• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن اجتماعي > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
اجتماعي (بازدید: 153)
دوشنبه 13/6/1391 - 8:34 -0 تشکر 541823
«مقایسه ماهیت طلاق در ایران و غرب» در گفت و گو با دکتر محمد صادق مهدوی

مطلبی که می خوانید، گفت و گویی است با رویکردی جامعه شناسانه که در صدد بررسی عوامل بوجود آورنده طلاق، پیامهای آن واصلاحات قوانین مربوط به خانواده درایران و غرب است. دکتر سید محمد صادق مهدوی متولد 1327 و فارغ التحصیل رشته جامعه شناسی خانواده و جوانان از دانشگاه وین اتریش است. او از سال 1356 به عضویت دانشگاه شهید بهشتی درآمد و تاکنون در این دانشگاه تدریس می کند. از دکتر مهدوی تاکنون بیش از بیست مقاله در نشریات علمی-پژوهشی چاپ شده است و حدود 10 ترجمه و تألیف درباره خانواده و جوانان دارد.

یکی از نگرانی های اخیر در کشور، آمار رو به گسترش طلاق است. برخی، آمار طلاق را در مقایسه با غرب قابل قبول می دانند و برخی آن را از لوازم صنعتی شدن به حساب می آورند. به هر حال نگاه به وضعیت طلاق در غرب، ظاهراً برای فهم این موضوع در داخل کشور یک کلید مهم و اساسی محسوب می شود. بنابراین موضوع بحث را بررسی وضعیت طلاق در غرب و مقایسه آن با ایران قرار می دهیم.

رویکرد ایران و جوامع غربی نسبت به طلاق، مشابه نیست. زن و شوهری که در غرب از هم جدا می شوند، بر خلاف ایران، تحت تأثیر تبعات سوء طلاق قرار نمی گیرند؛ زیرا اولاً پای بچه در میان نیست و اگر هم بچه ای وجود داشته باشد، باز هم تبعات سوء طلاق به اندازه ای که در کشور ما وجود دارد؛ نیست. از طرفی امکان ازدواج مجدد برای هر دو نفر مهیاست و شانس ازدواج مجدد به اندازه امکان ازدواج برای اولین بار است. در حالی که مردم ایران نگاه خوبی به ازدواج دوم ندارند، حتی اگر طلاقی هم صورت نگرفته باشد. با مرگ همسر، باز هم ازدواج دوم، مخصوصاً برای زنان خوشایند و پذیرفته شده نیست. ضمن اینکه شانس ازدواج دوم برای مرد و زن هر دو به سختی به وجود می آید. در این میان شانس زنانی که پس از همسر اول، می توانند ازدواج کنند، یک سوم مردان است و این تبعات سوءیی را در بر دارد و نشان می دهد که گرچه مردان به علت احتیاط در ازدواج دوم، خیلی راحت ازدواج نمی کنند؛ اما به اندازه مردان غربی هم نمی توانند به آسانی ازدواج مجدد داشته باشند.

نکته دیگری که در تفاوت رویکرد غرب و ایران مطرح است، اینکه در غرب خانواده های زن و شوهر گرفتار تبعات سوء طلاق فرزندانشان نمی شوند؛ زیرا طلاق را فقط از جنبه منفی طلاق نمی نگرند؛ بلکه معتقدند طلاق، جنبه های مثبتی هم دارد و این امر کاملاً برای آنها توجیه شده است؛ اما در ایران خانواده ها از گزند تأثیرات منفی طلاق فرزندانشان، مصون نیستند و اصولاً بازگشت فرزندشان را خوب تعبیر نمی کنند.

نکته دیگر اینکه زن و مرد بعد از طلاق، آسیب های جدی روانی می بینند، حتی اگر طلاق به علت ناسازگاری هم باشد، باز تبعات منفی طلاق، دامن گیر دو طرف می شود؛ در حالی که در غرب، طلاق مشکل جدی ای به بار نمی آورد، اگر چه نمی توان گفت که اصلاً تأثیر منفی نمی گذارد؛ اما این تأثیر منفی زودگذر بوده و از بین خواهد رفت و فرد به راحتی ازدواج مجدد می کند.

تفاوت مهم دیگر طلاق در جامعه غرب با ایران، بحث اشتغال زنان است. در غرب زنان درصد بالایی از شاغلان را تشکیل می دهند درحالی که زنان ایرانی پس از طلاق به دلیل شاغل نبودن با مشکلات عدیده ای مواجه می شوند.

زنان مطلقه ای که شاغل هستند از نظر مالی، کمتر دچار مشکل می شوند. زنان شاغل غربی که نسبتشان به جامعه ما بیشتر است، بعد از طلاق مشکلات کمتری دارند و تحت تأثیر تبعات سوء نداشتن درآمد مستقل، قرار نمی گیرند؛ در حالی که در جامعه ما زنانی که طلاق می گیرند، حتی اگر در خانواد ه ای متمکن هم باشند، مشکلات خاص خود را دارند. حال اگر شاغل نبوده و خانواده آن ها استطاعت مالی نداشته باشد، به مراتب مشکلاتشان بیشتر می شود.

