رفته‏ ایم و سه کتاب ارزندۀ «از آستارا تا استرآباد» نوشته «منوچهر ستوده»، «تاریخ طبرستان، رویان و مازندران» اثر «میرظهیرالدین مرعشی» و «تاریخ طبرستان» از «ابن اسفندیار کاتب» نیز احوالات تاریخی این خطه را بر ما روشن کرده‏ اند. پس حال که نقشۀ راه داریم، باید به دنبال راه امنی بگردیم که میزبان مسافرانش باشد؛ راهی هموار، امن و زیبا. اما حتی امروزه هم راه شمال، راه همواری نیست و مسافرانی که قصد دارند از مرکز، جنوب یا غرب ایران وارد این خطه شوند باید از میان کوهسارها و سنگلاخ‏ها بگذرند تا به مقصد برسند.

 نخستین راه هموار در خطۀ شمال پس از سکنای اجباری 30 هزار نفر از ارامنه و گرجیان در گیلان و مازندران، به فرمان شاه عباس صفوی ساخته شد؛ شاهراهی سنگی که در سرتاسر ساحل خزر گسترده شده بود. او در سال 1031ه.ق (1001 خورشیدی) به «میرزامحمد‏تقی» وزیر مازندران، امر کرد راه سنگفرشی بسازد که در امتداد بحر خزر، سواحل جنوبی دریای شمال را به هم متصل سازد. پس از چندی، کاخی هم در «فرح‏آباد» برای شاه عباس ساخته شد که اینک سنگ‏پایه‏ای هم از آن کاخ باقی نمانده است. این شاهراه بنا به قول ملکونوف ـسیاح و مهندس روسی ـ از آذربایجان ابتدا شده و از ساری، انزلی، بارفروش، استرآباد، مشهدسر و علی‏آباد می‏گذشت و در هر دو فرسخ، کاروانسرا یا موضعی برای اقامت و آسایش مسافران داشت. این راه سنگفرش تا 1239ه.ق (1203 خورشیدی) برپا بود و تنها شاهراهی بود که از ایالت گیلان و مازندران می‏گذشت و به روایت فریزر، پهنایی به قدر 15 الی 16 پا ـ حدود 8 متر و نیم ـ داشته است. بهغیر از این جاده، « آلبرتگاستیگر» ـ مهندس اتریشی ـ هم به فرمان ناصرالدین‏شاه جاده‏ای ساخت که شهر آمل را از دامنۀ شرقی کوه دماوند به تهران متصل می‏کرد. علاوه بر این جاده، را‏ه‏ آهنی هم در سال 1305ه.ق (1267 خورشیدی) توسط «حاجی محمدحسین‏ امین‏الضرب» ساخته شد که از آمل تا نائیج ادامه داشت.

يکشنبه 6/5/1392 - 1:1 - 0 تشکر 626506

هنگامی که ملکونوف در سال 1277ه.ق (۱۲۳۹ خورشیدی) به ایران سفر کرد، از این جادۀ سنگفرش و آباد اثری ندید. جاده چنان ویران و فرسوده شده بود که به قول ملکونوف عوض امنیت و راحتی، بیم و هراس به دل مسافرانش می‏انداخت. مسافران ما یعنی کارلا سرنا، فریزر، وامبری و ملکونوف هم که هر کدام از مرزهای جداگانه‏ ای وارد ایران شده بودند، در ایام برکت و آبادی جادۀ عباسی گذارشان به این راه نیفتاد؛ کارلا سرنا و ملکونوف از راه مرز آبی وارد ایران شده بودند، فریزر و وامبری از راه مرز مشترک میان ایران و عثمانی و عزالدوله، ناصرالدینشاه و رابینو هم از تهران روانۀ شمال شده بودند.

