• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن اجتماعي > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
اجتماعي (بازدید: 414)
چهارشنبه 15/6/1391 - 7:56 -0 تشکر 543966
شاخصه‏های توسعه از منظر اسلام، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و امام خمینی(ره)

برگرفته از   http://siyasi.nashriyat.ir/node/24

در باب مسئله توسعه، تاكنون نظریات متعددی از جانب اندیشمندان این حوزه مطرح گردیده و مورد بررسی قرار گرفته است. هدف نظریات غربی از توسعه، تنها دست‏یابی، به رفاه مطلق مادی است. این موضوع از نظر اسلام برای انسان كمال مطلوب نبوده و هدف از آفرینش و خلقت انسان نیز تنها آن نبوده است، بلكه رفاه مادی به صورت ابزاری برای رسیدن به اهداف عالی كه دین اسلام تعیین نموده است جلوه‏گر می‏شود. این مقاله بر آن است تا ضمن توضیح مفهوم توسعه و هدف توسعه از منظر اسلام، زمینه‏های فرهنگی توسعه و پیشرفت را از دیدگاه اسلام، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و امام خمینی(ره)، بررسی نموده و نیز چارچوب‏های كلی الگوی اسلامی فرهنگ توسعه را شناسایی نماید. البته شایان ذكر است كه هدف این نوشتار بیش از آنكه ارائه یك نظریه نهایی باشد، روشن ساختن زوایای گوناگونی است كه در دست‏یابی به یك الگوی نهایی از فرهنگ پیشرفت و توسعه در اسلام حایز اهمیت است.

كلید واژه‌ها: مفهوم توسعه در اسلام، نظریات توسعه، نظریه نوسازی، نظریه وابستگی، نظریه ماركسیستی، اسلام و توسعه، شاخص‏های توسعه در اسلام، اهداف غیرمادی توسعه.

چهارشنبه 15/6/1391 - 7:57 - 0 تشکر 543967

انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ایران با ایجاد تحول عظیم معنوی در جهان، جامعیت اسلام را به عنوان مكتبی كه پاسخگوی نیازهای امروز جامعه است به منصه ظهور رساند. این نظام به واسطه ماهیتی اسلامی و برخاسته از مكتب الهی، اكنون در حال عرضه الگویی برای سعادت دنیوی و اخروی مسلمانان، بلكه برای بشریت است. بدون شك، سعادتی كه با نگاهی به زندگی جاودان در آخرت، دنیایی آباد، سالم و همراه با عدالت اجتماعی را به ارمغان آورد، مبنایی برای تحول در جهان خواهد شد، و سهم حقیقی جهان اسلام را جلوه‏گر خواهد ساخت. این سهم حقیقی زمانی به تحقق می‏پیوندد كه در قبال اندیشه‏های مادی مسلط فعلی الگویی متناسب با ابعاد مادی، معنوی و فطری انسان‏ها به جامعه بشری ارائه شود.
از سوی دیگر، ارزش‏های یك جامعه فراتر از توسعه اقتصادی، جهت‏گیری و نتایج توسعه را تحت‏الشعاع قرار داده و شكل می‏دهند. سرمایه‏های انباشته شده مادی و انسانی در اختیار ارزش‏ها و اعتقادات جامعه قرار می‏گیرند. اینكه چگونه یك جامعه توسعه اقتصادی را با ارزش‏های خود منطبق كند بستگی به تعریفی دارد كه از حیات ارائه می‏دهد و حدّی كه میان مادیت و معنویت قایل می‏شود. واقعیت امر این است كه تاریخ فقط سلطه‏گری سیاسی و فرهنگی را با توسعه اقتصادی آمیخته است. تلفیق انسان دوستی و معنویت و توجه به زندگی اخروی با توسعه اقتصادی به مراتب كمتر دیده شده است. اما تجربیات انسانی و قضاوت‏های او هنوز به پایان نرسیده و امید است كه بتواند این دو امر را به صورتی زیبا در هم ادغام كند. در این زمینه، دین مبین اسلام كه هم راهنمای دنیوی انسان است و هم راهنمای اخروی، منطقی‏ترین و علمی‏ترین تلفیق را ارائه داده است.