نکته مهم اینکه زن ها بعد از ازدواج، تمایل به استقلال پیدا می کنند، اما وقتی طلاق می گیرند و به خانه پدری برمی گردند، استقلالی را که در خانه خود داشتند از دست می دهند. مدیریت خانه ای که بر اساس سلیقه آن ها اداره می شد، در هم می ریزد و اختیار بسیاری از کارها از قبیل رفت و آمد، ساعت خواب، نوع غذا و ... را از دست می دهند و همین از دست دادن استقلال، موجب تنش می شود بویژه اگر خواهر، برادر و اعضای دیگر خانواده هم حضور داشته باشند.

نکته دیگر این است که در غرب زنان عمدتاً قبل از ازدواج و بعد از طلاق، مستقل زندگی می کنند؛ اما در خانواده های ایرانی، زیاد نمی پسندند که یک زن مجرد، تنها زندگی کند؛ زیرا یک زن تنها برای مستقل زندگی کردن با موانع و مشکلات زیادی روبه رو است. همه این مسایل در صورتی است که بچه ای وجود نداشته باشد. داشتن فرزند، مقوله طلاق را بسیار پیچیده تر می کند و تبعات و آسیب های آن را فوق العاده تشدید می کند. اگر حضانت فرزند به پدر سپرده شود، مشکلات خاص خود را خواهد داشت؛ مادر همواره نگران فرزند یا فرزندانش خواهد بود و اگر همسر اول او ازدواج مجدد کند، نگرانی مادر چند برابر می شود. بچه هم در رفت و آمدهای بین مادر و پدر آسیب های بسیاری می بیند.

مشکل طلاق در جامعه ما ویژگی ها و پیچیدگی های خاص خود را دارد. اگر بخواهیم با نگاه علمی به این مسئله نظر کنیم، باید بگویم: در غرب طلاق مسئله ای فردی و در جامعه ما مسئله ای فردی - اجتماعی است. مسئله ای که به افراد زیادی مربوط می شود برادر، خواهر، پدر، مادر و حتی به اعضای نسبتاً دور نیز ارتباط پیدا می کند؛ یعنی یک شبکه است و حتی پیامدهای اجتماعی نیز با خود به همراه می آورد.

در جامعه ای که زنان طلاق گرفته، یا اصلاً ازدواج نکرده اند، برای مردان مشکلات جدی ای را به بار خواهد آورد. آمارها نشان می دهد که در جامعه ما در حال حاضر، 2 میلیون و 500 هزار نفر زن ازدواج نکرده، بیشتر از مردان فاقد همسر زندگی می کنند. این آمار، با خود پیامدهای اجتماعی زیادی دارد، قسمت عمده ای از این زنان شاغل نیستند و مسئله معیشت، آینده، تأمین اجتماعی و نیازهای بیولوژیک آنها را نمی توان نادیده گرفت یا به سادگی از آن گذشت.

دوشنبه 13/6/1391 - 8:34 - 0 تشکر 541824


شما از پیامدهای طلاق شروع کردید و این خود فضایی را ایجاد می کند برای طرح این مطلب که در غرب، ازدواج امری فردی است و بالطبع طلاق هم امری فردی است؛ اما در جامعه ما نرم ها و فرهنگ، هنوز با امر طلاق سازگار نشده است؛ زیرا هنوز جامعه ما جامعه ای سنتی است، قبل از اینکه به این بحث برسیم که آیا ما باید تغییر کنیم یا اینکه اقداماتی صورت دهیم که طلاق بیشتر نشود، این سئوال را مطرح می کنم که ذات فرهنگ و تفکر غربی و مدرنیته چه اقتضائاتی دارد که زمانی که وارد کشورهای سنتی مثل ایران می شود، طلاق افزایش می یابد و اصولاً چرا در کشورهای مدرن، آمار طلاق تا این حد بالاست؟


علت بالا بودن آمار طلاق در غرب، چند علت دارد. اول اینکه ازدواج، امری فردی است. مسئله ای که فقط به دو نفر مربوط می شود و چون به این شکل است، بنابراین گسستن آن هم فقط به همان دو نفر مربوط می شود؛ اما در جامعه ایران چون افراد مختلف در امر ازدواج مشارکت کرده اند، به نحوی برای جلوگیری از طلاق هم درگیر موضوع می شوند.


در حدود سال های 1920 در آمریکا، تعداد طلاق دو برابر شد؛ یعنی از هر 1000 ازدواج 250 مورد به طلاق انجامید. در بررسی هایی که انجام شد مشخص گردید که مهم ترین عامل، عشق ها و ازدواج های رمانتیک و عامل دیگر، پایین بودن سن ازدواج بوده است؛ یعنی هر چه ازدواج در سن پایین اتفاق می افتد، مخصوصاً زیر 20 سال، احتمال طلاق هم بیشتر می شود.


نکته دیگر اینکه در غرب، معاشرت زن و شوهر، بعد از ازدواج، به تدریج کم می شود و این اصطلاح هم وجود دارد که «خانه در غرب، خوابگاه است» و محل تعامل و زندگی مشترک نیست و کنش ها و ارتباطات فرد در محیط کار صورت می گیرد. این ارتباطات در محیط کار و میزان کم معاشرت زن و شوهر، به تدریج دلبستگی های بیرون از خانه را زیاد می کند و باعث از هم پاشیدگی خانواده می شود.


