• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
ایران سرای من (بازدید: 214)
شنبه 20/8/1391 - 20:23 -0 تشکر 572964
4 رباط ‌كهن ایران زمین

رباط به معنی بستن و پیونددادن است و بیشتر به معنی بستن حیوان در نقطه‌ای برای نگهداری و محافظت به كار می‌رفته است. به محل بستن و نگهداری حیوانات نیز رباط گفته می‌شود و به همین تناسب، كاروانسرا را در زبان عربی، رباط می‌گویند.

اعراب واژه رباط را در آغاز سلطه خود بر ایران، برای پست‌های امدادی سربازخانه‌ها و ایستگاه‌های نظامی به كار می‌بردند. رباط‌های نخستین، استحكامات ساده‌ای در نقاط بی‌حفاظ مرزی بودند.

ساختمان رباط در ساده‌ترین شكل شامل یك دیوار و استحكاماتی در اطراف، اتاق، انبار اسلحه، انبار تداركات و برج‌های دیده‌بانی بود كه غالبا با شتاب ساخته می‌شد.

پس از تثبیت اسلام در سرزمین‌های اسلامی و برطرف‌شدن تهدیدات از سوی غیر‌مسلمانان در مرزها، رباط‌ها بتدریج در سرزمین‌های اسلامی تغییر كاربری داده، از یك پادگان نظامی به محل زهد و تعلیم و تعلم اهل تصوف تبدیل شد و جنبه مذهبی آن رونق گرفت.

رباط در میان مسلمانان از احترام بسیاری برخوردار بود، زیرا مشایخ و بزرگانی كه در آن ساكن بودند شیفتگان و مریدان فراوانی در میان مردم داشتند و همواره به صلاح و خیر و نیكی شهره بودند.

رباط در دل و چشم مردم تا آنجا عزیز شد كه برای دعا به آن مكان می‌رفتند و به وسیله ساكنان رباط‌ها از خداوند، انجام حاجات خود را طلب می‌كردند.

نمونه‌های زیادی از كاربرد واژه رباط را در ادب فارسی می‌توان جستجو كرد كه در معناشناسی عرفان، آن را به عالم خاكی بیان می‌كنند.

حكیم ناصرخسرو قبادیانی، شاعر قرن پنجم گفته است:

ای غنوده در این رباط كهن / اینك آمد فراز وقت رحیل

و خاقانی شروانی می‌گوید:

اندر قمارخانه چرخ و رباط دهر / جنسی حریف و هم‌نفس مهربان مخواه

همچنین خواجوی كرمانی آورده:

خیمه انس مزن بر در این كهنه رباط / كه اساسش همه بی‌موقع و بی‌بنیاد است

با این مقدمه، در ادامه به معرفی و توصیف تعدادی از مشهورترین رباط‌های كشور می‌پردازیم.

رباط ترك

رباط ترك ـ كه قدمت آن به عصر سلجوقی بازمی‌گردد ـ در جاده تهران به اصفهان و در فاصله 150 كیلومتری اصفهان واقع شده است.

این رباط در مرحله نخست، در سطحی به ابعاد 76.30 در 71.60 متر ساخته شد. در داخل بنا، حصارهایی به ضخامت 2.15 متر، آن را به صورت نوعی سربازخانه درآورده است.

صحن حیاط آن، تقریباً مربعی به ابعاد 44.6 در 45.80 متر است و به سالن‌های بلند طاق‌دار كه بر نمای حیاط عمودند، راه دارد. در دوره صفویه، از این محل كه به شیوه روز تزئین و حمامی به آن افزوده بودند، استفاده می‌شد.

در این بنا، مسجدی است كه همیشه دایر بوده است؛ سالنی مربع شكل به ابعاد 6.86 در 6.86 متر كه طاق گنبدی آن كمی تحدب دارد و با مهارت از آجرهایی كه به دقت تراشیده شده‌اند، ساخته شده است.

در این رباط، محل‌هایی برای علوفه و اصطبل‌ها پیش‌بینی شده و محل‌هایی را نیز برای دید و كنترل خوابگاه‌ها، اصطبل كوچك اسب‌های یدكی و واردان به رباط بنا كرده‌اند.

در حیاط‌خلوت‌ها، دو خانه مسكونی كه كاملا تحت مراقبت بود قرار گرفته است. این خانه‌ها منزل افسران بود و پست فرماندهی و اقامتگاه رئیس محل در اینجا قرار داشت.

دیوارهای رباط را با آجر ساخته‌اند. ملاطی از گل رس و گچ بر دیوارها پوشانیده شده است. رباط علاوه بر طبقه همكف، دارای طبقه دیگری در بالا بوده كه در تمام اتاق‌های آن، سربازان اقامت داشتند.