کارلا سرنا در سال 1294 ه.ق (۱۲۵۶ خورشیدی) از راه مرز آبی روسیه وارد ایران شد و پس از ورود به شهر مشهدسر (بابلسر امروز) به بارفروش (بابل امروز)، مازندران، آمل، اسک، دماوند و سپس به تهران رفت. کارلا سرنا همچون تمامی مسافرانی که از طریق مرز آبی روسیه وارد ایران می‏شدند، برای ورود به تهران سه راه پیشرو داشت: یک؛ از لنگرگاه انزلی که کشتی‏های روسی در آن پهلو می‏گرفتند به رشت و سپس از راه جاده‏ای چاپاررو وارد تهران شود. دو؛ در بندر آشوراده از کشتی پیدا شده و به استرآباد رفته و سپس از راه جادۀ خاکی عازم تهران شود و سه؛ با کاروان‏های شهر مشهدسر عازم بارفروش و از آنجا روانۀ تهران شود. کارلا سرنا راه سوم را در پیش گرفت. بیماری وبا شهر رشت را فراگرفته بود و عبور از این راه بیم بسیاری داشت. به گفتۀ کارلا سرنا، هزینۀ قاطرانی که به مسافران از رشت تا تهران سواری می‏دادند 38 تا 40 قران بوده است. راه دوم هم طولانی بود و به عوض راه سوم بسیار کوتاه، کوهستانی و صعب‏العبور بود.

فریزر، از راه مرزهای عثمانی وارد ایران شد و از راه تبریز به زنجان، قزوین و سپس به تهران رفت. او پس از ورود به پایتخت عازم خراسان و مشهد شد و سپس از شهرهای دامغان، شاهرود، ترکمن‏صحرا، گرگان، مازندران، آمل، بارفروش، مشهدسر، گیلان، رودسر، تالش، لاهیجان، رشت و ماسوله عبور کرد تا دوباره به تبریز رسید و وارد کشور عثمانی شد.

عزالدوله هم در معیت سفیرکبیر ایران «مصطفی قلی‏خان میرپنجه» و «میرزا علی‏خان» مترجم، از تهران روانۀ مرز آبی روسیه شد و از شهرهای کرج، قزوین، لوشان، گیلان، منجیل، رشت و انزلی عبور کرده و با کشتی راهی قفقاز شد. از آنجا که مسافران ما هر کدام از مسیر جداگانه‏ای به سواحل خزر رسیده بودند ما نیز ناگزیریم در میان اراضی ساحل خزر و از شرق به غرب سفر کنیم. ایالات و سواحل جنوبی خزر که  از شرق به غرب کشیده شده و در سفرنامه‏ها نیز به آنها اشاره شده است، شامل گرگان (استرآباد)، بندرترکمن، ساری (سارویه)، فرح‏آباد، بابلسر (مشهدسر)، بابل(بارفروش)، آمل، عباس‏آباد، رودسر، لاهیجان، رشت، بندرانزلی، ماسوله، فومن، رودبار، منجیل و لوشان می‏شوند. پس با استرآباد شروع می‏کنیم