دلیل دیگر اینکه، در غرب ازدواج و طلاق، بسیار راحت انجام می شود و هیچ تشریفاتی ندارد؛ اما در ایران هم ازدواج و هم طلاق بسیار مشکل است و منوط به نظر اطرافیان دختر و پسر است. اینکه در شرع مقدس اسلام، وجود دو شاهد عادل در امر طلاق لازم است به خاطر صرف شهادت دادن نیست؛ بلکه فلسفه آن این است که دو شاهد سعی کنند که مسایل زوجین را حل کنند و مانع از بروز طلاق شوند؛ اما در غرب سرنوشت هر فرد فقط به دست خود اوست.


در فرهنگ مدرن، اصل دیگری نیز وجود دارد و آن هماهنگی بین خانواده و کل نظام اجتماعی است، یعنی با دگرگونی هایی که در ابعاد مختلف در کل نظام صورت می گیرد، خانواده هم به عنوان یک پاره نظام( (sub sistem از این دگرگونی ها متأثر می شود. بین این پاره نظام با نظام کلی یک نوع هماهنگی بوجود می آید. مثال معروفش این است که در نظام سنتی، خانواده گسترده و در نظام صنعتی، خانواده هسته ای است یا مثلاً خانواده مشارکتی معمول شده است که در این خانواده، فرزند جزء جدایی ناپذیر خانواده نیست. سهولت معاشرت با جنس مخالف، بدون هیچ تعهدی از جمله علل افزایش طلاق در غرب است. مهم ترین بعد ازدواج، تعهد است در حالی که در غرب این بعد از خانواده بسیار کمرنگ و تقریباً حذف شده است، به طوری که حتی زن و شوهر مجبور نیستند در یک خانه زندگی کنند و نداشتن پیوند و تعهد بدین معناست که این ازدواج از ابتدا پیوند قوی و استواری نبوده در حالی که در اسلام، قوی ترین پیوند و مهم ترین تعهد، تعهدات زناشویی است. چرا که هم مدت دار است و هم متضمن عقود نوشته و نانوشته زیادی است و حتی شاید تعهدات نانوشته خیلی بیشتر از تعهدات مکتوب باشد. هنوز در جامعه ما بزرگ ترین اتفاق زندگی هر فرد، ازدواج است در صورتی که در غرب این چنین نیست. بنابراین هر قدر پیمان زناشویی نااستوارتر باشد، گسستنش نیز راحت تر می شود؛ به گونه ای که در غرب ممکن است یک فرد، در تمام عمرش چندین بار شریک زندگیش را عوض کند و اسم این شریک زندگی هم، همسر نباشد.


چرا در بحث عوامل طلاق به مسئله تغییر در ساختارهای حقوقی اشاره نمی شود. بعد از سال 1920 قانون تساوی حقوق زن و مرد در بیشتر کشورهای غربی به تصویب رسید و بعد از آن از سال 1930 به بعد در کشورهای غربی و به خصوص آمریکا شاهد افزایش جهش دار طلاق هستیم. برخی از جامعه شناسان قدیمی تر، معتقد بودند که اصولاً نظام ها بر اساس تفاوت نقش ها استمرار می یابند، اگر در گروهی نقش ها برابر باشد، این گروه نخواهد پایید. چرا در تحلیل مسئله طلاق،



دوشنبه 13/6/1391 - 8:35 - 0 تشکر 541825


در غرب به تساوی حقوق زن و مرد به عنوان یک عامل کمتر اشاره می شود؟


جامعه شناسان، حداقل آن ها که خانواده را نهاد می دانند یا آن ها که خانواده را یک پاره نظام می دانند- میان عوامل موجده و عوامل مقومه خانواده، تفاوت قایلند. عواملی که باعث قوام خانواده می شوند از عواملی که باعث ایجاد و تشکیل خانواده می شوند، جدا هستند.