این نوشتار، ضمن توضیح مفهوم توسعه و هدف توسعه از منظر اسلام، شاخص‏های توسعه از دید اسلام، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و امام خمینی(ره)، را بررسی نموده و تا حد ممكن چارچوب‏های كلی الگوی اسلامی توسعه را شناسایی می‏نماید. البته شایان ذكر است كه هدف این مقاله، صرف ارائه یك الگو و مدل نهایی نیست؛ زیرا در اساس، زندگی بشر با ارائه الگو و مانند آن، درست نمی‏شود. یكی از این مدل‏ها، مانیفیست ماركس بود كه شاهد نتایج آن بودیم


در این مقاله، روش ما روش اثباتی خواهد بود؛ یعنی مفهوم‏بندی چارچوبه‏های كلی الگوی اسلامی فرهنگ توسعه در سطح كلان، كه از طریق گردآوری داده‏ها، اسناد و مدارك گوناگون صورت می‏پذیرد. پیش از ورود به بحث، لازم است برای روشن شدن مطلب، تعاریف و مفهوم متبادر به ذهن خود را از برخی مفاهیم و اصطلاحاتی كه در این نوشتار استفاده شده است روشن نماییم.

چهارشنبه 15/6/1391 - 7:58 - 0 تشکر 543968

مراد ما از «اسلام» در این نوشته می‏تواند یكی از منابع زیر باشد:


1. «قرآن»، كه به عنوان آخرین كتاب آسمانی دربردارنده خطوط اصلی هدایت بشر برای همیشه است و اصلی‏ترین، مهم‏ترین و معتبرترین ابزار شناخت دین به شمار می‏آید. روش‏های فهم قرآن و مستند قرار دادن آن به تفصیل در علوم قرآنی و علم اصول فقه مورد بررسی قرار گرفته است. بنابراین، اگر موضوعی در آیات محكم قرآن آمده باشد می‏توان به آن به عنوان یك آموزه اسلامی توجه كرد و آن را مبنای عمل قرار داد.


2. «نهج‏البلاغه»، كه مجموعه گفتار هدایتگر امام علی(ع) به پیروانش می‏باشد.


دو منبع دیگری كه درحقیقت، یك قرائت نو از اسلام متناسب با جامعه ایران و دوره تاریخی كنونی‏اند و در واقع، بیشتر جزء منابع اصلی منبعث از اسلام در ایران می‏باشند، عبارتند از:


3. «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران» به عنوان سند و میثاق ملی معتبر و برداشتی مورد وفاق از اسلام متناسب با محیط زمانی و مكانی كنونی ایران كه توسط جمعی از نخبگان و علما به رشته تدوین درآمد.


4. «دیدگاه‏های امام خمینی(ره)» در امور مختلف كه در صحیفه نور متبلور شده است.

چهارشنبه 15/6/1391 - 7:58 - 0 تشکر 543969

درباره مراد ما از «توسعه»، شایان ذكر است كه اصولاً یكی از علل اصلی ابهامات و نارسایی‏های تعاریف توسعه، خود ماهیت مقوله توسعه است. مقوله توسعه ماهیتی ارزشی، هنجاری و نسبی دارد. به عبارت دیگر، توسعه مفهومی است كه هر فرد و گروه و جامعه‏ای معنا و ارزش‏های موردنظر خود را از آن استنباط می‏كند و روشن است كه این معانی و ارزش‏ها بسته به موقعیت و حتی مشغولیت افراد و گروه‏ها كم‏وبیش متفاوتند. مثلاً، اقتصاددانان ارزش را در رشد اقتصادی و افزایش سطح زندگی، جامعه‏شناسان در نظم و تعادل اجتماعی و آگاهان سیاسی در كارآمدی و مشروعیت نظام سیاسی می‏دانند. در میان توده مردم هم عده‏ای ارزش را در رفاه و ثروت، برخی در نظم و امنیت، عده‏ای در گسترش اخلاق و معنویت و بعضی نیز در گسترش آزادی و عدالت می‏دانند. از خود این ارزش‏ها نیز افراد، گروه‏ها و جوامع مختلف، تعریف و تفسیرهای بسیار متفاوتی ارائه كرده‏اند.