يکشنبه 6/5/1392 - 1:1 - 0 تشکر 626507

گرگان، قایقسواران استرآباد


»قاطرداران استر گرگین پسر میلاد، مؤسس گرگان بوده‏اند. آنها قاطرهای خود را در سرزمینی که اکنون استرآباد است، رها کردند و شهر جهت رفع احتیاجات آنها برپا شد. عده‏ ای دیگر معترفند که بنای شهر به استره زن کیخسرو منسوب است و از این‏رو استرآباد می‏خوانندش.» این را مؤلف کتاب تاریخ طبرستان، ابن‏اسفندیار کاتب ـ مورخ قرن ششم و هفتم هجریـ می‏نویسد. پیشتر از او، در سدة چهارم هجری هم جغرافیدانانی چون «ابنحوقل»، «مقدسی» و «اصطخری» از این خطه نام برده و آن را توصیف کردهاند. ابن‏ حوقل در وصف گرگان از ابنیۀ شهر روایت می‏کند که «همگی از خشت ساخته شده‏ اند و چون ریزش باران در گرگان در قیاس با مازندران کمتر است شهر هوای خشک‏تری دارد». ابن‏حوقل در روایتش می‏نویسد: «شهر گرگان شامل دو قسمت است که هر یک در یک سوی رودخانه گرگان واقع شده و سکنه به وسیلۀ قایقی میان دو قسمت شهر سفر می‏کنند». مقدسی هم از پل‏های طاق‏دار و الوارهای قایق‏مانندی نام می‏برد که وسیلۀ رفت‏و‏آمد مردمان در کلات بوده‏ اند. «آبسکون» به روایت مقدسی و اصطخری، لنگرگاه بزرگ گرگان بوده که در قرن چهارم هجری بازار مهمی برای فروش ابریشم و خط دفاعی در برابر ترک‏ها و غزها بوده است. سلطان محمد خوارزم‏شاه حین فرار از چنگ سپاه مغول در آبسکون پناه گرفت و در همان‏جا هم از دار دنیا رفت و پناهگاه، قتلگاهش شد. بندرترکمن موضع بعد از گرگان است که رابینو، ملکونوف، فریزر و آرمینیوس وامبری حین عبور از استرآباد از این بندر عبور کرده‏ اند و «یموت»‏ها، ترکمن‏های معروف این اقلیم را دیده‏ اند. رابینو از گلیمی به نام «پلاس» نام میبرد که به گفتۀ او توسط زنان قبایل «جعفربای» و «آتابای» بافته می‏شده است. مسیر را ادامه میدهیم و پس از ایالت استرآباد به ایالت مازندران می‏رسیم

يکشنبه 6/5/1392 - 1:2 - 0 تشکر 626508

از مازندران به طبرستان

سرزمین مازندران پیش از دوران شاه عباس به سبب بدی هوا، ناآباد و کم‌سکنه بود. اما این فاتح بزرگ عدۀ زیادی از مردم گرجستان و ارمنستان را به این منطقه کوچاند تا آن دو سرزمین را که محل تجمع سپاهیان عثمانی و هجوم آنها به ایران بود، خالی از سکنه کند و به آبادانی مازندران هم بیفزاید. او همچنین امیدوار بود با ترویج پرورش کرم ابریشم، خزانه کشور را آباد کند». اما برخلاف رأی «ژان شاردن» ـ سیاح فرانسوی دورة صفوی ـ، مازندران ناآباد نبود و اقلیم مناسبی جهت پرورش کرم ابریشم به حساب میآمد. شاه عباس مجبور بود برای مقابله با سیاست‏های کشور عثمانی عمده‏ترین بازارهای خرید این امپراتوری را که در دست ارامنه و گرجیان بود، نابود یا آنها را به ایران منتقل کند و بازار و بستر مناسبی برای پرورش کرم ابریشم در داخل ایران احیاء کند. به خلاف قول شاردن، نویسندگان بسیاری در ذکر آبادانی گیلان و مازندران سخن گفته‏اند و از آن جمله‏ «حمدالله مستوفی»، میرظهیرالدین و حسن‏بن‏اسفندیار هستند. اما نخست به این موضوع بپردازیم که چرا این خطه را مازندران و طبرستان نامیدهاند.

