• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن ادبيـــات > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
ادبيـــات (بازدید: 123)
جمعه 21/7/1391 - 17:45 -0 تشکر 565889
قضاوت حضرت دربارۀ شعر دیگران

على ـ علیه‏السّلام ـ درباره شعر عرب و انتخاب بهترین نمونه آن، نظرى داده است که اگر تنها همین یک نظر از ایشان باقى مى‏ماند، دلیل روشن فضل و شعرشناسى و تخصّص ادبى آن حضرت مى‏توانست بود.

[و سُئِلَ عَنْ اَشْعَرِ الشُّعَراءِ، فَقالَ عَلَیهِ السّلامُ:] اِنَّ القَومَ لم یَجْروا فی حَلْبَةٍ تُعرَفُ الغایَةُ عندَ

قَصَبَتِها، فَاِنْ کانَ و لابُدَّ فَالمَلِکُ الضِّلّیلُ. [یُریدُ امْرَاَ القَیسِ.]

از ایشان سؤال مى‏کنند که اشعر شعراى عرب کیست؟ و وى پاسخ مى‏دهد: «شعرا، همه در یک میدان از عرصه‏هاى شعر و ادب نتاخته‏اند تا برنده و سرآمد آنها معلوم شود؛ بلکه هرکدام در یک قسم و در یک نوع از شعر استاد بوده‏اند. یکى فخریه خوب سروده و دیگرى در توصیف بیابان و شتر ماهر بوده و...؛ ولى اگر به ناچار یکى را انتخاب کنیم؛ ملک ضلّیل خواهد بود». و مراد مولا از ملک ضلّیل، امرؤالقیس است. در این نظر کوتاه حضرت امیر، چند محور مهم دیده مى‏شود:

الف) حضرت به یک نکته مهمّ ادبى اشاره مى‏کند و آن، «تخصّصى» شدن شعر است. شعراى فحل، هر کدام در یک نوع شعرى به استادى مى‏رسند و رایحه خاصّى در سخن هر یک آنهاست که در کلام شاعرى دیگر نیست، و از همین رایحه مى‏توان گلهاى گلشن طبع آنها را در میان انبوه خس و خاشاک دیگران تشخیص داد. اصطلاحاً به این شعرا، شاعران صاحب‏سبک مى‏گوییم. مثلاً در ادبیات فارسى، شعر حماسى به نام فردوسى ختم شده و شعراى دیگرى همچون نظامى و سعدى، که در اسکندرنامه و قسمتى از بوستان خواسته‏اند راه او را بروند، از پاى در آمده، عجز خود را نشان داده‏اند. نیز رباعى با خیّام شناخته مى‏شود؛ بنابر این در طول تاریخ، هر رباعى خوبى که بوده، به خیّام نسبت داده‏اند؛ و غزلگویى همزاد حافظ است و فصاحت و شیوایى از آن سعدی. بنابراین مقایسه فردوسى با نظامى، کارى عبث است؛ چرا که هر کدام از آنها، به قول مولا، در یک میدان دیگر اسب تاخته‏اند.

ب) نکته دیگر، نقد بدون توجّه به پیشینه ذهنى است. یکى از آفتهاى مهمّ نقد، پیشداورى و اِعمال و تحمیل عقاید خود بر متنِ مورد داورى است؛ و به همین خاطر سهراب سپهرى مى‏گوید:

«چشمها را باید شست

زیر باران باید رفت»

شستن چشمها یعنى دریدن پرده پندار؛ یعنى زدودن زنگ آموزه‏هاى غلط که نسبت به یک پدیده در ذهن داریم.

قضاوت مردم، همه بر اساس شنیده‏ها و القائاتى است که از سوى دیگران مى‏شود. در یک کلمه، همه از روى «تقلید» به قضاوت مى‏نشینیم. و معلوم است که این قضاوت، رفتن در تاریکى است و لمس کورکورانه فیل، که یکى ناودانش مى‏خواند و دیگر بادبزن، و به جاى اینکه به حقیقت نزدیک شویم، فرسنگها از آن فاصله مى‏گیریم. به همین خاطر است که قرآن به شدّت مردم را از تقلید در قضاوت باز مى‏دارد و کسانى را که در برابر سوءال پیامبران که از آنان مى‏پرسند چرا بت مى‏پرستید، پاسخ مى‏دهند: «بَلْ وَجَدْنا آباءَنا عَلى هذا»، به باد انتقاد مى‏گیرد.

خلاصه اینکه، وقتى از حضرت مى‏پرسند اشعر شعراى عرب کیست، فقط از «جنبه ادبى و هنرى» به مسئله نگاه مى‏کند و اعتقادات و ذهنیات خود را در آن دخیل نمى‏کند. حضرت چون مسلمان است و پیرو و حامى رسول‏اکرم، حسّان بن ثابت انصارى را که بحق لقب «شاعرالنّبى» یافته بود، بهترین شاعر عرب نمى‏خواند؛ بلکه حق را به امروءالقیس مى‏دهد؛ با اینکه خود مى‏داند که امروءالقیس هیچ شعرى به نفع اسلام نسروده؛ بلکه در معروف‏ترین شعر خویش، آن «معلّقه» که با مطلع:

«قفانبک مِن ذکرى حبیبٍ و منزلٍ

بسقط اللَّوى بَین الدُّخول و حومل»

شروع مى‏شود، به توصیف صحنه‏هایى مى‏پردازد که هرگز با مشرب مولا سازگار نیست.

و همین یادکرد حضرت به لقب «ملک ضلّیل» از امرؤالقیس، خود به یک معنى به مخالفت عقیدتى حضرت با وى دلالت مى‏کند. تنها چیزى که باعث شده على (ع)، امرؤالقیس را اشعر شعراى عرب بداند، همان قدرت شعرى اوست، و حضرت به هیچ وجه انحرافات اخلاقى وى را در قضاوت خویش دخالت نداده است. به عبارتى بهتر، این نقد، نقدى عالمانه و کارشناسانه و بى‏شایبه و بى‏غرض است، و بدین ترتیب، على (ع) یک‏بار دیگر آب حیات عدل خود را ـ که از اجتماع و منبرِ وعظ گرفته تا میادین خونبار جنگ، جارى ساخته بود ـ در کام تشنگان وادى ادب مى‏ریزد و دشتهاى سرسبز شعر و عاطفه را نیز از نسیم عدل خود جان تازه مى‏بخشد و راه و روش صحیح «نقد ادبى» را به همه طالبان آن مى‏آموزد.

از مقالۀ دکتر ابراهیم اقبالی.

برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.