در ضمن، اگرچه توسعه ذاتاً یك امر مادی است، لكن نتایج آن می‏تواند در راستای اهداف ارزشی قرار گیرد. به همین دلیل، شاید به خاطر ارزشی بودن مقوله توسعه است كه اندیشمندانی مانند گی‏روشه در تعریف توسعه گفته‏اند: «توسعه عبارت است از كلیه كنش‏هایی كه به منظور سوق دادن جامعه به سوی تحقق مجموعه منظمی از شرایط زندگی جمعی و فردی كه در ارتباط با بعضی ارزش‏ها مطلوب تشخیص داده شده‏اند صورت می‏گیرد.»


پیش از پرداختن به فرهنگ توسعه و پیشرفت از دیدگاه اسلام، مروری اجمالی بر نظریاتی كه تاكنون در باب توسعه طرح شده‏اند الزامی به نظر می‏رسد.

چهارشنبه 15/6/1391 - 7:59 - 0 تشکر 543970

نظریات توسعه


در باب مسئله توسعه تاكنون نظریات متعددی از جانب اندیشمندان این حوزه مطرح گردیده و مورد بررسی قرار گرفته است. تمام كلیه این نظریات را می‏توان به صورت كلی در سه شاخه تقسیم‏بندی نمود:


الف. نظریات نوسازی


این نظریات حاصل مباحث و نظریه‏هایی است كه از سوی پژوهشگران آمریكایی درباره مسائل مربوط به دگرگونی‏های جوامع جهان سوم ارائه شده. این دسته از پژوهشگران جوامع موجود در جهان امروز را به دو دسته «سنتی» و «نوین» تقسیم می‏كنند. آنان جوامع غربی را نمونه و الگوی جوامع نوین می‏دانند و مشخصات آن جوامع را به عنوان معیارهای «نو بودن» در نظر می‏گیرند، و در مقابل، جوامع موسوم به جهان سوم را به عنوان جوامعی كم‏وبیش سنتی قلمداد می‏كنند. در همین زمینه، نوسازی را عبارت از فرایندی می‏دانند كه طی آن جوامع بشری از حالت سنتی به حالت نوین درمی‏آیند. آنها معتقدند: به هر میزان كه ارتباط میان جهان صنعتی و جهان غیرصنعتی (جهان سوم) افزایش یابد جهان سوم بهره‏های بیشتری در توسعه ساختاری و رفاهی خود خواهد برد. طرف‏داران این نظریه6 ضمن درونی دانستن عوامل توسعه و توسعه‏نیافتگی و اعتقاد به سیر خطی تمام جوامع، رشد انباشت سرمایه را از عوامل مهم توسعه تلقّی می‏نمودند.7 اشكال عمده‏ای كه به این نظریات وارد می‏شود آن است كه آنها اقتباس، تقلید و وارد كردن برخی از جنبه‏ها و ظواهر زندگی جوامع صنعتی را از سوی كشورهای جهان سوم مترادف با توسعه و نوسازی آنها قلمداد كرده و هیچ‏گونه جایگاهی برای ساخت فكری حاكم بر این جوامع و فرهنگ آنها قایل نشده‏اند. آنان این مسئله را مفروض نظریات خود قرار داده‏اند كه هدف توسعه در این كشورها همان هدفی است كه كشورهای غربی دنبال نموده‏اند.