يکشنبه 6/5/1392 - 1:2 - 0 تشکر 626509

می‏گویند مازندران مسکن دیوان و ددان بوده است. رابینو، به نقل از میرظهیرالدین مرعشی مؤلف کتاب تاریخ طبرستان، رویان و مازندران، می‏نویسد: «مازندران مسکن دیوهای مازن بوده است و این نام از زمان سلجوقیان معمول شده است. با حمله مغول نام طبرستان متروک و مازندران متداول گشت. منوچهر شاه اساطیری ایران‏زمین حدود طبرستان را به دریای آبسکون، هوسم و دینار جاری تقسیم کرد و موضعی به نام «سه‏ گنبدان» یا «گنبد سلم و تور» در ساری بنا کرد که امروزه ویران شده است.» اصطخری و مقدسی هم شهرهای عمدۀ طبرستان را آمل، چالوس، کلار، میله، مامطیر، تمیشه و ساری معرفی می‏کنند. ملکونوف، به نقل از ظهیرالدین می‏نویسد: «تبر به زبان اهالی طبرستان، کوه را گویند و نخستین قلعه نیز که در عالم بنا شد قلعه‏ ای بود که منوچهر آن را ساخت و تبرک نامید». رشته کوه البرز مرکزی در ایالت طبرستان ریشه داشت و مورخین اسلامی ارتفاع کوه دماوند را پنج فرسخ ـ حدود 30 کیلومتر ـ مرقوم کرده و بر آن بودند که این موضع، محل فرود کشتی نوح بوده است. البته میرظهیرالدین به رأی دیگری است و می‏گوید که در حدود طبرستان دیواری بود که آن را «ماز» می‏نامیدند و از آنجا تا کناره دریای خزر را «اندرون ماز» یا «ماز اندرون» می‏گفتند. این دیوار را مازیار ساخته و آن را از سرحد گیلان تا جاجرم کشیده بود. از این‏رو دیوار را ماز می‏گفتند و موضع آن را مازندران. راویان دیگری نقل می‏کنند که فریدون در البرز مسکن داشت و ضحاک را در دماوند به بند کشیده بود. قدما برآناند که مازن نام دیوی بوده و از این‏روست که این موضع را مازندران خطاب می‏کنند. تهمورث و فریدون در «اوستا» و «شاهنامه» منسوب به صفت «دیوبند» هستند و از سوی دیگر این قهرمانان اساطیری همگی یا در ایالت طبرستان و مازندران سکنی داشته و یا به آن سفر کرده‏اند. می‏گویند تهمورث، دیوان را دربند می‏کرد و از آنان خواندن و نوشتن فرا می‏گرفت. هنگامی که تهمورث در حال عبور از البرز بود، اهریمن او را ربود و خورد. بعدها جمشید، تهمورث را از شکم اهریمن بیرون کشید. کیکاووس نیز به عزم جنگ با دیو سپید راهی مازندران شد. اما دیو سپید او را نابینا و در جنگل‏های هزارخم مازندران رها کرد. رستم به مازندران حمله کرد و دیوهای مازن، اولاد و سپید را کشت. ملکونوف می‏نویسد: «ساکنان این ایالات معتقدند که ضحاک در دماوند دربند است و شراره‏ای که هرازگاه از غارهای کوه بیرون می‏زند، برق چشمان ضحاک است. دودی که از آن سر می‏کشد نفس ضحاک و آوایی که از آن بیرون می‏آید، نالۀ اوست.» بومیان این نواحی به نقل ملکونوف روایت می‏کنند که چاهی در این کوه قرار دارد که یزید و مرغی تیزپرواز در آن قرار دارند. مرغ هر نیمسال او را از فرق تا قدم می‏خورد و باز اندام درست می‏شود و مرغ آغاز به خوردن می‏کند. در اطراف دماوند چشمه‏ های آب گرم و معادن گوگرد به وفور یافت می‏شوند. ملکونوف می‏نویسد: «آب چشمه‏ های گوگرد اینجا به پایه‏ای گرم است که تخم‏مرغ را هم می‏توان در آن پخت.» حالا که به ایالت مازندران رسیدیم و قصه‏ اش را گفتیم با ساری شروع کنیم که اولین شهر در مسیر شرق به غرب ساحل خزر است و در ایالت مازندران قرار دارد

