انجمن ها > انجمن ادب و هنر > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
ادب و هنر (بازدید: 381)
يکشنبه 8/5/1391 - 14:48 -0 تشکر 484101
هنر مناجات

مناجات در ادب فارسی سبك نیست، بلكه «ژانر» موضوع یا گونه‌ای ادبی مانند حماسه، طنز، مدح و... با كاركردهای مختلف شناختی، عقیدتی، سیاسی و اجتماعی است. مناجات رابطه عابد با معبود است؛ ارتباطی دوسویه بین انسان به عنوان مخلوق ناقص با خالق به عنوان كمال مطلق.

 

 

در زبان‌های قدیم ایران همچون پهلوى و اوستایى نیز آثار بسیاری از این نمونه نیایش‌ها وجود دارد. شاید بتوان گفت هیچ دلى خود را ناگزیر از راز و نیاز با معبود خود نمی‌داند. از همین جاست كه در هر مذهب و آیینى راز و نیاز و مناجات به چشم می‌خورد. در دین مبین اسلام نیز بسیاری از ادعیه، مناجات انسان است با پروردگار یكتا. در بسیاری از دعاها و خطبات نهج‌البلاغه یا دعا و نیایش امام حسین(ع) در صحرای عرفات، عالی‌ترین مضامین عرفانی و خداشناسی توحیدی را درمی‌یابیم. استاد علامه محمدتقی جعفری در بیان نوع كاركرد مناجات عرفه امام حسین(ع) چنین می‌گوید: «امام حسین(ع) در این نیایش، راه‌های اتصال به اشعه ملكوتی را در ارتباط چهارگانه (ارتباط انسان با خویشتن، با خدا، با جهان هستی و با همنوع خود) برای بشریت بیان می‌كند.»

 

 

خواجه عبدالله؛ قله مناجات فارسی

مناجات در ادبیات فارسی نیز طی قرون مختلف جلوه خاصی دارد. شاعران و ادیبان مختلف، در طول تاریخ درخشان ادب فارسی، نظم و نثر را وسیله راز و نیاز با محبوب قرار داده‌اند. خواجه عبدالله انصاری را به جرات می‌توان قله رفیع ادیبان و عارفانی دانست كه آثارش لبریز از مناجات‌های شیوا و زیباست. آنجا كه می‌گوید: «كریما، گرفتار آن دردم كه تو درمان آنى، بنده آن ثنایم كه تو سزاى آنى، من در تو چه دانم، تو دانى، تو آنى كه گفتى من آنم، آنی...».

شاید زیبایی مناجات‌های خواجه عبدالله، ملقب به پیر هرات علاوه بر خلوص و اندیشه، از عنصر زبانی روان بهره می‌جوید كه چنین در ادب فارسی جادوانه شده است.

پس از خواجه عبدالله این روند را می‌توانیم در آثار سنایى غزنوى، نظامى گنجه‌اى، عطار نیشابورى، سعدى شیرازى، جامى و بسیارى بزرگان و سرایندگان شیرین زبان فارسى مطالعه كنیم. جز مناجات با پروردگار، بسیاری دیگر از شاعران به نعت پیامبر اسلام(ص) و ائمه اطهار پرداختند. بسیاری از دوانین شاعران فارسی با حمد و ستایش خداوند و حضرت محمد(ص) آغاز می‌شود و تحمیدیه‌های فراوانی در ادب فارسی به چشم می‌خورد.

 

 

مناجات در دوره معاصر

امروزه و در ادبیات معاصر مناجات شكل خصوصی‌تری گرفته است و شاعر و نویسنده ترجیح می‌دهد به صورت غیرمستقیم با خالق خود سخن بگوید، اما نمونه‌های درخشان آن را در مناجات دكتر علی شریعتی می‌توان دید كه كاركرد سیاسی و اجتماعی دارد. آنجا كه می‌گوید: «خدایا، چگونه زیستن را به من بیاموز، چگونه مردن را خودم خواهم آموخت».

حسین اسرافیلی، شاعر و عضو شورای شعر و ترانه معاونت هنری وزارت ارشاد به خبرنگار ما می‌گوید: در همه دوره‌ها شاعران به مناجات و راز و نیاز با پروردگار پرداخته‌اند و دوانین شعرای ما پر از مناجات و تحمدیه و توحیدیه است.

او می‌گوید: امروز هم مناجات در آثار شاعران ما با زبان غیرمستقیم‌تری وجود دارد و ما حتی در شعرهای شاعران جوان نیز این را می‌بینیم. اسرافیلی، مرحوم سیدحسن حسینی را یكی از قله‌های مناجات در شعر معاصر می‌داند و می‌افزاید: مرحوم حسینی در شعری با مطلع «ای آن كه سربلند مرا آفریدی» یكی از زیباترین مناجات‌ها را با پروردگار دارد.