چهارشنبه 15/6/1391 - 7:59 - 0 تشکر 543971

ب. نظریات جبرگرایانه ماركسیستی 

این نظریات، مطرح می‏كنند كه سرمایه‏داری موجب توسعه جهان می‏شود، اما این توسعه به صورت متناسب و موزون و برابر در همه ممالك رشد نمی‏كند. از سوی دیگر، معتقدند: همه جوامع باید سیر تكاملی را در عبور از مراحل پنج‏گانه‏ای كه براساس شیوه‏های مختلف تولید، یا انواع مالكیت ابزار تولید مشخص می‏گردد طی نمایند. این مراحل عبارتند از: جامعه بدوی (كمون اولیه)، مرحله برده‏داری، فئودالیسم، سرمایه‏داری و كمونیسم. مبارزات طبقاتی اجتماع ناشی از شیوه تولید و چگونگی مالكیت ابزار تولید و روابط تقلیدی، موجب تغییر و دگرگونی و عبور از مرحله‏ای به مرحله دیگر می‏شود. بر اساس این نظریه، در جامعه معاصر، به جای تقابل جامعه سنتی و مدرن، تقابل شیوه تولید غیرسرمایه‏داری و سرمایه‏داری قرار دارد و توسعه یعنی: عبور از جامعه فئودالی یا جامعه‏ای با شیوه تولید غیرسرمایه‏داری به جامعه سرمایه‏داری و سپس به مرحله سوسیالیسم و كمونیسم.

عمده‏ترین انتقادی كه بر نظریات ماركسیستی وارد می‏شود بر جنبه جبرگرایانه آن است. نظریات ماركسیستی سیر تكامل و توسعه همه جوامع را از ابتدا تا مرحله آخر ـ كه در نظر آنها همان جامعه ایده‏آل كمونیستی است ـ در یك سیر خطی ترسیم نموده و معتقدند تمام جوامع باید این سیرخطی را طی نمایند.

چهارشنبه 15/6/1391 - 8:0 - 0 تشکر 543972

ج. نظریات توسعه‏ نیافتگی


اساس نظریات توسعه‏نیافتگی بر این اصل استوار است كه نظام اقتصادی سرمایه‏داری بین‏الملل به طور منظم عمل می‏نماید كه موجب عدم توسعه و اختلال اقتصادهای جهان سوم می‏شود. نحوه عملكرد اقتصاد بین‏الملل طبعا به ضرر آن دسته از كشورهایی است كه سرمایه‏داری نیستند و به طور نابرابری با جهان صنعتی مبادلات تجاری دارند. این نظریات به دو بخش وسیع تقسیم می‏شوند:


1. نظریات ساختاری: این نظریات ضمن برشمردن شاخص‏های انبوه جمعیت، كشاورزی معیشتی، نرخ اندك پس‏انداز، وابستگی شدید به صادرات مواد اولیه، و تمركز سیاسی به عنوان عوامل ساختاری مانع توسعه در كشورهای جهان سوم، تشكیل سازمان‏های بین‏المللی مانند «انكتاد» تنظیم سیاست‏ها و مقرّرات بین‏المللی برای تثبیت روابط اقتصادی وقیمت‏های مبادله، و صنعتی شدن سریع و اتخاذ سیاست جانشینی واردات را برای مبارزه با نارسایی‏های موجود پیشنهاد می‏نمایند كه هدف اصلی این توصیه‏ها، برابر نمودن شرایط مبادله است تا آثار مثبت این مبادله از طریق افزایش درآمد، اشتغال، بازار داخلی و توسعه عمومی پدیدار گردد.


2. نظریات وابستگی: طبق این نظریه، وابستگی وضعیتی است كه در آن، اقتصاد گروهی از كشورها (مثلاً، كشورهای موسوم به جهان سوم) تابع توسعه اقتصادی گروهی دیگر از كشورها (مثلاً، كشورهای پیشرفته غربی) است و این رابطه وابستگی از آنجا به وجود آمده است كه این دو دسته از كشورها در حالی وارد روابط متقابل تجاری شده‏اند كه در درون كشورهای گروه دوم (پیشرفته) انگیزه‏ها و توانایی‏های توسعه و گسترش وجود داشته است. ولی در كشورهای گروه اول (وابسته) به دلایلی، چنین انگیزه‏ها و توانایی‏هایی وجود نداشته است. در چنین شرایطی، كشورهای اخیر فقط می‏توانسته‏اند از توسعه كشورهای پیشرفته متأثر شوند و بدین ترتیب، وابستگی متقابل به وابستگی تبدیل شده است شایان ذكر است كه عدم توجه این نظریات به مسائل درونی كشورهای موسوم به جهان سوم از عمده‏ترین انتقادهایی است كه به آنها (نظریات وابستگی) وارد می‏شود.

