• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن شمال > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
شمال (بازدید: 333)
يکشنبه 23/4/1392 - 11:19 -0 تشکر 621310
تیرگان طبرستان جشنی است به بلندای تاریخ

http://akhazamin.blogfa.com/post-32.aspx

تیرگان  مازندران  یا همان تیرما سیزده شو  جشنی است  که   به لحاظ  هم زمانی و هویت می توان آنرا مهرگان  طبرستان بر شمرد.
 
این جشن در گذشته  در شب قبل از سیزدهمین روز آبان که در تقویم زرتشتی تیر روز از آبان ماه می باشد .ولی در تقویم تبری باستان تیر روز از تیر ما می باشد .در سراسر مازندران  بر گزار می شد .

يکشنبه 23/4/1392 - 11:20 - 0 تشکر 621311

(در دوران باستان هر روز ماه برای خود نامی داشته است و روز سیزدهم هر ماه را تیر روز مینامیدند .این مورد هم در روزشمار زرتشتی بوده و هم در روز شمار تبری یا تپوری.در تقویم زرتشتی ماه را ماه مینامند و در تقویم تبرستان قدیم آنرا ما بدون ه آخر مینامیدند ولی  در تقویم عربی آنرا برج میگفتند.در سالنمای تبرستان باستان تیرماه هشتمین ماه سال و مصادف با آبان ماه فارسی میباشد.و تیرگان تبرستان همزمانی تیر روز با تیرماه نیز بوده است.هنوز هم در بین زرتشتیان ایران رسم میباشد هرگاه نام روز با ماه یکی شو د آنرا جشن میگیرند.پسوند گان بمعنی جشن میباشد .مانند مهرــ گان یا تیرــ گان.)

با گذشت این همه سال هنوز هم مراسم تیر ما سیزده شو در  مناطق مختلفی از مازندران و همسایگان آن از جمله مناطقی همچون سوادكوه، سنگسر، شهمیرزاد، فیروزكوه، دماوند، بهشهر، دامغان، ماها، ساری ، بابل، آمل، نوشهر . شهسوار و طالقان برگزار می‌شود. 

میدانیم که در تقویم سالیانه دوران هخامنشی سال چهار فصل نبود بلکه فقط دوفصل بود یکی  فصل طولانی تر تابستان که از نوروز آغاز میشد و دیگر فصل کوتاه تر زمستان که از نیمه مهرماه و با جشن مهرگان شروع میشد 

و پس از گذشت صد روز از فصل زمستان که در واقع سرما رو به افول میگذاشت جشن سده را نیز برگزار مینمودند.

يکشنبه 23/4/1392 - 11:22 - 0 تشکر 621313

در ایران باستان مهرگان  علاوه بر آنکه تولد الهه مهر و جشن آغازین زمستان بود . در ضمن به لحاظ  تاریخی  منسوب به پیروزی کاوه بر ضحاک و و تاج گزاری فریدون نیز میباشد . در شاهنامه نیز اینچنین  آمده است.

تیرگان هم چون مهرگان  به نوعی در پایان دوران کشت و کار و آغاز دوره سرما و خانه نشینی کشاورزان بر گزار میشد و انتساب دارد با شاهکار ملی و میهن پرستانه  آرش کمانگیر و این واقعیت که آرش  از اهالی آمل بوده . برای مردم آمل و طبرستان هم افتخاریست بزرگ و هم نشانگر قدمت تاریخی این منطقه به بلندای تاریخ است.

 (ماجرای آرش در عصر کیانیان و دوره پیش از تاریخ  اتفاق افتاده و در

تاریخ جهان   تمدنی کهن تر از آن کم نظیر است.) در ضمن در تپورستان

 باستان علاوه بر    موارد  فوق تیرگان سالروز تولد الهه آب و باروری   آناهیتا  نیز بوده است.

ابوریحان بیرونی دانشمند قرن چهارم هجری در کتاب آثار الباقیه خود علت جشن تیرگان مازندران را چنین شرح میدهد.آرش کمان را تا بناگوش خود کشید و خود پاره پاره شد وتیر از کوه رویان به اقصای خراسان که میان فرغانه و تخارستان است به درخت گردوی بزرگی فرود آمد .به مسافت یک هزار فرسنگ و مردم آن روز را عید گرفتند.