عواملی چون عشق، ارضای نیازهای جنسی ، مصالح خانوادگی، تصمیمات بزرگ ترها و تربیت نسل و مراقبت از فرزندان و ... جزء عوامل ایجاد زندگی مشترک هستند و برای قوام خانواده، عنصری که در هر ساختاری لازم است و فقط منحصر به خانواده هم نیست، ساخت سلسله مراتبی است؛ بدین معنی که باید فردی در صدر قرار داشته و رئیس باشد و بقیه از او اطاعت کنند. افرادی مثل «شلسکی»، جامعه شناس معروف آلمانی که کتابش حداقل 50 بار تجدید چاپ شده است یا «رنه کونیگ»، جامعه شناس معروف سوئیسی یا «گرلن»، از جمله معتقدان به چنین ساختاری هستند و به طور کلی از عواملی که باعث بقای هر صورت و ترکیب اجتماعی می شود؛ اعم از خانواده، گروه، سازمان و ...، ساخت سلسله مراتبی آن است. ساخت سلسله مراتبی، دو معنای دیگر هم دارد یکی وجود یک رهبر در صدر این تشکیلات و دیگری ساختاری که در آن، یکی بالاتر و یکی پایین تر است، در این سلسله مراتب، رابطه باید رابطه اطاعت زیر دست از بالادست باشد. ساخت خانواده هم اگر بر اساس سلسله مراتب نباشد، قوام نمی یابد. استدلال آن ها بر این ساختار این است که هر مجموعه ای یک یا چند کارکرد دارد، مثلاً خانواده کارکردهایی از قبیل ارضای نیاز جنسی در داخل خانواده، تربیت فرزندان، تأمین نسل، اجتماعی کردن فرزندان در مراحل اولیه زندگی و ...را بر عهده دارد. برای اینکه این کارکردها انجام شود، تعدد نقش لازم است. این گروه معتقدند که در خانواده باید تعدد نقش وجود داشته باشد یعنی منحصراً یک نفر حتماً باید نان آور باشد و یک نفر هم منحصراً امورات داخل را بر عهده بگیرد و هیچ یک هم در کار دیگری دخالت نکنند در غیر این صورت یعنی اگر هر یک در نقش دیگری دخالت کند، اختلاط نقش بوجود می آید و این اختلاط نقش، باعث می شود که اجتماعی شدن فرزندان آسیب ببیند؛ زیرا یکی دیگر از کارکردهای خانواده، انتقال نقش های عاطفی و ابزاری به فرزندان است. بنابراین برای داشتن خانواده ای سالم که وظیفه خود را درست انجام دهد، باید میان نقش ها تفکیک صورت گیرد. این گروه که قایل به تفکیک نقش ها هستند، به شدت مخالف کار کردن زن بیرون از خانه هستند و معتقدند که کار کردن زن آسیب های اساسی به کل خانواده وارد می کند. هم خود زن و هم همسر و فرزندان او از این مسئله متضرر می شوند و فرزندان در بزرگسالی از تعادل شخصیتی برخوردار نمی شوند.


اگر چه نقطه شروع نظر افراد نامبرده با هم تفاوت دارد؛ اما در نتیجه گیری، یافته های یکسانی دارند. خانم «روزن باون»، کتابی دارد با عنوان «خانواده به منزله ساختاری در مقابل جامعه»، (از انتشارات مرکز نشردانشگاهی، سال1367)، فصل اول و دوم این کتاب به نظریاتی اختصاص دارد که جامعه شناسان در باب خانواده مطرح کرده اند و در فصل دوم نشان داده می شود که همه این جامعه شناسان به این نتیجه می رسند که برای بقای خانواده، هم باید تفکیک نقش وجود داشته باشد و هم رابطه سلسله مراتبی. به نظر این جامعه شناسان، مهم ترین خطر اختلاط نقش، متوجه بچه هاست و از سوی دیگر اختلاط در نقش ها، تنازع درون خانوادگی را افزایش می دهد. خانمی که بیرون از خانه کار می کند، انتظار دارد که مرد هم در کارهای خانه مشارکت داشته باشد و اگر مرد امتناع کند، تنش ایجاد می شود. «کونیک»، یکی از جامعه شناسان معروف سوئیس، معتقد بود که اگر چه کار کردن زن علی الاصول مانعی ندارد؛ اما با اشتغال تمام وقت زن به عنوان نان آور خانه، مخالف بود و درباره ادعایش هم استدلال های زیادی می آورد.


یکی از عوامل طلاق در جوامع صنعتی عصر حاضر، اختلاط نقش زن و مرد است. در حال حاضر، کار زنانه یا کار مردانه وجود ندارد. در گذشته، زن و مرد تعلیم و آموزش خاصی می دیدند؛ اما اکنون آموزش و پرورش هم بر اساس اختلاط نقش هاست. فمینیست ها به شدت مخالف تفکیک و جداسازی آموزش و پرورش هستند؛ زیرا اساساً تفکیک نقش، انتظار دو نوع عملکرد را هم به دنبال می آورد. ولی زمانی که کارکرد خانواده، دو نوع نقش را می طلبد، این خود از عوامل تنش زا خواهد بود.


از آنجا که کارکرد خانواده، دو نقش را می طلبد، اگر دختر و پسر به یک شکل آموزش ببینند این خود عاملی برای ایجاد تنش در آینده می شود.



دوشنبه 13/6/1391 - 8:35 - 0 تشکر 541826


برخی از جامعه شناسان ایران در بیان عوامل طلاق، عللی چون سن ازدواج را مطرح می کنند که اگر سن ازدواج پایین بیاید، درصد طلاق بالا می رود؛ اما از سویی توصیه هایی هم مبنی بر پایین رفتن سن ازدواج دارند، از طرفی سن بلوغ جنسی هم در حال پایین آمدن است، یعنی با یک پارادوکس مواجهیم. باید حرف دیگری بزنیم یعنی اینکه بگوییم سن پایین ازدواج به همراه عوامل دیگر، موجب طلاق می شود. زمانی که خانواده پدری، حامی فرزند باشد، او در 16، 17 یا 18 سالگی هم می تواند ازدواج کند و ازدواج موفقی هم داشته باشد. به نظر شما همین که ما ازدواج در سن پایین را از عوامل طلاق بدانیم، آیا این نگاه، نگاهی تک عاملی نیست؟


اساساً ما چند نوع بلوغ داریم که عبارتند از بلوغ اجتماعی، بلوغ فرهنگی، مسئولیت پذیری، آمادگی روحی، فرهنگی و اجتماعی برای مادری و پدری و استقلال مالی که استقلال مالی یکی از فاکتورهای مهمی است که حتی اگر والدین در این زمینه از فرزندانشان حمایت کنند؛ اما باید خود فرد بتواند حداقل زندگی خود را اداره کند و این بدان معناست که شغلی داشته باشد و یافتن یک شغل مناسب خود عاملی برای بالا رفتن سن ازدواج است.


