• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن قرآن و عترت > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
قرآن و عترت (بازدید: 758)
دوشنبه 1/7/1387 - 17:30 -0 تشکر 59726
تجلی قرآن در عصر علم

بسم الله الرحمن الرحیم

پیشگفتار

} أَفَلا یَتدبّرونَ الْقُرْءَانَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَیْرِ اللَّهِ لَوَجَدُواْ فِیهِ اخْتِلافًا كَثِیرًا{

«آیا در معانی قرآن  نمی اندیشند؟  زیرا اگر از جانب غیر خدا می بود قطعا در آن اختلاف بسیاری می یافتند» [نساء/ 82]. بیگمان کتابی که هزار و چهارصد سال قبل در بیشتر از هزار آیه، از اموری سخن بگوید که به راز آفرینش انسان، چگونگی شکل­گیری ابرها، نقش بادها در تعاملات هستی، ویژگیهای زمین، مأموریت کوه ها، ساختار هندسی آسمانها و بسی دیگر از پدیده های طبیعی می پردازند و سپس در هیچ یک از عبارات و اشارات خود پیرامون این امور، با حقایق علمی جدید  تصادم هم نکند؛ سزاوار آن می­باشد تا دانشوران منصف در پیشگاه آن با کمال احترام وخضوع بایستند.آری! موضوع به یک یا چند آیة محدود از قرآن تعلق نمی گیرد تا مترددان و شک برانگیزان بتوانند حقایق و روشنگریهای علمی قرآن را به تصادف نسبت دهند بلکه قضیه به بخش بزرگی از آیات قرآن كریم که نزدیک به یک ششم آن را احتوا می­کند مربوط می شود. اعجاز قرآن در اینجاست که علم جدید با تمام سلطه و شکوهی که دارد نتوانسته است چیزی از اشارات یا عبارات علمی آن را رد نماید.مگر می توان کتابی را به چالش کشید که گوینده و فرودآورندهء آن آفریدگا ر کائنات بزرگ است و خود بر حقانیت آن گواه بوده و آن را به علم خویش نازل کرده است؟:

}لَكِنِ اللَّهُ یَشْهَدُ بِمَآ أَنزَلَ إِلَیْكَ أَنزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَالْمَلآئِكَةُ یَشْهَدُونَ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِیدًا{

«لیكن خدا به حقانیت آنچه برتو نازل کرده است گواهی می دهد. او آن را به علم خویش نازل کرده است؛ و فرشتگان نیز گواهی می دهند. و کافی است كه خدا گواه باشد» [نساء/ 166].در اینجا می­خواهم به پنج نکتهء مهم که می­تواند جایگاه مبحث اعجاز علمی قرآن کریم در عرصه علوم تجربی را از منظر کاربردی آن بهتر روشن کند به طور مختصر اشاره کنم:1- آشنایی با بعد علمی اعجاز قرآن، در دلهای مسلمانان اثر بلیغی برجای می گذارد؛ زیرا وقتی این حقایق درخشان را در کتابی که به آن ایمان دارند ببینند، ابهت و عظمت این کتاب، بیش از پیش در اعماق جان و روان شان رسوخ یافته و موجب تمسک بیشتر آنها به آموزه­های این کتاب هدایت و نور خواهد گردید.   2- در عصر حاضر که با انکشاف ظرفیتها و تبلور ابزارهای معلوماتی، روند مبادلهء علوم و معارف از سیّالیتی ویژه برخوردار گردیده است، پخش اندیشه­های تردید برانگیز پیرامون حقانیت رسالتهای آسمانی و از آن جمله رسالت محمدی (ص) نیز رواج و رونق روز افزون یافته است. طبیعی است که مقابله با این موج فقط با زبان علم میسر است. بنابراین ارائه حقایق علمی از سوی یک پیامبر  امّی و کتاب نخوانده، آن هم در عصری که هیچ نشانه ای از انکشاف علوم تجربی در آن وجود نداشته است می تواند بستری مناسب برای اقناع منصفان قرار گرفته و گواه قاطع راستی و درستی رسالت اسلام باشد و هم از این روی به عنوان سدّی استوار در برابر این موج ستیزنده بایستد.3-  گشودن مبحث اعجاز علمی قرآن کریم، زمینه­یی روشن برای معطوف ساختن نگاه ها به وجههء علمی کلیّت اسلا م است؛ زیرا وقتی قرآن به عنوان سند اصلی این دین با مقولهء علم تا بدانجا پیوند تنگاتنگ داشته باشد که بارزترین انکشافات علمی جدید را تفسیر نماید، بدیهی است که برآیند این امر، درخشش این حقیقت خواهد بود که: اساسا اسلام خود، دین علم است.      4-  پرداختن قرآن به علوم تجربی و طبیعی می تواند بهترین مشوّق و انگیزه برای مسلمانان باشد تا مسیر پژوهشهای علمی را پی گرفته و به پیشرفت معرفتی و علمی دست یابند و بزرگترین چالش دنیای اسلام را که همانا عقب ماندگی در عرصهء علوم است درمان کنند. چنانكه این عامل نقش خود را در عصر اوّلیه طلایی اسلام که مسلمانان هم از نظر فهم و هم در عمل به قرآن نزدیکتر بودند به درستی ایفا کرد و جهان اسلام در دوران خلافتهای اموی و عباسی شاهد یک رستاخیز علمی فراگیر گشت؛ به طوری که رنسانس اسلامی پیش درآمدی برای رنسانس اروپا شد و تمدن اسلامی با دو ویژگی «معنویت» توأم با «مدنیت» پا به عرصهء وجود گذاشت.  5- اعجاز علمی قرآن کریم، ابزار مؤثر نوینی برای آشنا ساختن غیر مسلمانان به حقیقت اسلام است که می تواند پنجرهء جدیدی به سوی افقهای این دین به رویشان بگشاید. از آن روی که عصر، عصر علم است و زبان دعوت در عصر علم هم چیزی جز از سنخ علوم نتواند بود. به همین دلیل است که هر جا مسلمانان با زبان علم سخن گفته اند، گوشهای شنوای بیشتری برای این پیام روشنی بخش دل و جان یافته اند. پس پرداختن به بُعد علم در قرآن می­تواند حقیقت فراموش شده­ای را احیا نماید و آن این است که تعریف حقیقی اسلام آن چیزی نیست که غرض ورزان با قراردادن آن تحت تابلوی خشونت، از آن ارائه می کنند.       