دكتر محمدرضا تركی، شاعر و پژوهشگر نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ما در پاسخ به این پرسش كه چرا در ادبیات معاصر ما مناجات كمتر از ادبیات كلاسیك وجود دارد، می‌گوید: پاسخ به چنین سوالی نیاز به كار پژوهشی گسترده‌ای دارد. ادبیات كلاسیك فارسی علاوه بر مناجات‌نامه‌ها، تحمیدیه‌های بسیاری نیز وجود دارد.

سیدمحمد‌سادات اخوی، شاعر و پژوهشگر كه چهره او را در برنامه‌های مختلف صداوسیما می‌بینیم، ازجمله نویسندگانی است كه در سال‌های اخیر مناجات‌های زیادی نوشته است. او بزودی مجموعه نیایش‌های خود را كه سال‌ها برای رسانه‌های مختلف نوشته است، گردآوری كرده و می‌خواهد در مجموعه‌ای با عنوان «جاده خدا» منتشر كند.

 

 

 

رویكرد مخاطبان امروز به مناجات

سادات اخوی می‌گوید: نمی‌توان گفت در دوره معاصر مناجات نامه وجود ندارد. ما در آثار سیدمهدی شجاعی، ضیاءالدین شفیعی، محمدرضا مهدی‌زاده، محمدرضا اسدزاده و محمدرضا زائری مناجات با خداوند را شاهدیم و حتی نیایش‌های شهید چمران هم از نمونه‌های درخشان این گونه ادبی است.

 

 

نویسنده كتاب «نقل و نبات» می‌افزاید: گاهی نویسندگان مناجات با خداوند را امری خصوصی می‌دانند و از طرفی ناشری هم كه مناجات منتشر كند، كم است. اگر هم ناشری مناجات‌نامه منتشر كند، ظاهرا خیلی مورد استقبال قرار نمی‌گیرد و علت این مساله، نوع نگاه مخاطب امروز است كه به شخصی شدن احساساتش عادت كرده است. مخاطب امروز می‌گوید مناجات نویسنده با خدایش یك امر شخصی است و لزومی ندارد خوانندگان دیگر آن را بخوانند.

 

 

سادات اخوی در عرصه مناجات‌نامه‌نویسی دو تجربه مختلف داشته است. در مجموعه «جاده خدا» با نثر ادبی به مناجات با پروردگار پرداخته است و در مجموعه دیگری با «پشت تو قایم شدن» كه آن هم زیر چاپ است، با زبان محاوره مناجات نامه نوشته است. او از این تجربیات می‌خواهد بازخورد مخاطب با مناجات نامه در شرایط امروز را متوجه شود.

او می‌گوید: خداوند در هر دوره‌ای جلوه‌های خاص خودش را در متون ادبی دارد و خداوند در مناجات خواجه عبدالله، عطار، حافظ و سعدی جلوه‌های متفاوت و تازه‌ای دارد.

 

 

او ادامه می‌دهد: اگر مناجات‌های قرن‌های مختلف را مقایسه كنید، این تفاوت را احساس می‌كنید. حتی در دوره‌ای خاص نیز می‌بینید برخی با نثر و برخی با نظم و برخی دیگر با سجع مناجات نوشته‌اند. سادات اخوی می‌گوید: علامه حسن‌زاده آملی با توجه به متون قدما مناجات نوشته‌اند، ولی می‌بینید كه بین مناجات‌های ایشان و متون كهن كه مورد استفاده‌شان بوده است، تفاوت‌های زیادی وجود دارد. بنابراین مناجات‌نامه‌نویسی در هر دوره‌ای متفاوت است.

 

 

 

منبع : جام جم

جمعه 3/6/1391 - 20:13 - 0 تشکر 527286

مناجات 1




الهی!


الهی نور تو چراغ معرفت بیفروخت


دل من افزونی است.


گواهی تو ترجمانی من بکردند ندای من افزونی است.


قرب تو چـــراغ وجد بیفروخت.


همت من افزونی است.


بود تو کار من راست کـــرد بود من افزونی است.


جمعه 3/6/1391 - 20:13 - 0 تشکر 527287

الهی!


از بود خود چه دیدم مگر بلا و عنا؟واز بود تــــو همـــه عطاست و وفا!


به بر پیدا!و بکرم هویدا.


نا کرده گیر کرد رهی.


و آن کـــن که از تو سزا.




مناجات 2




الهی!


نـــام تو مــا را جواز!


و مهــــــر تو ما را جهــاز!



الهی!


شنــاخت تو ما را امان!


و لطف تو مـــا را عیـــان ـ


الهی!


فضـــل تـــو ما را لوا,کنف تــــو ما را ماوی !



الهی!


ضیعفان را پناهی


قاصدان را بـــر سراهی


مومنـــــان را گواهی چه بود که افزایی و نکاهی؟



الهــــی!


چه عزیز است او که تو او را خواهی!


ور بگریزد او را در راه آریی.


طوبی آنکس را کـــه تو او رایی!


آیا که:تا از ما خــــود کرایی؟



جمعه 3/6/1391 - 20:14 - 0 تشکر 527288

مناجات 3



تو را که داند؟که:تو را((تو))دانی


تو را نداند کس.