يکشنبه 23/4/1392 - 11:24 - 0 تشکر 621315

تیرماه سیزده شو خوشبختانه به ثبت ملی نیز رسیده است .در اسناد سازمان میراث فرهنگی در باره این جشن چنین آمده :

تاریخچه تیرماسیزده شو :

جشن تیرماه سیزده شو و لال شیش زنی: از دیگر جشن های مشهور در روستاهای مازندران جشن تیر ماه قدیم تبری است ، این جشن در شب و روز سیزدهم تیر ماه تبری انجام می گیرد . ابوریحان بیرونی در درباره ی این جشن می گوید : روز سیزدهم تیر ماه این عید انجام می گیرد و به دو علت است ، یكی آن كه افراسیاب چون به ایران غلبه كرد و منوچهر از افراسیاب خواهش كرد كه از كشور ایران به اندازه ی پرتاب یك تیر به او دهد و یكی از فرشتگان كه نام او اسفندارمذ بود حاضر شد و منوچهر را امر كرد كه تیر و كمان بگیرد ، به اندازه ای كه به سازنده ی آن نشان داد چنان كه در كتاب اوستا ،( آرش ) را كه مردی با دیانت بود حاضر كردند . گفت كه تو باید این تیرو و كمان را بگیری و تیر را پرتاب كنی او نیز تیر را تا بناگوش خود كشیده و خود پاره پاره شد ، خداوند باد را امر كرد كه تیر او را از كوه رویان بردارد و به اقصای خراسان كه میانه فرغانه و تبرستان است پرتاب كند و تیر به درخت گردوی بزرگی خورد ولی بعضی ها می گویند كه تاآن جا هزار فرسخ بود و منوچهر و افراسیاب به همین مقدار زمین با هم صلح كردند و این قصه در چنین روزی بود و مردم آن را عید گرفتند . سبب دوم آن كه ( دهو فذیه ) كه معنای آن حفظ دنیا و فرمانروایی در آن و ( دهقنه) كه معنای آن عمارت دنیا و زراعت و قسمت آن است با هم هستند كه عمران و قوام عالم بدان هاست و فساد عالم ، با این دو اصلاح می پذیرد اما دهو فذیه از هوشنگ صادر شده و دهقنه را برادر دیگر او رسم نموده و نام این روز تیر است و این روز است كه هوشنگ نام برادر خود را بزرگ گردانید و دهقنه را به او داد و این روز را از راه اجلال عید گردانید و هوشنگ به كل مردم امر كرد كه این روز را گرامی دارند كه تا روزگار گشتاسب مردم در این روز غسل می نمودند یك روز قبل از شب سیزدهم برای دخترانی كه نامزد دارند تحفه و هدایایی از خانه داماد فرستاده می شود و در شب سیزدهم ، تمام اهل خانه دور هم جمع می شوند و یا اقوام و بستگان نزد هم می آیند و از دیوان حافظ فال می گیرند و سفره را با میوه های فصلی رنگین می كنند و زنان خانه هندوانه هایی را كه برای این شب نگهداری كرده اند ، سر سفره می آورند . در گذشته مرسوم بود كه عده ای از جوانان روستا ، با گرفتن چوب های نازك وبلند به در خانه اهالی روستا رفته و در می زدند و تحف و انعام و میوه هایی مانند ازگل ، پرتقال ، لیمو كه میوه های همین فصل بودند ، دریافت می كردند كه این عمل را لال شیش زنی می گفتند كه این جشن به فراموشی سپرده شده است.
در این شب، سنت مذهبی كه برگرفته از یكی از آداب نجومی شیعیان ایران خصوصاً مازندران، تپورستان می باشد و به عبارت دیگر هرگاه شیعیان آل بویه مازندران براثر قحطی یا خشك سالی و انقراض نسلی یا شكست قوم و قبیله ای بر اثر اتفاقات زمینی یا آسمانی به وقوع پیوسته باشد در این سنت الهی كه برگرفته از اعتقادات قومی مازندرانی های شیعه مرام می باشد با استعانت از اهل برات حضرت علی (ع) به شیوه ای كه با تركه ای از چوب كه« شیش ši š » نامیده می شودبه سراغ درختان نابارور به قول حكیم فردوسی ( سترون ) نازا می روند بطوریكه همراه با این آیند. ناگفته نماند آنچه قابل نتیجه می باشد شفاعت یا دستگیری فردی كه در میا رسم عده ای به عنوان شفاعت گر یا شفیعان درصدد شفاعت حمله موجود بر مین قوم به پاكی شهرت دارد، موجب باروری درخت نازا می گردد كه این اصل را در مورد زنان نابارور هم به كار می برند. لازم به ذكر است درختی را كه از این راه بهره ور گشته شجرة المراد گویند.