   يا علي
دوشنبه 1/7/1387 - 21:48 - 0 تشکر 59787

نگاهی کلّی به آیات علمی قرآن كریم

به طور كلّی می‌توان آیاتی را كه به بُعد اعجاز علمی قرآن كریم ارتباط می‌گیرند، به دو نوع تقسیم كرد:نوع اوّل: آیاتی اند كه بشر قبل از انكشافات علمی عصر حاضر، از آنها شناخت و آگاهی سطحی داشته است؛ هر چند كه به تمام ابعاد و اعماق آن آشنا نبوده است.نوع دوم: آیاتی اند كه انسان عصر قدیم، مطلقاً از مفاهیم مطروحه در آنها هیچ شناخت و معرفتی نداشته است.در ارتباط با نوع نخست از این آیات كه قدیمیان از آن معرفت و شناخت جزئی داشته اند و این معرفت نسبت به شناخت‌های جدیدی كه انسان امروز به فضل اختراعات جدید علمی از همان موضوعات كسب نموده، بسیار ناقص بوده است، باید گفت كه: قرآن كریم اولاً این بخش از موضوعات را به زبان علمی مطرح نموده است، در حالی كه علم در عصر نزول قرآن به كشف آنها موفق نگردیده بود. و ثانیاً: قرآن كریم در تبیین آیاتی این گونه، كلمات و تعبیراتی را به كار گرفته است كه با نحوهء نگرش و شناخت قدما از همان موضوعات نیز سازگار بوده است. چه اگر قرآن در آن عصر به زبان تكنیكی علم جدید سخن می‌گفت، این امر قطعاً موجب اختلاف تلقّی و برداشت میان پیشینیان می‌گردید و در چنین حالتی، هدف حقیقی از نزول قرآن كریم كه همانا اصلاح و هدایت نوع انسان است، تحت الشّعاع این قضیه قرار می‌گرفت.اینك به بیان مثال‌هایی از نوع نخست می‌پردازیم:

1. ستونهای غیرمرئی آسمان:

خدای بزرگ در آیهء دوم سورهء مباركهء رعد می‌فرماید:

]اللَّهُ الَّذِی رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَیْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا[

«خداوند ذاتی است كه آسمانها را بدون ستونهایی كه شما آنها را ببینید، برافراشت»