يکشنبه 6/5/1392 - 1:2 - 0 تشکر 626510

ساری و سه گنبدان

پس از عبور از ایالت گرگان (استرآباد)، ایالت مازندران یا طبرستان آغاز می‏شود. ساری یا سارویه که امروزه مرکز مازندران است در قدیم بازارهای مشهور و خندقی به دور شهر داشته است. می‏گویند ساری محل پرورش اسب‏های اردشیر بوده و او دژ محکمی در ساری بنا کرد که «سه‏دله» یا «شه‏دله» نام داشت و صنعتگران را از دیگر نقاط طبرستان برگزید و همگی را در این دژ مسکن داد. این دژ تا زمان حیات ابن‏ اسفندیار کاتب تاریخ طبرستان برپا بوده است. «محمدحسن‏ خان اعتمادالسلطنه» ـ پژوهشگر عصر قاجار ـ روایت می‏کند که «طوس نوذر آن را بنیاد نهاد و طوسان نام کرد. چون خراب شد و ثانیاً ساختند، آن را ساری نامیدند. فرخان بزرگ و مازیار در آبادی ساری کوشیدند». عده‏ ای هم می‏گویند تهمورث دیوبند ساری را بنا کرد. فریزر، در سفرنامه‏ اش به سکونت آقامحمدخان قاجار اشاره می‏کند که هنگام فرار از شیراز مدتی در این شهر اقامت کرده. مقدسی نقل می‏کند که فریدون در ساری دفن شده و عده‏ای هم معتقدند که رستم بعد از کشتن پسرش، او را در قصر «تورامانت» دفن کرد که در همان ساری قرار داشته است. «مزار سلم و تور» یا «سه گنبدان» نیز در شهر ساری استوار بوده که در اثر زلزله‏ ای به سال 1251ه.ق (1214 خورشیدی) ویران شده است. گویا این بنا محل دفن پسران فریدون، «ایرج»، «سلم» و «تور» بوده است و از این‏رو به سه‏ گنبدان شهره بوده است. مؤلف تاریخ طبرستان، رویان و مازندران، میرظهیرالدین مرعشی گیلانی می‏نویسد: «شاه منوچهر اساس سه‏ گنبدان را افکند. به عهد اصفهبد خورشید این بنا خلل یافته بود و باز مرمتش کردند. مقدور بشر نیست که از این عمارت، خشتی جدا کنند». فریزر، بنای این گنبد را به شاهان ساسانی انتساب می‏دهد و به نقل از سکنۀ ساری می‏نویسد: «می‏گویند آقامحمدخان قاجار سعی داشته تا این بنا را به ضرب گلوله خراب کند اما سازۀ این گنبد به قدری محکم بوده است که گلوله‏های توپ اثری بر آن نداشته‏اند». فریزر، به دو کتیبۀ سبزرنگ کوفی هم اشاره می‏کند که به دورتادور گنبد می‏ چرخیده‏ اند.

يکشنبه 6/5/1392 - 1:3 - 0 تشکر 626511

بابل، سرزمین پرتقال، لیمو و انار


 بابل یا بارفروش یکی دیگر از شهرهای مهم مازندران است که در سفرنامه‏ های بسیاری به آن اشاره شده است. کارلا سرنا هنگام عبور از مشهدسر به بارفروش می‏نویسد: «این جاده بسیار فرح‏ انگیز است. یک طرف آن رودخانه بابل است که آبشارهای زیبا از آن پدید آمده است و از باغ‏های زیبا و دلفریب می‏گذرد. بلندی درخت‏ها شگفت‏آور است و غالباً زیر بار میوۀ فراوان لمیده‏اند. میوۀ اختصاصی آنها لیموشیرین است. این میوه بی‏مزه است و آب آن را به بیماران می‏دهند.» مشهدسر شهری در کنار رود بابل بود که منتهی به دریا می‏شد و در آن می‏ریخت. فریزر در سفرنامۀ زمستانی‏ اش می‏نویسد: «وجه تسمیه مشهدسر از آن‏روست که در این مکان امامزاده ابراهیم[ع] برادر امام هشتم [ع] شیعیان را سر بریده‏ اند.» فریزر، از درختان بید، تبریزی، افرا، ممرز و انجیر نام می‏برد که در میانۀ راه مشهدسر به بارفروش قرار داشته‏اند. بارفروش (بابل امروز) منزل بعد از مشهدسر (بابلسر امروز) است. بارهایی که با کشتی از حاجی ترخان به بندرمشهدسر آورده می‏شدند به بارفروش حمل و در آنجا فروخته می‏شدند، از این‏روست که این شهر به بارفروش معروف بوده است. کارلا سرنا به باغات شهر بارفروش هم اشاره می‏کند که درخت‏های پرتقال، لیمو، غار و انار در آن به حد وفور دیده می‏شود. سکنۀ بارفروش به نقل از کارلا سرنا، خانه‏ هایشان را کوتاه می‏ ساخته‏ اند و با آب و آهک و نقش و نگار آنها را می‏ آراسته‏ و بام هر خانه را با سفال‏های قرمزرنگ می‏پوشانده‏ اند.