تمام پوشش‌های ساختمان رباط ترك، مانند گنبدها، سقف‌های گهواره‌ای مسطح و طاق‌های گوشه، با دقت و مهارت كافی ساخته شده‌اند.

مرحله دوم و سوم ساخت و ساز در این رباط در عهد آلب ارسلان و سلطنت ملكشاه سلجوقی و همچنین در دوره صفوی صورت گرفت كه ملحقاتی به بنا اضافه و فضای داخلی آن را تنگ‌تر كرد. در آخرین مرحله این رباط كه نمونه كامل و منحصر به فرد معماری نظامی پس از صفوی است، این بنا به صورت آشفته فعلی درآمد.

اولین مدرسه عشق که تأســـیس شده 

درس عشق علی و فاطمه تدریس شده

گـل ادم چـو سـرشـتن به کاه از عـلــی

اولـین کلمه که آمـوختن علـی بود علـی

شنبه 20/8/1391 - 20:24 - 0 تشکر 572965

رباط زین‌الدین


در 67 كیلومتری جاده یزد به كرمان، رباط زین‌الدین، یكی از زیباترین بناهای دوره صفویه واقع شده است. این رباط كه تنها رباط مدور موجود در ایران است از جهت طرح و نقشه با هیچ‌یك از كاروانسراهای دوره صفویه قابل قیاس نیست.


رباط زین‌الدین در حدود 1500 متر مربع مساحت دارد و احتمالا برای دفاع در مقابل شن‌های روان كویری ساخته شده است. نمای خارجی رباط شامل یك در از طرف جنوب است و پنج برج كه یكی روبه‌روی دروازه ورودی، دو برج در قسمت شرقی و دو برج در قسمت غربی و دیوار خارجی قرار دارند.


نمای داخلی رباط از اتاق‌های اطراف شاه‌نشین و اصطبل تشكیل شده است. بعد از دروازه، ورودی دالان هشت‌ضلعی قرار گرفته كه از غرب و شرق به اصطبل‌های سراسری راه داشته است.


بعد از این دالان، حیاط مركزی رباط به صورت 12 ضلعی واقع شده و در اطراف آن، شاه‌نشین و اتاق‌های هشت‌ضلعی و تقریبا مستطیل‌شكل قرار گرفته‌اند.


رباط دارای دو اصطبل سراسری است كه به چهار در ورودی مجهز است. اصطبل سراسری كه به طور منحنی، دو قسمت شرقی و غربی رباط را در بر می‌گیرد، به چهار برج می‌رسد كه برای استفاده كسانی بوده كه از چهارپایان محافظت می‌كردند.


مصالح ساختمانی بنا از آجر، گچ، آهك، كاشی و در برخی قسمت‌ها، از قلوه‌سنگ‌های بزرگ است و تمامی اتاق‌ها، كف حیاط و پشت‌بام با آجر مفروش گردیده است.


اگرچه كتیبه‌ای كه سال احداث رباط را یادآور شود وجود ندارد، ولی قطع به یقین می‌توان گفت كه رباط زین‌الدین از جمله بناهایی است كه در دوره شاه‌عباس بین سال‌های 1038 ـ 996 ساخته شده است.

اولین مدرسه عشق که تأســـیس شده 

درس عشق علی و فاطمه تدریس شده

گـل ادم چـو سـرشـتن به کاه از عـلــی

اولـین کلمه که آمـوختن علـی بود علـی

شنبه 20/8/1391 - 20:24 - 0 تشکر 572966

رباط سلطان


این رباط در نزدیكی مورچه‌خورت اصفهان و بین كوهستان و بستر یك رودخانه خشك‌شده قرار دارد. این محل همواره در طول تاریخ، حالت نظامی داشته است.


فراوانی تأسیسات زراعی كه در اطراف این رباط رها شده، نشان می‌دهد كه تا سده هفتم، آب خیلی فراوان‌تر از این ایام بوده است. احتمالاً از این دوره به بعد است كه كم‌آبی یا عواملی دیگر كه در زمان یورش مغولان روی داد، باعث یك كوچ تقریبا دسته‌جمعی از این محل و در نتیجه، تبدیل آن به صحرایی لم‌یزرع شده است.


در دوره صفوی، رفت و آمد در این ناحیه بسیار كم بود. بعدها در نظر گرفتند به این آبادی حیات تازه‌ای بخشند، لذا ساختمان یك كاروانسرای كوچك را در آنجا آغاز كردند كه بر اثر تاخت و تازهای راهزنان هرگز به انجام نرسید.


هسته مركزی این بنا، مربوط به قرن‌ها پیش از دوره صفوی، دژ كوچك مربع‌شكلی به ابعاد 20.85 در 20.60 متر است كه روی یك تپه خاكی به ارتفاع پنج متر قرار گرفته است.