تو را تو دانی بس!ای سزاوار ثنای خویش!


و ای شکرکننده عطای خویش!


رهی به ذات خود از خدمت تو عاجز و به عقل خود از شناخت منت تو عاجز


و به کل خود از شادی به تو عاجز


و به توان خود از سزای عقل تو عاجز



کریما!


گرفتار آن دردم که تو درمان آنی بنده آن ثنایم که تو سزای آنی من در تو چه دانم؟


تو دانی!تو آنی که گفتی من آنم!آنی.

جمعه 3/6/1391 - 20:14 - 0 تشکر 527289

مناجات 4



الهی!


نمی توانیم که این کار بی تو به سر بریم.


نه زهره آن داریم که از تو بسر بریم


هر گه که پنداریم که رسیدیم از حیرت شما روا سر بریم.



خـــــداوندا!


کجا باز یابیم آن روزکه تو ما را بودی و ما نبــودیم


تا باز به ان روز رسیم میان آتش و دودیم


اگـــر بدو گیتی آن روز یابیم بر سودیم


ور بود خود را در یابیم به نبــود خود خشنودیم.



مناجات 5



الهی!


از آنچه نخواستی چه آیــــد؟ و آن را که نخواندی کی آیــد؟


تا کشته را از آب چیست؟ و نا بایسته را جواب چیست؟


تلخ را چه سود اگر آب خوش در جوار است؟


و خار را چه حاصل از آن که بوی گل در کنار است؟




مناجات 6



الهی!


گر زارم در تو زاریدن خوش است


ور نازم به تو نازیدن خوش است.


الهی!شاد بدانم که بر درگاه تو می زارم


بر آن امیـــد آن که روزی در میـــدان فضل بتو نازم تو!من بپذیری و من با تو پردازم ـ


یک نظر در من نگری و دو گیتی به آب انـــدازم.



جمعه 3/6/1391 - 20:14 - 0 تشکر 527290


الهی! اگر طاعت بسی ندارم در هر جهان جز تو کسی ندارم.الهی! تو دوستان را به دشمنانت می‌نمایی،درویشان را غم و اندوه دهی، بیمار کنی و خود بیمارستان کنی، درمانده کنی و خود درمان کنی، از خاک آدم کنی و با وی چندان احسان کنی، مجلسش روضه رضوان کنی،



الهی! از پیش خطر و از پس راهم نیست، دستم گیر که جز تو پناهم نیست.




الهی! دستم گیر که دست آویز ندارم و عذرم بپذیر که پای گریز ندارم.




الهی! خود را از همه به تو وابستم، اگر بداری تو را پرستم و اگر نداری خود پرستم نومید مساز بگیر دستم.




الهی! ای دورنظر و ای نیکو حضر و ای نیکوکار نیک منظر، ای دلیل هر برگشته، و ای راهنمای هر سرگشته، ای چاره ساز هر بیچاره و ای آرنده هر آواره، ای جامع هر پراکنده و ای رافع هر افتاده. دست ما گیر ای بخشنده بخشاینده.




الهی! کار آن دارد که با تو کاری دارد. یار آن که دارد چون تو یاری دارد. او که در هر دو جهان تو را دارد هرگز کی تو را بگذارد.




الهی! در سر گریستنی دارم دراز. ندانم از حسرت گریم یا از ناز.




الهی!
یاد تو در میان دل و زبان است و مهر تو میان سر وجان.




الهی! یکتای بی‌همتایی، قیوم توانایی، بر همه چیز بینایی، در همه حال دانایی، از عیب مصفایی، از شرک مبرایی، اصل هر دوایی، داروی دل‌هایی،بتو رسد ملک خدایی.




الهی! نام تو ما را جواز، مهر تو ما را جهاز، شناخت تو ما را امان، لطف تو ما را عیان.




الهی! ضعیفان را پناهی. قاصدان را بر سر راهی. مومنان را گواهی. چه عزیز است آن کس که تو خواهی.




الهی! ای خالق بی‌مدد و ای واحد بی‌عدد، ای اول بی‌هدایت و ای آخر بی‌نهایت. ای ظاهر بی‌صورت و ای باطن بی‌سیرت، ای حی بی‌ذلت ای بخشنده بی‌منت، ای داننده رازها، ای شنونده آوازها، ای بیننده نمازها، ای شناسنده نامها، ای رساننده گامها، ای مطلع بر حقایق، ای مهربان بر خلایق، عذرهای ما بپذیر که تو غنی و ما فقیر و بر عیب‌های ما مگیر که تو قوی و ما حقیر، از بنده خطا آید و ذلت و از تو عطا آید و رحمت.




الهی! ای کامکاری که دل دوستان در کنف توحید توست و ای که جان بندگان در صف تقدیر تو است، ای قهاری که کس را به تو حیلت نیست، ای جباری که گردن کشان را با تو روی مقاومت نیست، ای کریمی که بندگان را غیر از تو دست آویز نیست. نگاه دار تا پریشان نشویم و در راه آر تا سرگردان نشویم.


برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.
  • وبگردی