واقعیت های جامعه نشان می دهد که سن ازدواج به 30 سال رسیده است. اگر در گذشته پدر در ازدواج پسرش دخالت می کرد، حداقل هایی از حمایت را برای او در نظر می گرفت که اکنون پدر در ازدواج فرزندش دخالت می کند؛ اما نمی تواند از نظر مالی او را حمایت کند و از طرف دیگر توقعات هم بالا رفته است.


بله در گذشته توقعات کمتر بود و ازدواج ها در سن پایین صورت می گرفت؛ اما متأسفانه اکنون سطح انتظارات جوانان آن قدر بالا رفته که در اول زندگی می خواهند همه چیز داشته باشند در حالی که در گذشته جوانان از دیگران توقعات کمی داشتند و به همین دلیل در سن پایین تر ازدواج می کردند و در زندگی مشترک هم احساس فشار نمی کردند. توقعات و انتظارات بالا عامل اصلی بالا رفتن سن ازدواج شده است. در غرب ارضای نیاز جنسی در غیر از چارچوب ازدواج، به بالا رفتن سن ازدواج کمک کرده است.


نکته این جاست که ما اکنون نگران جوانان خودمان هستیم. از طرفی گفته می شود که سن ازدواج دختران بالا رفته و از طرف دیگر سن بلوغ جنسی پایین آمده و به تبع آن سن فحشا و سن قاچاق دختران نیز پایین آمده است. این شکاف را نمی توان تنها با تقوا پر کرد؛ زیرا نیاز جنسی یک نیاز واقعی است. نگرانی اینجاست که نباید یک عامل را برجسته کرد، باید این عامل را در ارتباط با شبکه ای از عوامل دید.


سئوال شما به جا و نگرانیتان صحیح است. در جامعه ما از سویی سن ازدواج بالا رفته و از سوی دیگر، بلوغ جنسی پایین آمده؛ اما در عین حال، ازدواج در سنین پایین صورت نمی گیرد. دلیل آن یا بالا رفتن توقعات و انتظارات است یا اینکه بلوغ فکری هنوز حاصل نشده است. در هر حال سن ازدواج به تأخیر افتاده و این همان سن بحرانی دوران جوانی است. از نظر روانشناختی بسیاری از رفتارهایی که از برخی جوانان سر می زند؛ مثلاً آرایش های غیر معمول، گوش دادن به موسیقی های نامتعارف یا رفتارهای نه چندان مرسوم، تحت تأثیر دو عامل است: یکی ارضا نشدن نیازهای جنسی و دیگری جفت خواهی. یعنی این رفتارها برای جلب توجه دیگران و بخصوص جنس مخالف صورت می گیرد.



دوشنبه 13/6/1391 - 8:35 - 0 تشکر 541827


آیا شما وضعیت موجود را وضعیت بحرانی می بینید؟


بستگی به این دارد که ما بحران را چگونه تعریف کنیم و مرز بحران را کجا قرار دهیم. می توانم بگویم شرایط کنونی، شرایط مطلوبی نیست. سن ازدواج بالا رفته، طلاق زیاد شده و یک نوع بیگانگی فرهنگی هم شکل گرفته است و خود همین بیگانگی فرهنگی روی این دو عامل بسیار تأثیرگذار بوده است. مثلاً بیگانگی از فرهنگ اسلامی، اثر فوق العاده زیادی بر افزایش سن ازدواج گذاشته است. حاکمیت این نوع طرز تفکر، رفاه زدگی، به این معنا که انسان باید از زندگی خود لذت ببرد، اینکه ازدواج محدودیت است و گذشتن از بسیاری از لذت ها و هوس هاست، نشان دهنده نوعی از بحران است.