بعد از ایجاد این دژ، برج عظیمی به آن منضم شده و همچنین حصار محكمی برای حفظ آن بنا كرده‌اند. به این ترتیب، ساختمانی مركزی با یك حیاط مربع شكل به وجود آمد.


طرح این بنای كوچك، شبیه قسمت‌های مسكونی كاخ فیروزآباد فارس و بنایی در قصر شیرین است. نوع بنای دیوارها و شكل طاق‌ها نیز آن را در ردیف بناهای ساسانی قرار می‌دهد.


در این بنا، طاق‌ها به صورت مستحكم بر جای مانده است. از آنجا كه پست رباط سلطان، یك بنای ساسانی است می‌توان گفت این بنا متعلق به قرن ششم میلادی یا اواخر دوره ساسانیان است كه بعدها ملحقاتی كه برای لشكركشی‌های مهم ضرورت داشته، به آن افزوده شده است.


سربازخانه‌ها یا مخزن‌ها كه بر دیوار حصار تكیه كرده یا در حیاط قرار گرفته‌اند، همه با قلوه سنگ بنا شده و طاق را نیز به همین روش زده‌اند و سپس روی آن را با ملاط گچ و خاك، اندود كرده‌اند. با گذشت زمان، این بناها رو به ویرانی نهاده‌اند، با وجود این، تا دوران پیش از سلجوقیان، مورد استفاده قرار می‌گرفتند.


سیرو درباره تاریخ اولیه رباط سلطان معتقد است كه حدود قرن ششم میلادی، در جوار محلی دارای آب شور، یك پست پلیس ساخته شد. هنگام افول ساسانیان، به مناسبت رفت و آمد قوای نظامی، با شتاب ملحقاتی به آن افزوده‌اند. بعدها در زمان خلافت عباسیان، احتیاجات لازم برای یك تجارت فعال، وجود یك كاروانسرا را ضروری كرده، در نتیجه این محل گسترش قابل توجهی پیدا كرد.

اولین مدرسه عشق که تأســـیس شده 

درس عشق علی و فاطمه تدریس شده

گـل ادم چـو سـرشـتن به کاه از عـلــی

اولـین کلمه که آمـوختن علـی بود علـی

شنبه 20/8/1391 - 20:24 - 0 تشکر 572967

رباط شرف


رباط شرف در نزدیكی سرخس قرار گرفته است. این رباط شامل دو حیاط است كه رواقی آن را دور می‌زند. در پشت رواق، اتاق‌های مسافران قرار گرفته است.


حیاط اول مستطیل‌شكل است و در مدخل آن، سردر رفیعی وجود دارد كه شامل پیش‌آمدگی‌هایی است و در طرفین آن، دو تالار طویل قرار گرفته كه محل اقامت نگهبانان بوده است.


در دو طرف مدخل بنا، دو اصطبل در كنار دو تالار برای چهارپایان ساخته شده است. در دو طرف دیگر حیاط، با عرض‌های كمتر، ایوان‌هایی قرار دارند كه تا دیوار خارجی ادامه پیدا می‌كند و شامل دو اتاق‌ است. قسمت اصلی این ساختمان در انتهای حیاط دوم قرار گرفته و در طرفین ایوان بزرگ مركزی ساخته شده است.


در پشت این حیاط، حیاط چهارگوش كوچكی با چهار ایوان كوچك قرار گرفته است. در چهارگوش حیاط بزرگ، دو تالار گنبددار و دو تالار ستون‌دار ساخته شده است.


در این بنا از آجر استفاده قابل توجهی شده است. از آجر گوشواره‌های زیر گنبد و طاق‌های مختلف نیز برای پوشش اتاق‌ها و گنبدهای نواردار استفاده شده است. تزئیناتی كه بر آجر تراشیده شده و دیوارهای این بنا را مزین كرده است، نشان می‌دهد كه این بنا متعلق به اوایل قرن ششم و از نظر اصول ساختمانی بسیار پیشرفته بوده است.


بنا بر كتیبه‌های كوفی كه در این كاروانسرا روی آجر تراشیده شده، این ساختمان در دوران سلطان سنجر، در اوایل قرن ششم ساخته شده كه بعدها در آن تعمیراتی انجام گرفته و گچبری‌هایی به تزئینات تجاری آن اضافه شده است.


بنای رباط شرف و تزئینات گوناگون آن یكی از شاهكارهای معماری ایرانی است. از تعمیرات و بازسازی‌هایی كه در بنا و آرایش نمای آن معمول شده می‌توان دانست كه این رباط قرن‌ها مورد توجه ارباب خیر و هنردوستان و بزرگان بوده است.

اولین مدرسه عشق که تأســـیس شده 

درس عشق علی و فاطمه تدریس شده

گـل ادم چـو سـرشـتن به کاه از عـلــی

اولـین کلمه که آمـوختن علـی بود علـی

برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.