این آیهء کریمه با نحوهء نگرش قدما به آسمانها مطابقت دارد؛ زیرا مردم قدیم بالای سر خود دنیای بزرگی را مشاهده می‌كردند كه به خودی خود بر پاست و هیچگونه پایه و ستونی هم ندارد. امروز در عصر جدید نیز ملاحظه می‌كنیم كه مردم زمان ما تفسیر مشاهدات خود را در این آیهء مباركه می‌توانند یافت؛ مشاهداتی كه از یكسو نشان‌دهندهء این امر است كه اجرام آسمانی ظاهراً بدون هیچ ستونی در فضای بی‌نهایت بر پا می‌باشند، اما از سوی دیگر برای آنها ستونهای غیر مرئیی وجود دارد كه این ستونها در قانون جاذبه تمثیل و تعریف می‌شوند.آری! در واقع این نیروی عظیم جاذبه است كه به اجرام آسمانی كمك می‌كند تا در جغرافیای معین خود باقی مانده و در مدارهایی منظم سیر نمایند.اگر دقّت كنیم، تعبیر قرآن از قانون جاذبه به «ستونهای غیرمرئی» تعبیر معجزانه‌یی است؛ چه اگر قرآن كریم كتاب پروردگار بزرگ نمی‌بود، در آن صورت هزار و چهارصد سال قبل كه هیچ انسانی در روی زمین به وجود ستونی برای اجرام آسمانی معتقد نبود و حتی هیچ نظریّه‌یی هم در این رابطه وجود نداشت، دیگر به ذكر جملهء «بِغَیرِ عَمَداٍ تَرَونَهَا» كه برای مخاطبان قرآن در عصر بعثت، معنی و مفهوم خاصی را به همراه نداشت، هیچ لزومی احساس نمی‌شد. اما از آنجا كه قرآن كریم تنها كتاب عصر بعثت نیست، بلكه كتاب معجز پروردگار تا یوم القیامه است بنابراین، تعابیر علمی به كار گرفته شده در آن نیز تا روز قیامت كارآیی خود را محفوظ نگه می‌دارند.

   يا علي
سه شنبه 2/7/1387 - 20:20 - 0 تشکر 60056

بسم الله الرحمن الرحیم

با سلام به همه دوستان امیدوارم این مطالب به ما کمک کنه تا بدانیم با چه معجزه عظیمی روبرو هستیم

حركت منظم اجرام آسمانی:

قرآن كریم در آیهء (40) سورهء مباركهء یس در بارهء خورشید و ماه می‌گوید:

]وَكُلٌّ فِی فَلَك یَسْبَحُونَ[

«هر كدام آنها در سپهری شناور اند»

انسان عصر قدیم، حركت ستارگان را مشاهده می‌كرد و می‌دید كه این موجودات آسمانی، در زمان معینی از یكدیگر فاصله گرفته یا به همدیگر نزدیك می‌شوند. از این روی، تعبیر قرآنی فوق الذكر برای خورشید و ماه، هیچ تعجب یا استبعادی را در میان مخاطبانش بر نمی‌انگیخت.اما ره‌آوردهای علمی جدید، به این تعبیرات جامهء نوینی پوشانده و ابعاد و اعماق جدیدی را بر آن افزود. چه آنگونه كه مشاهدات و مطالعات جدید علمی نشان دادند، قرآن نه فقط برای حركت این اجرام آسمانی تعبیرات دقیقی را به كار گرفته است، بلكه حتی با این تعبیرات، كلیدهای اصلی بحث‌های نجومی و نجومی را نیز در اختیاز دانش نوین بشری قرار داده است.طوری كه همه می‌دانیم، قرآن كریم در زمانی نازل گردید كه علم نجوم به حقایق مطرح شده در قرآن به این ارتباط، دسترسی پیدا نكرده بود، بلكه بررسیهای علمای نجوم چندین قرن پس از نزول قرآن ادامه یافت تا سرانجام با اختراع آلات و ابزاری چون رصدخانه‌ها و تلسكوبها، بشر به یافته‌های جدیدی از دانش نجومی دست پیدا كرد و آنگاه به همان‌ جایی رسید كه قرآن كریم قرنها قبل از آن مطرح كرده بود.هنگامی كه گالیله در سال 1609م به اختراع تلسكوبی موفق گردید كه می‌توانست اجسام واقع‌ شده در فاصله‌های دور را سی بار و سطح آنها را هزار بار به ساحهء دید انسان نزدیكتر سازد، درست در این زمان بود كه دانش نجوم امكان علمی آن را یافت كه به پاره‌یی از حقایق مهم در این زمینه دست پیدا نماید و از جمله به این حقیقت كه خورشید بر مدار خاص خود شناور است. چه با ترصد خورشید به وسیلهء این تلسكوب، وجود مناطق سیاهی در كرهء فوق الذكر به مشاهده رسید كه این مناطق از یك كنارهء قرص خورشید به كنارهء دیگر آن در حال انتقال و حركت بوده، سپس به مدت دو هفته كاملاً ناپدید می گردیدند و باز مجدداً ظاهر می‌شدند. گالیله از طریق این مشاهدات، به این نتیجه دست یافت كه خورشید بر مدار خود حركت دورانی دارد. با ترصد سیارات دیگر نیز ثابت شد كه زمین نیز دارای حركت دورانی است و آنگونه كه قبلاً پنداشته می‌شد ساكن و بی حركت نمی­باشد. به همین ترتیب دیری نگذشت كه حركت دورانی هر یك از خورشید و ماه در مدارهای مخصوص آنها نیز ثابت گردید و بر مبنای این رهیافتها این حقیقت که هرگز متصور نیست تا خورشید بتواند مهتاب را دریافته و خود را به آن برساند، به اثبات رسید.پس چرا نباید به اعجاز علمی قرآن كریم باور كنیم، در حالی كه حدود 1039 سال قبل از آنکه گالیله و همکارانش به این نتایج نجومی دست پیدا کنند، قرآن كریم در آیهء 40 از سوره مبارکه یس به صراحت بیان كرد كه:

]لا الشَّمْسُ یَنْبَغِی لَهَا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلا اللَّیْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَكُلٌّ فِی نجوم یَسْبَحُونَ[

«نه در گردش منظم عالم، خورشید را شاید كه به ماه فرا رسد و نه شب بر روز سبقت می‌گیرد و هر یك در مدار معینی در فضای بی‌پایان شناورند»

چنانکه قرآن یك‌هزار و چهارصد سال قبل، نه فقط در یك آیه، بلكه در آیات عدیده‌ای كه بعداً روی آنها مروری خواهیم داشت، حركت دورانی منظم زمین را نیز به اثبات رساند.

منبع :عبدالرؤوف مخلص هروی استاد دانشکدهء شرعیات دانشگاه هرات

رسالهء علمی برای ارتقا به رتبهء دانشیار

   يا علي
يکشنبه 7/7/1387 - 1:10 - 0 تشکر 61063

وجود برزخ در میان دریاها:

قرآن كریم در سوره‌های «فرقان» و «رحمان» قانونی را كه مخصوص آب است، ذكر می‌كند. در آیهء 53 سورهء فرقان می‌گوید:

]وَهُوَ الَّذِی مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَجَعَلَ بَیْنَهُمَا بَرْزَخًا وَحِجْرًا مَحْجُورًا[

«و اوست ذاتی كه دو دریا را به هم درآمیخت كه این یكی دارای آب گوارا و شیرین و آن دیگر، شور و تلخ است و بین این دو آب در حین به هم آمیختن آنها واسطه و حایلی قرار دارد تا همیشه از هم جدا باشند»

و در آیات 19 و 20 سورهء رحمان می‌گوید:

]مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیَانِ بَیْنَهُمَا بَرْزَخٌ لا یَبْغِیَانِ[

«اوست ذاتی كه دو دریای شور و شیرین را به هم در آمیخت، به نحوی كه در میان آنها پردهء حایلی قرار داد كه به هم در نمی­آمیزند»

