• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن ادب و هنر > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
ادب و هنر (بازدید: 176)
دوشنبه 21/12/1391 - 15:44 -0 تشکر 594007
گیوه ، پای پوشهای سنتی

گیوه ،  پای پوشهای سنتی

 مناطق کوهستانی کردستان و باختران و فارس و گذرگاههای صعب العبور آن ها، کم بودن راههای ارتباطی ماشین رو، نوع معیشت مبتنی بر دامداری و کشاورزی و ضرورت تحرک فراوان در فصول سه گانه بهار و تابستان و پائیز (که فصلهای کار هستند) پاافزاری را میطلبد که سبک راحت مقاوم خنک و در عین حال ارزان باشد و خود عشایر، روستاییان و جوامع شهری و جوامع نیمه شهری با امکانات موجود در منطقه قادر به تولیدآن باشند. گیوه نوعی پای افزار است که رویه آن را از ریسمان و نخ پرگ یعنی ریسمانهای پنبهای بافته وزیر،یا ته آن را گاه از چرم و غالبااز لتهای بهم فشرده و درهم کشیده می سازند.

گیوه را بایدیکی از جالبترین و ارزنده ترین صنایع دستی روستایی ایران دانست.این پوشش قدیمی که روزگاری بخصوص در فصل تابستان مورد استفاده فراوان قرار می گرفت .

در سالهای اخیر به سبب رواج کفش ماشینی و جایگزین شدن آن بجای پای افزارهای قدیمی در اکثر مناطق ایران رونق و اعتبار دیرین را از دست داده و صنعتگران شاغل نیز بعلت کمی درآمد و کاهش تقاضادر این رشته به مشاغل دیگر روی آورده اند ولی زیبائی و تنوع و طرحهای متعدد گیوه آنچنان است که هنوز هم دارای متقاضیان فراوانی بوده و از استقبال قابل توجهی در فصول بها و تابستان برخوردار میباشد.

گیوه کشی یکی از صنایع دستی رایج و بومی استان باختران است و به ویژه در بخش اورامانات از جمله صنایع دستی مسلط می باشد. این صنعت بومی را میتوان بر مبنای نوع تولید و محل تولید به دو بخش اصلی روستائی و شهری تقسیم کرد.

دو روستای حجیج و نودشه از بخش اورامانات جزو مراکز قدیمی و مهم تولید از گیوه میباشند که تخت آن کهنهای است و به نام گیوه زیرهای، شهرت دارد علاوه بر دو روستای یاد شده روستاهای دیگری که در آنها قبلاگیوه کشی و گیوه چینی معمول بوده و هنوز هم این کار ادامه دارد عبارت است از : روستای وراد، خانه دره ، شرکان، میریه نروی ، وزلی تنگ مردان، پیله گر بره سیمین علیا، طلسم، ژامرگ، تومک ، زمگه حیدر، حسین آباد دوآب، قشلاق علیا، داربید.

● مواد اولیه:

بخشی از مواد مورد مصرف گیوه بافان در محل و بخشی دیگر از نقاط دیگر تهیه میشود.

مواردی که در محل تهیه میشود.

پوست گاو، پیه، نری گاو و نخ تابیده است .

و مواردی که از خارج تهیه میشود عبارت است از :

۱) برای گیوه های تخت زیره ای رنگ ، پارچه نازک نخی، کتیرا، نخ تابیده قرقره

۲) برای گیوه های طرح جدید (تخت چرمی و پلاستیکی)

میخ پوست دباغی شده، پاشنههای لاستیکی، کف های لاستیکی، چسب، پوست ، نری گاو، پارچه نخی، موی بز.

▪ کار گیوه کشی معمولا در دو مرحله کارگاهی و خانگی انجام میشود. کارهای مربوط به تخت گیوه که کاری مردانه است معمولا در کارگاه و یا مغازه ها با ابزار گوناگون انجام میشود. در مناطق شهری کارهای مربوط به رویه گیوه توسط زنان و در خانه ها صورت میگیرد. این کار در روستاها هم به دست زنان و هم به دست مردان در خانه و قهوه خانه و اماکن عمومی در ایام فراغت انجام میشود.