يکشنبه 6/5/1392 - 1:3 - 0 تشکر 626512

آملی که آمله ساخت

منزل بعدی آمل است که به قول کارلا سرنا، ناحیه‏ ای باتلاقی اما سرشار از بیشه و پوشش جنگلی بوده است. این جنگل‏ها به گفتۀ این سیاح مشهور، انباشته از ببر، یوزپلنگ، گراز، کفتار، گرگ و شغال بوده است. در میانۀ یکی از همین جنگل‏های خم‏ اندرخم، کارلا سرنا و فریزر، به ببر بیشۀ مازندران برخورده‏ اند. فریزر هنگام اقامت شبانه در یک توقفگاه جنگلی با صدای فریاد خدمه‏ اش متوجه وجود دو ببر شده که در حال نوشیدن آب از چشمه‏ بودند. آمل که روزگاری مرکز طبرستان بوده، به نقل از اصطخری و مقدسی از شهرهای عمده و مهم طبرستان محسوب می‏شده و به روایت حمدالله مستوفی ـ مورخ و نویسنده قرن هشتم هجری ـ تهمورث سازندۀ بنای آمل بود. حسن‏ ابن‏ اسفندیار دربارۀ بنای آمل می‏نویسد: «مهندسان بیامدند و بنیاد شهر بدین موضع که «اسبانه‏ سرای» می‏گویند، فرو نهادند و اول جایگاه آن را ماته گفتندی». توماس هربرت ـ سیاح انگلیسی قرن 17 میلادی ـ هنگام سفر به آمل در سال 1036ه.ق (1006خورشیدی) به خندق ژرفی اشاره می‏کند که به گرد شهر نقر شده و پرآب بود و بر استحکام شهر می‏افزود. یگانه راه ورود به شهر آمل در این ایام پلی بود که به دلخواه از روی خندق بلند می‏شد. رابینو در سفرنامه‏ اش به «آمله» ‏نامی اشاره می‏کند که همسر «فیروزشاه» ـ حاکم بلخ ـ بوده که بنای آمل را پیریخته و هنگام سلطنت خسروپرویز این شهر به اقامتگاه خسرو  بدل گشته است. بنا به روایت رابینو، قصر آمله نزدیک کوچۀ «گازران» (رخت‏شوها) و پشت بازار بزازها قرار داشته است. فریزر هم به معادن و کان‏های سنگ‏آهن اشاره می‏کند که به وفور در آمل وجود داشته‏اند، چنانچه نادرشاه هم دستور داد تا مراکز ریخته‏ گری و ذوب‏ آهن در نزدیکی آمل بنا شوند. عزالدوله در سفرش به شمال از حمام رفیع‏ خان یاور، مسجد میربزرگ و باغ و قصر شاه عباس نام می‏برد که همگی رو به ویرانی بوده‏اند. فریزر هم هنگام عبور از آمل می‏نویسد: «دوباره در آمل هستیم جایی که خوب به یاد دارم و به راستی شهری بزرگ و وسیع بود و سکنه‏ ای محترم و آبرومند داشت... اما اینک چگونه بود؟ ویرانه‏ای بیابان... اما چه چیز موجب این ویرانی شده بود؟ ظلم و وبا«.