بیگمان پدیدهء طبیعیی‌ كه قرآن در این آیات از آن یاد می‌كند، از قدیم‌ترین عصرها تا كنون نزد انسان شناخته شده بوده است؛ این پدیدهء طبیعی می‌گوید: هر گاه دو رودخانه در یك گذرگاه آبی با همدیگر یك جا شوند، آب یك رودخانه با آب دیگری در هم نمی‌آمیزد.به طور مثال در شهر چانگام واقع پاكستان شرقی، دو رودخانه با هم یكجا شده و سپس مسیر خود را به سوی شهر اراكان در كشور برمه طی می‌كنند، وقتی هر بیننده‌یی به سوی این رودخانه بنگرد، خط فاصلی را به عنوان مرز میان دو رودخانه در میان آنها مشاهده می‌كند و بدین گونه ملاظه می­نماید كه هر یك از این رودخانه‌ها، استقلال خویش را به گونه­یی محسوس حفظ كرده اند. جالب توجّه است كه در یك پهلوی این رودخانه آب شیرین و در پهلوی دیگر آن آب، نمكین می‌باشد. نگارنده نیز در كشور پاكستان جریان مستقل دو رودخانهء مختلف را كه با هم یكجا می‌شوند، ولی هر كدام آنها استقلال خود را به وسیلهء یك خط فاصل نشان می‌دهند، بالای پل اتك كه مرز فاصل میان ولایت سرحد و ولایت پنجاب پاكستان است مشاهده نموده است. رودخانهء اتك از كوه‌های كشور ما افغانستان سرچشمه می‌گیرد و رودخانهء دیگر از كوه های سرزمین پاكستان. این دو رودخانه دقیقاً در نزدیك پل اتك كه در میان راه پیشاور و اسلام آباد قرار گرفته با هم یكجا می‌شوند و شما از فراز پل درحال عبور این خط فاصل را آشكارا مشاهد می­كنید. البته تمام رودخانه‌هایی كه به سواحل دریاها نزدیك اند، نیز عین وضعیت را دارا می‌باشند.آنسان که گفتیم، این پدیده در نزد انسانهای قدیم نیز شناخته شده بود، اما بشر قانون مربوط به آن را فقط از چند دهه به این سو كشف كرد؛ زیرا مشاهدات و تجارب علمی نشان دادند كه در اینجا قانونی هست كه اشیاء سیال را در تحت ضابطهء خاصی نگه می‌دارد كه آن را به نام «كشش سطحی» می‌نامند؛ این قانون حكم می‌كند كه دو مایع سیال به دلیل اختلاف و تفاوتی كه در كیفیت جذب و ذوبان آنها وجود دارد، در همدیگر آمیخته و یا به تعبیر دقیق‌تر ذوب نشوند. علم جدید از این قانون كه قرآن از آن به عنوان «برزخ» تعبیر نموده، فراوان بهره برده است. هرچند ما با همهء اطمینان گفته نمی‌توانیم كه مراد از «برزخ» در قرآن كریم، همان قانون «كشش سطحی» ‌یی است كه در میان دو آب وجود داشته و مانع در هم آمیختن یك آب با آب دیگر می‌شود، اما كشف این قانون مسلماً در راستای تفسیر آیات قرآنی فوق الذكر قرار دارد.قانون برزخ یا به تعبیر جدید «كشش سطحی» را می‌توانیم با مثال ساده­یی بیشتر روشن سازیم: شما مثلاً وقتی پیاله‌یی را پر از آب می‌كنید، این پیاله لبریز نمی‌شود مگر آنگاه كه آب از سطح پیاله به یك اندازهء معینی بالاتر برود، چرا؟ به دلیل اینکه همانگاه كه اجزای مایع سیال، بالاتر از سطح پیاله چیزی را نمی‌یابند كه به آن اتصال یابند، واپس به ما تحت خود بر می­گردند و در این زمان است كه پردهء ظاهراً نرم و ظریفی بر سطح آب ایجاد می‌شود و همین پرده است كه آب را تاحد یك فاصلهء معین، از بیرون ریختن از پیاله مانع می‌گردد. این پرده برخلاف آنچه ظاهراً دیده می‌شود، چندان هم نرم نیست و به درجه‌یی قوی می‌باشد كه اگر شما سوزنی از آهن را بالای آن بگذارید، به آب داخل پیاله غوطه‌ور نمی‌شود. چنانچه همین پرده است كه مانع اختلاط آب و روغن، و آب شیرین و آب شور با یكدیگر نیز می‌شود.

منبع :عبدالرؤوف مخلص هروی استاد دانشکدهء شرعیات دانشگاه هراترسالهء علمی برای ارتقا به رتبهء دانشیار

   يا علي
جمعه 19/7/1387 - 15:7 - 0 تشکر 64319

بسم الله الرحمن الرحیم

با سلام

ربُّ المشارق والمغارب:

خدای سبحان در كتاب بزرگ خود می‌فرماید:]رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ[«پروردگار مشرق و مغرب» [شعرا/28]]رَبُّ الْمَشْرِقَیْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَیْنِ[«پرودرگار مشرقین و مغربین» [الرحمن/17]]رَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ[«پروردگار مشرق‌ها و مغرب‌ها» [معارج/40]ملاحظه می‌كنیم كه در آیهء اول، مشرق و مغرب به لفظ مفرد، در آیهء دوم به صیغهء تثنیه و در آیهء سوم به صیغهء جمع ذكر شده‌اند.اكنون اگر ما هر یك از این آیات را فراخور حجم تفکّر عقلی بشر در هنگام نزول آن تفسیر كنیم، می‌بینیم كه:1. در آیهء اول: مفهوم مشرق عبارت از جهت طلوع خورشید، و مفهوم مغرب جهت غروب آن است. پس هنگامی كه خدای سبحان می‌گوید: «پروردگار مشرق و مغرب»؛ دیگر در اینجا میان عقل بشر زمان بعثت و آیهء مباركه تعارضی پدیدار نمی‌شود.بعد از آن، اگر از دید معاصران نزول قرآن به آیهء دوم یعنی: ]رَبُّ الْمَشْرِقَیْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَیْنِ[ نگاه كنیم، ملاحظه می‌كنیم كه تفسیر آن در عصر نزول قرآن به دو معنی كاربرد دارد؛ یكی جهت شرق، و دیگری مكان معین طلوع‌گاه خورشید. به همین گونه «مغرب» نیز دارای دو معنی است: یكی جهت مغرب و دیگری مكان معین غروب گاه خورشید. یعنی اینکه از دیدگاه عقل بشر در عصر نزول قرآن، آیهء مباركه­یی كه (مشرقین و مغربین) را به لفظ تثنیه ذكر نموده، دو معنای جهات مشرق و مغرب و دو مكان معین طلوع و غروب خورشید را ـ هر دو ـ در خود جمع نموده است كه این تفسیر، همان برداشت متعارف از آیهء فوق در زمان نزول قرآن كریم می­باشد.2. اما چون به ]رَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ[ می‌رسیم، می‌بینیم كه تفسیر آن در وقت نزول آیهء مباركه این است كه: هر سرزمینی از خود طلوعگاه و غروبگاه مخصوصی دارد و خداوند ذوالجلال است كه فرمانفرمای همه این طلوعگاه‌ها و غروبگاه‌هاست.ولی اگر از عصر نزول قرآن كریم گذر كرده و به این آیات از دیدگاه مفاهیم علمی معاصر نظر اندازیم، ملاحظه می­كنیم كه تفسیر معاصر این آیات، با تفسیر زمان نزول آنها اختلاف مفهومی پیدا می‌كند.ابتدا از ]رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ[ آغاز می‌كنیم؛ آیهء كریمه در اینجا به معنی عام خود تفسیر می‌شود لیكن از این عمومیت كه بگذریم، می‌بینیم كه خدای متعال در این آیه، كلمهء «مشرق» را به كلمهء «مغرب» پیوسته گردانیده است. البته تفسیر دقیق علمی این تقارن این است كه در واقع امر، بدون مغرب، مشرقی وجود ندارد كه كرویت زمین این امر را حتمی می‌گرداند. یعنی در عین وقتی كه خورشید از یك جهت غروب می‌كند، در عین همان لحظه از جهت دیگر آن طلوع می‌نماید. بنا براین، وقتی خدای عزّوجلّ می‌گوید: «پروردگار مشرق و مغرب»؛ و نمی‌گوید: «پروردگار مشرق و پروردگار مغرب»، این دقیقاً بدان معنی است كه برای مغرب مفهوم جداگانه­یی از مشرق قائل نمی‌شود بلكه این دو را كاملاً با همدیگر پیوند می‌زند. پس معنی این تقارن دقیقاً این است كه طلوع و غروب هر دو در یك زمان انجام می‌گیرند. یعنی در عین زمان که خورشید در یك سرزمین غروب می‌كند، در قلمرو دیگری طلوع نموده است؛ تفسیر و دیدگاهی كه با برداشتهای عقلی بشر در هنگام نزول قرآن بیگانه است، چر اكه عقیدهء حاكم در عصر نزول قرآن این بود كه مشرق و مغرب، دو جهت كاملاً جداگانه­یی بوده و تماماً در مقابل همدیگر قرار دارند. پس ملاحظه می‌كنیم كه قرآن كریم در این آیه، معنایی را به اذهان بشر معاصر نزول خویش القا می‌كند كه تماماً با دیدگاه آنان همخوانی دارد در عین حالی كه با جدیدترین دستاوردهای دانش زمان ما نیز تفسیر می‌شود.