▪ در کارگاههای گیوه کشی معمولا سه نفر با هم کار می کنند این سه نفر که در یک مقطع مثلثی شکل بصورت زنجیرهائی و یا تقسیم کار معین کار را شروع می کنند و به مرحله انجام میرسانند عبارتند از:

۱) پرونی paruni که از پارچه های رنگ شده فیتیله درست می کنند و نسبت به دو نفر دیگر از مهارت و تخصص کمتری برخوردار است در واقع پرونی در مرحله شاگردی گیوه کشی قرار دارد.

۲) پی کنه گیر peykanegir کسی که دارای تخصص و مهارت است و به مرحله استادی نزدیک میباشد. او بخش میانی کار و به عبارت دیگر بخش اتصال فتیلهها را انجام میدهد و تخت گیوه را برای انجام کار نهائی که به دست استاد کار انجام میگیرد آماده می کند.

۳) کلاشگر kelas ger که استاد و معمولا صاحب کارگاه است برش و پرداخت و تکمیل تخت گیوه و بط ور کلی موارد حساس و دقیق کار را انجام میدهد. مرحله دیگر اتصال رویه گیوه به تخت گیوه است و محل آن آنرا استاد کار با سوراخهائی که با درفش بوجود می آورد تعیین میکند و یک نفر دیگر که معمولا در خارج از کارگاه است این محدوده را با ریسمانی که از موی بز تابیده شده می دوزداین کار راپرگامارونی pergama runi و عامل این کار را پر کاماگیر Pergama Gir می نامند.

● ابزار کار

در کار گیوه کشی بط ور کلی از سه نیروی فشاری کششی و ضربه ای استفاده میشود و ابزارهای که در این صنعت دستی به کار میرود و جهت استفاده از این سه نیرو است و در پاره ای موارد به منظور نگهداری و مقاومت ، پا هم به کار گرفته میشود و کلیه این نیروها از طریق دست وارد میشود پا به لحاظ انعطاف پذیری جایگزین سندان میشود و بط ور کلی ابزار کار عبارت است از:

سندان چوبی ، مشته، درفش ، کوره درفش درفش ناوکش ، درفش پرگاماسم ، کوره درفش پی کنه، چسنی، پرگاما، گزن، چوب ساوچوکله، روغندان، وز، دوار گیر، گوره گیر، قوتله، چاقو، پواز، گیره پی کنه.

● مراحل مختلف ساخت :

۱) آماده کردن پوست که مراحل زیر را شامل میشود و همه کارهای آن توسط استاد کار انجام میگیرد.

▪ خیس کردن

▪ گستردن آن روی زمین

▪ خاک یا خاکستر پاشیدن روی آن که به تدریج آب پوست را می کشد و خشکش میکندکه این کار گاهی از یکماه هم بیشتر به طول می انجامد.

▪ نرم کردن پوسته رشته کردن پوست و درست کردن نسخه های باریک

▪ زدون مو از تسمه ز نرم کردن تسمه ها با پیه

۲) رنگ آمیزی پارچه

۳) تهیه فیتیله توسط شاگرد

۴) پی کنه گیر

● رنگ در گیوه

رنگ هائی که در تهیه گیوه بکار میرود عبارتند از رنگ های آبی ، قرمز، سفید، استخوانی ، سیاه رنگ های آبی و قرمز که در تخت گیوه بکار برده میشود قبلا تخت گیوهها فقط به رنگ سفید بود رویه گیوه مردانه معمولا سفید بوده وبرای بافت گیوههای زنانه از نخ های رنگین و گاه از انواع منجوق نیز استفاده به عمل می آید.

رنگ استخوانی ، رنگ پاشنه و نوک تخت گیوه به دلیل استفاده از نری گاو که بعد از خشک شدن حالت استخوانی میگیرد به رنگ استخوانی است . رنگ سیاه ، رنگ موی بز که در پر گاما به کار میرود. سیاه است این رنگ در زیر رویه قرار می گیردو هرگز دیده نمیشود. در باختران ۴ نوع گیوه معمول است :

۱) گیوه تخت آجیده

۲) گیوه تخت چرمی

۳) گیوه تخت لاستیکی

۴) گیوه رویه ابریشمی. مراکز تولید گیوه در ایران پراکنده بود و تقریبا در بیشتر نقاط کشور نشا نه هایی از تولید این محصول میتوان دید اما عمدتا مناطق مختلف باختران، استان مرکزی، فارس و... مرکز تولید انواع گیوه محسوب میشود.
 منبع: سایت تبیان زنجان

برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.