چهارشنبه 15/6/1391 - 8:1 - 0 تشکر 543973

بررسی نظریات مطرح شده در باب توسعه تاكنون و نیز تجربیات انسانی در كشورهای توسعه‏یافته مشخص می‏سازد كه برخی اصول ثابت در باب توسعه در طی چهار قرن اخیر وجود دارد كه انسان و كشورهای در حال پیشرفت در پروسه توسعه، جدای از اینكه چه ارزش‏هایی را انتخاب می‏كنند، باید رعایت نمایند. این اصول عبارتند از:


1. بافت توانایی‏های فكری ـ سازمان‏دهی هیأت حاكمه؛


2. توجه به علم؛


3. نظم؛


4. آرامش اجتماعی؛


5. حاكمیت قانون؛


6. نظام آموزشی؛


7. فرهنگ اقتصادی.


در استخراج این عوامل، استنباط انسانی به كار رفته است و به طور عملی و منطقی قابل تصحیح و تغییرند و خوب بودن یا بد بودن این موارد موردنظر نبوده است. در این پژوهش نیز ما سعی خواهیم نمود علاوه بر سایر مطالب كه ذكر خواهد شد، هماهنگی اصول ثابت توسعه را با اصول توسعه از دید اسلام با ارائه اسناد و مدارك مشخص سازیم.


حال پس از بررسی اجمالی الگوهای مرسوم توسعه و طرح اصول ثابت توسعه، وارد بحث اصلی این نوشتار می‏شویم.

چهارشنبه 15/6/1391 - 8:2 - 0 تشکر 543974

مفهوم و هدف پیشرفت و توسعه در اسلام


«توسعه» لغت یا مفهوم جدیدی است از تكامل بشری. بشر به طور فطری به تكامل و بهبود علاقه‏مند است و در این راه دایم كوشش می‏كند. به طور ذاتی در پی این است كه از موقعیت فعلی به موقعیت مطلوب و مورد تصور خود دست یابد. از روز اول خلقت هم، بشر به دنبال این تكامل بوده است. در چند قرن اخیر، مفهوم قدیمی تكامل به مفهوم جدید توسعه و توسعه‏یافتگی تبدیل شده است. گردونه‏ای را كه غرب در چند قرن اخیر به وجود آورده این بوده كه برای همان فرایند تكامل بشری كه از قبل وجود داشته و بشر به آن علاقه‏مند بوده یك قالب علمی و كاربردی و روشی ایجاد كرده است. اما دست‏یابی به آن رفاه مطلق مادی كه هدف توسعه در غرب می‏باشد برای انسان كمال مطلوب نبوده و هدف از آفرینش و خلقت انسان نیز آن نبوده است، بلكه آنها به صورت ابزاری برای رسیدن به اهداف عالی كه دین مبین اسلام تعیین نموده است جلوه‏گر می‏شوند. قرآن كریم در موارد مختلف به این نكته اشاره نموده است كه تمامی مساعی انسان باید در جهت كسب و افزایش ایمان باشد تا بدین ترتیب شایستگی لازم را برای رسیدن به حضور خداوند متعال به دست آورد. و این كمال جز در سایه پرستش خداوند حاصل نمی‏شود.(یس: 61) در برخی از آیات هدف از آفرینش، پرستش خدا شمرده شده است.(ذاریات: 56) و از سوی دیگر، پرستش خدا نیز باید براساس اختیار و داشتن آزادی در انتخاب باشد تا موجب كمال آدمی شود و لازمه آن وجود زمینه برای آزمایش انسان است تا در مواجهه با عوامل مخالف و موافق و بر سر چند راهی‏ها از روی اختیار و به انتخاب خویش سرنوشت خود را رقم زند، از این‏رو، در آیات دیگر، هدف از آفرینش انسان آزمایش او شمرده شده است. و هدف نهایی، چیزی جز رسیدن به نزد خدا و برخورداری از لذت وصل او نیست.(هود: 118و 119)