بعد از این، به آیهء كریمهء

: ]رَبُّ الْمَشْرِقَیْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَیْنِ[

 می‌رسیم و از زاویهء علم جدید با این سؤال رو به رو می‌شویم كه چرا قرآن كریم در این آیه هر كدام از «مشرقین» و «مغربین» را بالاستقلال به صیغهء تثنیه ذكر كرده است و باز به علاوهء اینکه مشرقین و مغربین را به صیغهء تثنیه آورده، كلمهء «ربّ» را نیز در آغاز هر صیغه به طور جداگانه ذكر نموده است كه این امر، مفید استقلال و تباین آنهاست؟

در پاسخ باید گفت: اگر ما به كرهء زمین بنگریم می‌بینیم كه این كره در واقع به دو بخش تقسیم شده است، كه نیم آن روشن و نیمهء دیگر آن در عین زمان تاریك است. نیمهء روشن آن از خود طلوعگاه و غروبگاهی دارد، در حالی كه نیمهء تاریك آن در تاریكی دیجوری خود شناور است. و چون كره تماماً دور زند، باز نیمهء تاریك آن با خورشید رو به رو می‌شود در حالی­كه نیمهء روشن آن در تاریكی مطلق فرو رفته است. بنابراین نیم كره‌یی كه تاریك بوده است، از خود مشرقی دارد. و نیم‌كره‌یی كه در روشنی به سر می‌برده است، در تاریكی شناور می‌گردد. بنابراین، زمین در عمومیت خود، دارای دو مشرق است؛ مشرقی كه خورشید از آن نیم كره را روشن می‌كند و مغربی در عین حال. و وقتی كره تماماً دور می‌خورد و نیم كرهء دیگر آن می‌آید، باز این نیمه از خود مشرق و مغرب جداگانه­یی دارد. به این ترتیب، آیهء:

]رَبُّ الْمَشْرِقَیْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَیْنِ[

به ما می‌گوید كه نیم كره‌یی كه در تاریكی شناور است، دارای مشرق و مغربی نیست در عین حالی كه نیمهء روشن آن را مشرق و مغربی است. و چون و ضع منعكس شود، این نیمهء دیگر صاحب مشرق و مغرب می‌شود در حالی كه نیمهء اول، باز مشرق و مغرب خود را از دست می‌دهد. پس با این حساب است كه كرهء زمین، در عمومیت خود، دارای دو مشرق و دو مغرب جداگانه می‌باشد.وچون به : ]رَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ[ می‌رسیم، می‌بینیم كه با تقدم حاصله در علم نجوم، این حقیقت دیگر روشن می‌باشد كه ما در هیچ كشوری از كشورهای جهان، مشرق و مغرب واحدی نداریم بلكه این مشارق و مغارب متعدد و بی شمار اند كه در هر جایی از زمین وجود دارند؛ زیرا در واقع امر، زاویهء طلوع در مكانهای مختلف تغییر می‌كند. و به همین ترتیب زاویهء غروب نیز؛ اما حسّ انسان ظاهراً این امر را درك نمی‌كند. در حالی كه اگر ما به كرهء زمین بنگریم، در می‌یابیم كه در هر جزئی از یك ثانیه، مشرقی است كه خورشید در آن بر شهری طلوع می‌كند در عین حال كه از شهری دیگر غروب نموده است. یعنی در واقع ما برای هر منطقه از جهان، میلیونها مشرق و مغرب داشته و به طور قطع می‌دانیم كه مشرق و مغرب حتی در یك كشور واحد هم، در ایام یك سال دو بار تكرار نمی‌شود و خورشید هرگز بر یك شهر از عین مكانی كه دیروز از آن طلوع نموده، طلوع نمی‌كند. هرچند جهت طلوع نیز یكی است اما مسلماً زاویهء آن در هر روز فرق می‌كند؛ و همچنین است غروب. همین اختلاف البته، در فصول مختلفهء سال نیز حاكم می باشد. یعنی طلوع خورشید در زمستان، با طلوع آن در بهار و خزان متفاوت است. و چنین چیزی ممكن نیست مگر اینکه زمین در هر سال یك بار بر محور خورشید حركت دورانی داشته باشد. در واقع همین حركت است كه برای هر روز، مشرق و مغرب جداگانه، یا زاویه‌های طلوع و غروب جداگانه، بلكه حتی وقت‌های جداگانه و مختلف ایجاد می‌كند؛ به طوری كه وقت هر روز با وقت روز دیگر تفاوت دارد. به جای اینکه برای اثبات این حقیقت به پیچید‌گی های علم نجوم وارد شویم، بهترین مثال برای ما همین روزهء ماه رمضان است. ملاحظه می‌كنیم كه ما در ماه مبارك رمضان، در افطار هر روز، مغرب جداگانه‌یی از روز دیگر داریم. و همچنین در خودداری از اكل و شرب، طلوع دیگری غیر از طلوع روز قبل. اوقات نماز نیز در هر روز نسبت به روز دیگر فرق می‌كند كه اینها همه تابع حركت زمین بر محور خورشید است.دقیقاً در اینجاست كه ما به عمق مفهوم علمی آیهء كریمهء ]رَبُّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ[ آشنا می‌شویم و در برابر اعجاز علمی این سه آیهء مباركه كه با سه گونه تعبیر از یك حقیقت كه همانا طلوع و غروب خورشید است، نازل گردیده اند و هر یك از نظر علمی در نهایت دقّت قرار دارند، خیره می‌مانیم.شیخ محمد متولی الشعراوی كه مبحث فوق را در كتاب خود: «معجزة القرآن الكریم» بازنموده است، بعد از تبیین این حقیقت می‌گوید:

«من می‌خواهم در اینجا روی این نكته تأكید نمایم كه داده‌های قرآن در آیهء اوّل، یعنی:

]رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ[، داده‌های آن در آیهء دوم یعنی: ]رَبُّ الْمَشْرِقَیْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَیْنِ[ را ملغی و بی اعتبار قرار نداده است. و باز داده‌های این هر دو آیه، عطا و بخشش آن در آیهء سوم، یعنی: ]رَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ[ را مخدوش نگردانیده است بلكه هر آیه در جای خود، عطا و دهشی مستفیض و عظیم را برای بشریت ارمغان می‌كند.حتی تقدم علمیی‌ كه بسیاری از مفاهیم متعارف و دیگاه‌های سنتی در عرصهء علوم هستی شناسی را تغییر داده است، هر گز نتوانسته معنی این آیات را تغییر دهد بلكه تماماً با آنها همآهنگ گردیده است. او می افزاید: در اینجا سخنی را به خاطر می‌آورم كه در یكی از نسخ خطی قدیمی خوانده بودم. نویسندهء این مخطوطه می‌گوید: «ای زمان! كه در تو هست همهء زمانها!» معنای این سخن این است كه «زمان» در كائنات یك امر نسبی است. مثلاً وقتی من در اینجا در محلهء «الحسین» قاهره نماز ظهر را ادا می‌كنم، مردمی دیگر در بعضی از جاهای دیگر دنیا در عین زمان نماز عصر را برگزار می‌نمایند، جمعی دیگر در یك جای سوم نماز مغرب را. جمعی چهارم در جای دیگری نماز عشا را و جمعی پنجم در جایی دیگر، نماز صبح را. یعنی اینکه در روی زمین در یك وقت واحد، جهت ادای نمازهای ظهر و عصر و مغرب و عشا و بامداد، برای خدای عزّوجلّ اذان و اقامه خوانده می‌شود و از این روی، در تمام اوقات و لحظات زمان، ذكر و نیایش حق­تعالی جاری است». این فقط سه آیه از آیات قرآن كریم است كه مرزهای زمان را درنوردیده و با تقدم علمی بشر، دقّت در تعابیر و معانی آن روشن گردیده است به طوری كه این آیات در هنگام نزول قرآن عطا و بخششی داشته اند، امروز عطای دیگری دارند و ای چه بسا كه در زمانهای آینده و بعد از تقدم بیشتر علم، باز بخششها و دریافتهای مجدد دیگری داشته باشند؛ از آن رو كه عطایای قرآن همیشه متجدّد و متطوّر می‌باشد.

اعجاز قرآن كریم درا ینجا این است كه برای هر عصر و هر نسل، عطایای خاص خود را داراست و نیاز هر عقل را نیز، مطابق ظرف و محمل آن برآورده می‌كند بدون آنکه این كار، با حقیقت علمیی در تناقض باشد و یا با حقایق هستی در تصادم. تصادم حقایق هستی با حقایق قرآن از آن رو منتفی است كه فاعل در حقیقت خدای متعال است، خالق نیز هم اوست و گوینده نیز خود او می­باشد. و این، خود یكی از نواحی اختلاف قرآن كریم در معجزاتش با كتب آسمانی دیگر است؛ امری كه شیخ شعراوی در ابواب دیگر كتابش از آن به تفصیل سخن گفته و ما را در این رساله مجال بازكردن بیشتر آن نیست.

منبع :عبدالرؤوف مخلص هروی استاد دانشکدهء شرعیات دانشگاه هرات

رسالهء علمی برای ارتقا به رتبهء دانشیار

   يا علي
برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.