يکشنبه 23/4/1392 - 11:24 - 0 تشکر 621316

در آن شب به رسم تنقل غذاهای رسمی سنتی از قبیل،0 «پیس گندله pise gondele » « پشت زیك pešte zik » « بادونه badune » « برف دشو barf dešo » كه عموماً به دستان پیران قوم تدارك دیده می شد به عنوان شب چره و تناولات در این شب به عنوان رسم پذیرایی می باشد حفظ گشته .
فال سنجاق : در شهرستان بابل در شب تیر ماه سیزده شو و اكثر جشنها ، این فال گرفته می شود كه سنجاق یا سوزنی را در دامن نیت كننده فرو كرده و سپس زن یا مردی چند شعر محلی می خواند و حاضرین داوری می نمودند كه فال نیك است یا بد .
گو شاری : درغروب تیر ماه سیزده شو زنان سر چهار راه فالگوش می ایستند اگر حرف از رهگذر بشنوند آن را وحی می دانستند و ناراحت می شدند در غیر اینصورت شاد شده و به خانه می رفتند .
لال زنه شیش : كسی به صورتی كه شناخته نشود وارد خانه ای شده و با تركه ای اهل خانه را می زند تا چیزی به او بدهند . این زدن را شگون می دانستند. ناشناس از غذا و خوراكی بدست آمده ، به عنوان تبرك استفاده می كرد.
فال آغوز : این فال نیز در جشنها و بخصوص شب تیر ماه سیزده شو گرفته می شد . یك نفر چند گردو را برای نیت كننده در بین دستان خود می چرخاند و سپس به زمین ریخته ، نیت كننده یكی را برداشته و می شكست اگر مغز آن سالم بود نیت آن خوب می شد.
سیزدهی : كادو یی را كه نامزد دارها در جشن تیرماه سیزده شو برای شگون و یادآوری برای نامزدهای خود هدیه می كردندسیزدهی می نامیدند. 

يکشنبه 23/4/1392 - 11:49 - 0 تشکر 621320

با سلام
ممنون از مطلب زیبای شما
خیلی جالب است كه ما از ایین ها و جشن های ایران باستان مطلع شویم
در قدیم برای هر فعالیت یا مناسبتی جشنی با شكوه بر پا می شد
با تشكر

يکشنبه 23/4/1392 - 11:56 - 0 تشکر 621321

جشن "تیرماه سیزده شو" یکی از آیین های چندین هزار ساله مردمان خطه طبرستان است که در شکرگزاری از قادر متعال برگزار می شود.
در اسطوره های ملی و مذهبی به شخصیت هایی برخورد می کنیم که نه تنها در زمان خودشان بلکه بر آینده نیز تاثیرگذار بودند.

این شخصیت ها گاهی در یک اثر فرهنگی همچون نوشتن یک کتاب یا یک تابلوی نقاشی یا خط یا با فداکاری خویش در را ه آرمانهای بشری جاودانه می شوند

یکی از این شخصیتها آرش کمانگیر است. جنگ بین افراسیاب تورانی و منوچهر شاه در طبرستان، 12 سال طول کشید و مقرر شد تیری از کوه های رویان در طبرستان انداخته شود و هر کجا فرود آید مرز بین ایران و توران خواهد بود.

جشنِ تیرگان ، مانند جشن های نوروز، مِهرگان و سَده ، از جشن های بزرگِ ایرانیان قدیم بود .« به موجبِ یزدان شناسی مزدایی ، تیر یا تیشتَر ، ستاره ی  باران است. روز سیزدهمِ هر ماه منسوب است به این ایزد و مطابق معمول و سنّت ، در توافق نام روز و ماه ، روز سیزدهم ماهِ تیر ، جشن تیرگان است»
محاسبه فصل ها، فعالیتهای کشاورزی و جشنهای کهن بر پایه تقویم محلی مازندرانی تا یک نسل پیش رایج بود.

مطهربن طاهر مقدسی در کتاب آفرینش و تاریخ که در قرن چهارم هجری قمری تألیف  شد، می نویسد: «معنی  داستان تیرگان (ارش)، این خواهد بود که آن دو به تیراندازی پرداختند . و برتری برای کسی بود که بر طبرستان تا طخارستان چیره شود»

در مازندران ، جشن تیرگان ، در کنار جشن نوروز ماندگارترین جشن بود . هنوز در بسیاری از روستا های دودانگه ساری و سوادکوه ، جشن تیرگان (تیرماه سیزده) ، با شکل و درون مایه ی متفاوت برگزار می شود . درروستاهای دودانگه ساری ، در غروبِ سیزدهِ تیر ماهِ تَبَری که برابر با آبان ماه کنونی است ، مردم با خشکبار و حلوا بر سر مزار می روند و همه را به دیگران می بخشند تا چند سال پیش ، در شب سیزده تیر ، یک نوع پلو می پختند که در آن از سیزده نوع ادویه و ماده ی غذایی ، استفاده می شد . در گذشته ، لال بازی  در شب سیزده تیر برگزار می شد . در ایران ، هر جشنی ، بهانه ای برای زیباتر کردن زندگی بود. پس، این جشن های ماندگار را گرامی بداریم .   