يکشنبه 6/5/1392 - 1:4 - 0 تشکر 626513

خلعت پوشان در رشت

پس از اتمام اراضی ایالات مازندران، سواحل و اراضی گیلان آغاز می‏شود. رشت، انزلی، فومن، ماسوله، رودبار، منجیل و لوشان از شهرهایی هستند که در مسیر سیاحانی چون کارلا سرنا، فریزر و ملکونوف قرار داشته است. مسافرانی که قصد داشته‏اند از مرز آبی بگذرند ناچار بودند که به انزلی رفته و در بندر این شهر سوار کشتی‏هایی شوند که در آنجا پهلو گرفته و عازم سفر شوند.

هنگام اقامت کارلا سرنا در ایران، بیماری وبا شهر رشت را فرا گرفته بود. این مرض با استناد به گفته‏ های کارلا سرنا، به سال 1294ه.ق (1256 خورشیدی) و در دهکده‏ ای به نام «شفت» شیوع یافت و سپس رشت را فرا گرفت و چنان کشتار عظیمی در آن به راه انداخت که جمعیت پنجاه‏هزار نفری شهر را به پانزده‏ هزار نفر تقلیل داد. کارلا سرنا هنگام عبور از خطۀ گیلان به صنعت قلابدوزی با ابریشم اشاره می‏کند که صنعت ویژۀ سکنۀ رشت و فنی مخصوص مردان بوده که آن را به روی ماهوت می‏ بافته‏ اند. خانه‏های سفالپوش و بام‏ های شیب‏دار رشت، این سیاح مشهور را به یاد عمارات اروپایی می‏اندازد. فریزر هنگام عبور از شهر رشت سری به بازار رشت می‏زند و در آنجا بازرگانانی را می‏بیند که مشغول وارسی و خرید بافه‏ ها و کلاف‏ های ابریشم هستند. کارلا سرنا نیز در فاصلۀ «کهدم» با رشت به دوشنبه‏بازاری برمی‏خورد که در کاروانسرایی در میان جنگل برپا شده است و به زحمت از میان چندین بساط می‏گذرد. حین عبور به یک سلمانی برمی‏خورد که به یکی از مشتری‏هایش قند و روغن می‏فروشد و مشتری دیگرش هم با سروصورت صابون‏ زده منتظر است تا سلمانی پس از فروش اجناس به تراشیدن سر او بپردازد. بنا به روایت کارلا سرنا، در یک فرسخی ـ حدود 6 کیلومتری ـ رشت، ساختمانی به نام خلعت‏ پوشان قرار داشته که سفرا و بزرگان در این مکان خلعت می‏ پوشیده‏ اند. کارلا سرنا در مراسم خلعت‏ پوشی حاکم رشت شرکت داشته و به گروه نوازندگان، پهلوانان، فراشان و جلودارانی اشاره می‏ کند که به استقبال حاکم آمده و با سینی‏ های پر از شیرینی به او خیرمقدم می‏گویند. در همین حین یکی از جلوداران، بره‏ای را پیش پای اسب حاکم قربانی می‏کند و حاکم و پهلوانان در خون بره قدم گذاشته و سپس وارد عمارت حاکم می‏شوند. تا قبل از شیوع وبا، صحرای رشت صحرای پر شکاری بوده و قرقاول و مرغابی وحشی در آن به وفور یافت می‏شده‏اند. پَر مرغابی از مهم‏ترین کالاهای تجاری بود که از ایران به روسیه صادر می‏شده است. شکارگران در دل شب و با مشعل‏های روشن به شکار مرغابی می‏رفته‏ اند.

برو به انجمن
فعالترین ها در هفته گذشته
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.