دوشنبه 13/6/1391 - 8:36 - 0 تشکر 541828


نظر برخی روانشناسان و مشاوران خانواده این است که یکی از عوامل طلاق، خیانت همسران و یا تعارضات در ذائقه های جنسی است که به دلیل وجود فرهنگ بیگانه در میان زوجین شکل گرفته است؛ به عبارتی، زوجین در این مسائل انتظارات جدیدی از یکدیگر دارند و خود این موضوع هم می تواند از عوامل طلاق به حساب آید. برای راه حل بحران طلاق، جامعه شناسان یا روانشناسان گاهی توصیه های خرد دارند وگاه توصیه های کلان. به نظر شما کدام یک اهمیت بیشتری دارد؟


اگر این سئوال از یک جامعه شناس پرسیده شود، می گوید توصیه های کلان مهم تر است و ساختارها و عوامل کلان اجتماعی را مؤثرتر می داند؛ اما اگر این سئوال از روانشناس پرسیده شود، چون در تبیین های خود به فرد توجه می کند؛ بنابراین هم عوامل و هم راه حل را در فرد جستجو می کند. به نظر من هر دو مهم است. اینکه ذائقه جنسی افراد تغییر کرده درست است اما این نمی تواند عامل مهمی باشد. در جامعه ما علل طلاق بدون اینکه قصد داشته باشم که یکی را به عنوان عامل اول نام ببرم، عبارتند از:


1- شکل گرفتن تفاوت های فردی: در قدیم زمانی که سلطه هنجاری بسیار قوی بود انسان ها از حیث خلق و خوی و رفتار به هم شبیه بودند. زن و مرد، همسر ایده آل برای یکدیگر بودند. الآن تفاوت های فردی بسیار زیاد شده است. ارزش ها، نگرش ها، خواسته ها، انتظارات و نیازهای افراد خیلی متفاوت شده است. ما در عصری زندگی می کنیم که یکی از دستاوردهای آن، شکل گرفتن تفاوت های فردی است. زمانیکه انسان ها متفاوت شدند این بدین معناست که انتظارات، خواسته ها و تمایلاتشان هم متعدد می شود و پیدا کردن کسی که با این تنوعات نزدیک و هماهنگ باشد بسیار دشوار است.


2- دخالت اطرافیان: عامل دیگر ایجاد تنش در میان خانواده هاست که عمدتاً از سوی والدین و خواهر و برادرها صورت می گیرد.


3- مسایل اقتصادی: عامل سوم اختلافات به شمار می آید. یا مرد معتقد است که همسرش ولخرج است و یا زن فکر می کند که همسرش خسیس یا ولخرج است و یا شاید هم بحث ولخرجی نباشد اما کشش مسایل اقتصادی به این اندازه است که ایجاد مشکل می کند.


4- اعتیاد: عامل دیگر در بالا رفتن آمار طلاق، است که روی درآمد، فرزندان و روابط عاطفی افراد خانواده تأثیر می گذارد.


5- زندگی با یکی از نزدیکان: می تواند از موارد مشکل زا باشد. (پدر، مادر، خواهر، برادر و ...) که باعث می شود توجه یکی از زوجین به فردی غیر از همسر معطوف شود و از خانواده خود غفلت کند.


6- معاشرت با دوستان: یکی دیگر از عوامل طلاق است. برخی از مردان تمایل دارند که اوقات فراغت خود را جدای از خانواده به سر ببرند.


7- خیانت: یکی از عوامل بسیار مهم در امر طلاق، رابطه نامشروع و خیانت یکی از زوجین است. در گذشته این مسئله کم بود اما در حال حاضر بستر معاشرت های اجتماعی برای برقراری این ارتباطات زیاد شده است. اگر چه قبح رابطه نامشروع در کشور ما بسیار بالاست اما این قبح در حال کم شدن است. این کم شدن قبح رابطه نامشروع و فراهم بودن بستر برای برقراری چنین رابطه ای، از جمله عوامل طلاق است. اگر چه در برخی موارد ممکن است که مرد با ازدواج موقت، با فرد دیگری ارتباط داشته باشد اما چون ارتباط، پنهانی و بدون اطلاع همسر است، ایجاد نگرانی و استرس می کند. متأسفانه بستر گناه در جامعه ما در حال افزایش است و روزبروز هم بیشتر می شود. اینکه خانم ها خیلی راحت از منزل بیرون می آیند، راحت کار می کنند، راحت خرید می کنند، شرایط را به گونه ای فراهم کرده که گاهی اوقات زنان متقاضی ایجاد ارتباط هستند و این خود شرایط را برای گناه و معضلات رابطه نامشروع فراهم می کند.


8- گرایشات فمینیستی: در ایران یکی دیگر از عوامل افزایش طلاق است. اگر چه در برخی گرایشات احقاق حقوق زنان در ایران، حقانیتی وجود دارد؛ چرا که زنان ایرانی در بسیاری از مواقع حقوقشان پایمال می شده است اما گرایشات افراطی فمینیستی در ایران تنها به دنبال احقاق حق نیست بلکه خود این جریانات به مشکلات دامن می زند. آموزه های فمینیستی، سازگاری با مرد اعم از همسر، برادر، پدر، همکار و حتی زیردست را کاهش می دهد. فمینیست ها، همکاری، همفکری، مشارکت و تعاون با مردان را برنمی تابند و از مردان غولی ساخته اند که گویی همواره به دنبال تجاوز به حقوق زنان هستند و تفاوتی هم نمی کند که آن مرد پدر، همسر، برادر یا هر مرد دیگری باشد.