يکشنبه 23/4/1392 - 11:59 - 0 تشکر 621322

تیر ماه سیزده شو در کندلوس/ امیرخوانی و فال حافظ و شاهنامه خوانی

یکی از مراسماتی که در این جشن قابل اهمیت است امیرخوانی و فال حافظ و اجرای موسیقی است. امیرخوانی را معمولا پیران دهکده یا کسانی که از صدای خوبی برخوردار باشند، اجرا می کنند و اشعاری را از امیر پازواری به صورت تک خوان یا همخوانی نی و آواز در گوشه هایی از ردیف دشتی در دستگاه شور موسیقی ایرانی است.

نمونه اشعاری از امیرپازواری که در این مراسم می خوانند:


بلبل گنه جان مه تن اتا مثقاله مه مثقال تن هزار فکرو خیاله

(بلبل می گوید ای جانم وزن تن من یک مثقال است ، همین یک مثقال را هزار فکر و خیال انست)

هر کی عاشقی نکرده وِ مرداله صد سال دوویه وِ فلک حماله

(هرکسی عاشقی نکرده است اوجزو مرده است ، گر چه صد سال زنده با شد فلک را حمال است)

فال حافظ از دیگر امور این جشن است که از قدیم الایام با سوادان دهکده در جمعهای ‌خانوادگی یا فامیلی اشعار حافظ را در لوای (فال حافظ) و اشعاری از فردوسی را (شاهنامه خوانی) می خوانند.

موسیقی محلی

همنوازی سرنا و دهل از بعد از ظهر روز جشن شروع و تا پاسی از شب، ادامه دارد. نواختن لله وا (نی محلی) بخش مهمی از این جشن را به خود اختصاص می دهد.

امروزه در کندلوس گروه ها و افراد زیادی نیز وجود دارند که گذشته از مراسم های فوق به اجرای موسیقی سنتی از آن جمله تک نوازی های تار، سه تار، عود، تنبک، نی ، ویلن، کمانچه، سنتور و دیگر سازهای ایرانی یا به صورت گروهی و همنوازی گوشه ها و آواز ها و رنگ هایی را در دستگاه های موسیقی ایرانی در این جشن می پردازند.

در کندلوس برای اینکه تعداد خوراکی ها به 13 برسد از مواد غذایی همچون کدو، کلم، چغندر(چنگل) و لوبیا و سیب زمینی به صورت پخته که آن را هکشی می نامند استفاده می کنند و هائیشت نیز یکی دیگر از اولویت آن شب می باشد.

هائیشت ترکیبی از گندم، شاهدانه (تخم کنف)، به صورت برشته و کشمش و گردو نیز به آن اضافه می شود که در آن شب مورد استفاده قرارمی گیرد. در این اقدام باور دارند که در موقع شکستن گردوها برای درست کردن هائیشت هریک از گردوها قبل از شکستن به نیت شخصی که مورد توجه آن جمع است نامگذاری می شود اگر چنانچه گردو مورد نظر پوک و بدون مغز باشد این باور را داشتند که شخص مورد نظر تا قبل از جشن تیرما سیزده شو سال دیگر خواهد مرد.

در ایام کهن به دلیل کم بودن برنج از دانه های ارزن (گورس) به جای آن استفاده می کردند و برای اینکه جشن تیرما سیزده شو را به بهترین نحو اجرا کنند آن شب از برنج استفاده می کردند.

در روستاهای مجاور نیز در غروب این روز جوانان هم با در دست داشتن ترکه ای بلند که کیسه ای به انتهای آن بسته شده است همراه کودکان به در خانه ها رفته و با سر و صدا و کوبیدن چوب به در خانه ها و لال بازی از صاحبخانه تقاضای هدیه می کنند و به آنها پول، میوه و شیرینی داده می شود و در کوچه ها به همراه لال شروع به حرکاتی موزون و خواندن اشعار می کنند.

همه پدیده ها، نهادها، آیین ها، جشن ها و همه زمینه های دیگر فرهنگی، با گذشت سده ها و هزاره ها، دگرگون می شود، تحول می یابد با زمان و مکان هماهنگ می شود و به گونه ای دیگر جلوه می کند.

در این زمان چگونگی برگزاری این جشن و این گونه جشنها بستگی به همت اهل فرهنگ و هنر این خطه است.امید است اینگونه جشن ها هرچه با شکوه تر برگزار شود.

http://hezarbareshgh.blogfa.com/post-2852.aspx
http://damavandkooh.persianblog.ir/post/6

جمعه 28/4/1392 - 19:15 - 0 تشکر 623384

کاش یکی از شبهای تیرماه سیزده در مازندران تشریف داشتی  تا از نزدیک این آئین زیبا رو می دیدی و لذت می بردی.

برو به انجمن
فعالترین ها در هفته گذشته
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.