اسلام مكتبی است كه بر جنبه‏های مادی انسان نیز تأكید نموده، لكن آنها را به عنوان ابزاری برای رسیدن به اهداف متعالی انسان در نظر گرفته است. بدین‏سان، اگر ما رسیدن به اهداف متعالی را كه از خلقت انسان مدنظر بوده است، هدف توسعه در اسلام تلقّی نماییم، بدون شك، رسیدن به این اهداف مستلزم در دست داشتن ابزار مادی و معنوی است؛ یعنی توسعه در اسلام (رسیدن به اهداف متعالی انسان) دارای ابعاد مادی و معنوی می‏باشد. در مورد ابعاد مادی توسعه، در قرآن كریم آمده است: «هُوَ أَنشَأَكُم مِنَ الأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِیهَا» (هود: 61)؛ او (خدا) شما را از زمین ایجاد كرد و به آبادانی در آن گماشت.


علّامه طباطبائی در تفسیر المیزان در ذیل این آیه می‏فرمایند: عمارت، تغییر دادن زمین به محصولی است كه بدان‏گونه بتوان از فواید مورد انتظار از آن استفاده كرد.با توجه به آیه مذكور، خدا انسان را مأمور آبادانی زمین قرار داده است، طبعا این مأموریت مستلزم در اختیار قرار دادن امكانات و ابزارهای لازم برای عمران و آبادی زمین است كه ظاهرا اعطای منصب خلافت الهی به انسان در زمین به همین منظور است: «وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلاَئِكَةِ إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَةً» (بقره: 30)؛ به یاد آر هنگامی كه خداوند به فرشتگان فرمود: من در روی زمین خلیفه قرار می‏دهم

چهارشنبه 15/6/1391 - 8:2 - 0 تشکر 543975

مفهوم و هدف پیشرفت و توسعه در اسلام


توسعه پایداری معنوی و مادی تقوا + ایمان

زمین است، پس خداوند زمین و آنچه را در آن است برای زندگی او آفریده: «هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَكُم مَّا فِی الأَرْضِ جَمِیعا»(بقره: 29)؛ خداوند برای شما، همه آنچه در زمین وجود دارد آفریده است.

همچنین خداوند می‏فرماید: «هُوَ الَّذِی جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولاً»(ملك: 15)؛ او (خدا) است كه برای شما زمین را رام قرار داد.

از آیات قرآن استفاده می‏شود كه عمران و توسعه مورد نظر اسلام تنها دارای بعد مادی و اقتصادی نیست، بلكه برای عمران و توسعه ابعاد انسانی، اخلاقی، روانی و معنوی نیز در نظر گرفته شده است. بر این اساس، زمین آن‏گاه آباد (توسعه یافته) است كه رشد و افزایش ثروت انسان‏ها همراه با آرامش و آسایش آنان باشد. به همین خاطر، برخی آیات قرآن یك رابطه معنوی بین ایمان به خدا، عبادت او و آبادی زمین و رفاه مادی انسان‏ها را مطرح می‏سازد: «وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَی آمَنُواْ وَاتَّقَواْ لَفَتَحْنَا عَلَیْهِم بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاء وَالأَرْضِ»(اعراف: 96)؛ و چنانچه اهل آبادی‏ها ایمان آورده و تقوا پیشه می‏كردند، به یقین

(درهای) بركات آسمانی (توسعه معنوی) و زمینی (توسعه مادی) را به روی ایشان می‏گشودیم.

امام علی(ع) در خطبه 91 نهج‏البلاغهمی‏فرمایند: «فأحبطه بعد التوبه لیعمر ارضه بنسله»؛ خداوند پس از توبه، آدم را به زمین فرود آورد تا زمین را با نسل او آباد كند.

همچنین ایشان در نامه خود به مالك می‏فرمایند: «باید نگریستن به آبادانی بیشتر از گرفتن خراج باشد، كه گرفتن خراج جز با آبادانی میسر نشود. و آنكه خراج گیرد و به آبادانی نپردازد، شهرها را ویران كند و بندگان را هلاك سازد.»

در مقدّمه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز آمده است: «در تحكیم بنیادهای اقتصادی، اصل رفع نیازهای انسان در جریان رشد و تكامل اوست نه همچون دیگر نظام‏های اقتصادی تمركز و تكاثر ثروت و سودجویی؛ زیرا كه در مكاتب مادی، اقتصادْ خود هدف است و بدین جهت، در مراحل رشد اقتصاد عامل تخریب و فساد و تباهی می‏شود، ولی در اسلام اقتصاد وسیله است و از وسیله انتظاری جز كارآیی بهتر در راه وصول به هدف نمی‏توان داشت.»