دوشنبه 13/6/1391 - 8:36 - 0 تشکر 541831


در اینجا ایده ای وجود دارد و من می خواهم نظر شما را درباره آن بدانم. یک سری اقدامات قانونی قبل از انقلاب به طلاق دامن زد که از جمله آن ها سخت شدن فرآیند دادخواست طلاق بود، زمانی که فرآیند طلاق سخت می شود، دخالت والدین هم کم می شود؛ زیرا خانواده ها می پندارند که سختی فرآیند طلاق، زوجین را از آن منصرف می کند، غافل از آنکه فرآیند دادخواست طلاق، کینه ها را زیاد می کند. منازعات خانوادگی در زندگی های سنتی هم وجود داشت؛ اما دخالت به موقع اطرافیان و بویژه خانواده ها از طلاق، جلوگیری می کرد. به نظر شما آیا سخت شدن فرآیند طلاق، به افزایش آن دامن می زند؟


البته من نه در جایی به صورت مکتوب چنین مسئله ای را دیده ام و نه اینکه به آن فکر کرده ام. بنابراین نمی توانم در این مورد اظهار نظر کنم. خود طرح این مسئله از مظنونات است و بدون داشتن آمار و شواهد، نمی توان در مورد آن اظهار نظر دقیق کرد. البته این مسئله به عنوان یک طرح می تواند در علوم اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد تا روی آن کار شود، چرا که اگر فرآیند طلاق در عرض دو ماه انجام شود، دو طرف در این امر احتیاط می کنند و جوانب امر را در نظر می گیرند، چه بسا افراد بعد از طلاق بیان می کنند که قصدشان واقعاً طلاق نبوده و می خواسته اند همسرشان را بترسانند.



دوشنبه 13/6/1391 - 8:37 - 0 تشکر 541832


در تحلیل و تبیین ها معمولاً خوب پیش می رویم؛ اما در مقام ارائه راه حل اقدامی صورت نمی دهیم؛ یا قدرت آن را نداریم یا تحت تأثیر تبلیغات بیگانه قرار می گیریم، راه کارهای حل معضل طلاق به نظر شما چیست؟


مسایل اجتماعی راه حل ساد ه ای ندارند، همان گونه که خودشان پیچیده اند، راه حلشان هم پیچیده است، ضمن اینکه این راه حل ها در کوتاه مدت جواب نمی دهند. در بیان راه کارهای طلاق و با توجه به این دو مسئله ای که به آن اشاره گردید، متأسفانه روند جبری جامعه در جهت افزایش طلاق خواهد بود. جامعه به سمت صنعتی شدن پیش می رود، خانواده ها هسته ای شده اند، دخالت اطرافیان در ازدواج کم شده و جوانان خود تصمیم می گیرند، ازدواج به یک امر فردی تبدیل شده است و ... همه این عوامل، بخصوص صنعتی شدن، دگرگونی مناسبات و روابط در درون خانواده را بوجود آورده است. نه تنها ازدواج، سن ازدواج، طلاق، سهم جوانان در انتخاب همسر و مؤلفه های دیگر تغییر کرده، مناسبات و روابط نیز دچار تغییر شده است. اکنون روابط زن و شوهر با قدیم بسیار متفاوت شده، در گذشته افراد با احترام و یک نوع ملاحظه و احتیاط با هم برخورد می کردند؛ اما اکنون این حریم ها برداشته شده و بسیاری از این حریم ها اصلاً وجود ندارد.


استقلال مالی زنان نکات مثبت و منفی زیادی دارد. جنبه منفی آن این است که آستانه تحمل در زنان کاهش یافته است؛ بنابراین پیش بینی من این است که هر علی رغم هر تمهیدی- صرف نظر از تأثیرات مثبتی که برخی از اقدامات برای کاهش طلاق دارد- جهت نهایی در اجتماع به سمت افزایش طلاق پیش می رود یعنی با کمال تأسف باید بگویم همان سرنوشتی که دامن گیر خانواده های غربی شده، در جامعه ما هم بوجود خواهد آمد. البته می توان اقداماتی انجام داد که میزان طلاق در کشور کاهش یابد. مهم ترین راه، دادن آگاهی به افراد بخصوص به زنان است. اینکه حقوق بسیاری از زنان به دست مردان پایمال می شده، یک واقعیت است؛ اما نباید مجوزی باشد که دختران و زنان ما ضد مرد بشوند، زیرا این یک روند خطرناک است که علاوه بر پیامدهایی که برای خود زن دارد، پیامدهای سوء دیگری نیز به همراه خواهد داشت. راه دیگر، آگاهی بخشی به خانواده ها و رواج دقت در انتخاب همسر است. هر قدر فرد در انتخاب همسر دقت داشته باشد، احتمال اینکه با همسری نامناسب ازدواج کند، کاهش می یابد و بالطبع طلاق هم کاهش می یابد.



دوشنبه 13/6/1391 - 8:37 - 0 تشکر 541834


ارتقاء آگاهی جوانان نسبت به مسایل اطرافشان و ارتقاء توانایی آنان برای حل مسئله از جمله راهکارهای دیگر است.


آموزش خانواده هم بسیار کارگشاست؛ زیرا یکی از عوامل مهم بالا رفتن طلاق در جامعه ما دخالت خانواده هاست. باید به خانواده ها آموزش داده شود که مرز بین نصیحت و راهنمایی را با دخالت از هم جدا کرده و تجارب خود را به جوانان منتقل کنند و از طرفی حق فرزندان است که از تجارب بزرگ ترها استفاده کنند؛ اما دخالت و تحریک جوان بر علیه همسرشان مقوله بسیار ناپسندی است.