امام خمینی(ره) ضمن تأكید بر دو بعدی بودن اسلام می‏فرمایند: «مكتب اسلام یك مكتب مادی نیست، یك مكتب مادی و معنوی است. مادیت را در پناه معنویت اسلام قبول دارد. معنویات، اخلاق، تهذیب نفس. اسلام برای تهذیب نفس آمده است.» ایشان در جایی دیگر می‏فرمایند: «اسلام هم آمده است این انسان را درستش كند و بسازد و همه بعدهایش را، نه یك بعد فقط، نه همان بعد روحانی تنها، كه غفلت كند از این جهات طبیعت، و نه فقط بعد طبیعت كه اكتفا كند به این. این وسیله است، آن مقصد.» نیز می‏فرمایند: «اسلام علاوه بر اینكه بشر را در روحیات غنی می‏كند در مادیات غنی می‏كند. اسلام دین سیاست است، قبل از اینكه دین معنویات باشد. اسلام همان‏طوری كه به معنویات نظر دارد و همان‏طوری كه به روحیات نظر دارد و تربیت دینی می‏كند و تربیت نفسانی می‏كند و تهذیب نفس می‏كند، همان‏طور به مادیات نظر دارد و مردم را تربیت می‏كند در عالم كه چطور از مادیات استفاده كنند و چه نظری داشته باشند در مادیات. اسلام مادیات را چنان تعدیل می‏كند كه به الهیات منجر می‏شود. اسلام در مادیات به نظر الهیات نظر می‏كند و در الهیات به نظر مادیات نظر می‏كند. اسلام جامع ما بین همه جهات است

مفهوم و هدف توسعه و پیشرفت در اسلام را می‏توان این‏گونه جمع‏بندی نمود كه برخلاف هدف توسعه در غرب كه تنها جنبه مادی زندگی را در نظر می‏گیرد، هدف توسعه در اسلام رسیدن به ارزش‏های متعالی انسان می‏باشد و رشد انسان هدف فعالیت‏های مادی انسان قرار می‏گیرد. به عبارت دیگر، مكتب اسلام یك مكتب مادی نیست، بلكه یك مكتب مادی ـ معنوی است و مادیت را در پناه معنویت قبول داردد، اخلاق و فرهنگ نیست. به عبارت دیگر، از نظر اسلام مفهوم كلی توسعه فقط رفاه و آسایش در این جهان را جست‏وجو نمی‏كند، بلكه رفاه در هر دو جهان را مدنظر دارد و بین این دو هیچ فرقی وجود ندارد.

پس از بررسی مفهوم و هدف توسعه در اسلام، در این قسمت ضمن بررسی شاخص‏های توسعه از دید اسلام، هماهنگی تعالیم اسلامی را با اصول ثابت توسعه نیز مشخص می‏سازیم.


چهارشنبه 15/6/1391 - 8:6 - 0 تشکر 543976

زمینه‏های فرهنگی توسعه و پیشرفت در اسلام


در نگرش اسلامی، معیارهای رشد و توسعه هنگامی می‏تواند گویای «توسعه نظام رفتاری» انسان و جامعه باشد كه بتواند توضیح كافی برای حفظ تعادل و توازن معنوی و مادی، اخروی و دنیوی در عرصه‏های مختلف اجتماعی ارائه كند و در عمل شاخص‏هایی را معرفی نماید كه گویای جنبه‏های كیفی و كمّی باشد. در این قسمت، اساسی‏ترین زمینه‏های فرهنگی توسعه و پیشرفت از دیدگاه اسلام كه از منابع اسلامی و منابع اصلی منبعث از اسلام در ایران استخراج گردیده است، در ابعاد مادی و معنوی مورد بررسی قرار می‏گیرد. سعی بر آن است تا در توضیح هریك از این معیارهای فرهنگی، به برخی منابع معتبر نیز اشاره شود.

برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.