از دیگر راهکارها، برگزاری کلاس های مشاوره قبل از ازدواج است. معنی شناسی رفتاری در بین جوانان بسیار ضعیف است. مثلاً زن یک حرفی می زند؛ اما شوهر چیز دیگری برداشت می کند. در این جلسات مشاوره می توان جوانان را آماده کرد؛ مثلاً شناخت روانشناسی مرد و زن، شناساندن انتظارات و اینکه مرد چه انتظاری از زن دارد و برعکس، آشنایی با انتظارات معقول و نامعقول هر دو طرف از یکدیگر از جمله مواردی است که می توان به زوجین جوان آموزش داد.


فراهم کردن امکان اقتصادی معمول، زمینه را برای آرامش فکری زوجین فراهم می کند.


پیامدهای سوء طلاق برای افراد مشخص نیست. آگاهی دادن این عواقب به افراد، می تواند در کاهش میزان طلاق مؤثر باشد.


ما در تبیین ها معمولاً با روش جامعه شناسی پیش می رویم، اما در ارائه راهکار بیشتر بر مهارت و آگاهی بخشی و توانمند ساختن افراد تکیه می کنیم. اکنون دغدغه ما این است که چه اصلاحات ساختاری برای کاهش میزان طلاق صورت بدهیم؟ اخیراً کتابی مطالعه می کردم در رابطه با تحولات خانواده در غرب که در آن نقش دولت در اصلاحات ساختاری، به هدف حمایت از خانواده بررسی شده و این نتیجه به دست آمده بود که در غرب، حمایت از خانواده، تنها حمایت از فرد در خانواده بوده است و نه از خود خانواده. یعنی وقتی سیستم مالیاتی، به شکل فردی انجام می شود، افراد به سمت اشتغال می روند تا بتوانند مالیات های خود را بپردازند. ما ناچاریم برای برخی از اصلاحات ساختاری، به نقش دولت و رسانه ها نیز توجه کنیم.


فرمایش شما کاملاً صحیح است. یکی از این موارد، اصلاح قوانین است. برخی از قوانین مربوط به ازدواج و طلاق باید اصلاح شود، مثلاً تعهداتی را که مرد در عقدنامه می دهد، واقعاً معلوم نیست که چه میزان تضمین کننده حقوق خانواده و زن است و این امضا آیا واقعاً پایبندی می آورد یا خیر. از همه مهم تر اینکه این تعهدات چه میزان ضمانت اجرایی دارد؟ این در مورد ازدواج است اما در طلاق هم وضع به همین منوال است، در بسیاری از اختلافات، درآمد مرد کافی نیست و زن مجبور است که کار کند، مادر فرصت رسیدگی خوب به بچه ها را ندارد و کار کردن او به بچه ها لطمه هایی وارد می کند و اینجاست که مثلاً بیماری بچه ها تبدیل به نزاعی میان زوجین می شود.


اگر قوانین به گونه ای باشد که به زنانی که فرزند دارند و شاغلند و خانواده های پراولاد کمک هایی بشود که زنان مجبور نباشند به خاطر تأمین معاش بیرون از خانه کار کنند- زیرا دوری زن از خانه قطعاً به خانواده لطمه می زند- می توان از آسیب در خانواده ها کاست. در مواردی که درآمد شوهر کافی نیست و زنان مجبورند کار کنند، باید قوانینی وضع شود که زنان در دوره بارداری و در دوره شیردهی بچه یا زمانی که بچه دبستانی دارند مورد حمایت قرار گیرند. الان در غرب چنین حمایت هایی از زن وجود دارد. این حمایت ها قطعاً مؤثر است.


اما در هر حال تا زمانی که ازدواج هست، طلاق هم خواهد بود؛ یعنی ما نمی توانیم طلاق را به صفر برسانیم؛ اما می توانیم آن را کاهش دهیم.


از زمانی که در غرب طلاق قانونی شد(زیرا تا مدتی در غرب طلاق وجود نداشت)، این پدیده وجود داشته است و اصولاً وجود مقوله ای به نام طلاق، دلیل بر ضرورت آن است گاهی ضرورت هایی ایجاب می کند که طلاق انجام بشود؛ اما در بسیاری موارد این ضرورت ها زاییده ذهن است.


با توجه به پیامدهایی که طلاق در جامعه دارد، مخالفیم که فردی با کوچک ترین مسئله و رفتار، زندگیش را به هم بزند و الاّ در بسیاری از مواقع، طلاق، راه حل برون رفت از یک مسئله هم هست؛ اما با عمومیت دادن و تعمیم آن مخالفیم و معتقدیم که اگر انسان ها در مشکلاتی که برایشان پیش می آید، کمی تدبیر و تفکر و تحمل داشته باشند، می توانند شرایط زندگی و خانوادگی خود را اصلاح کنند و انشاءالله به گونه ای باشد که افراد خود مشکلاتشان را حل کنند و طلاق با این رشد روز افزون در جامعه پیش نرود!


مجله حوزه



برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.