• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن ادبيـــات > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
ادبيـــات (بازدید: 100)
يکشنبه 8/5/1391 - 10:54 -0 تشکر 483888
ادبیات و سیاست

       سیاست، پوسته و رویه‌ی دگرگونی‌های جامعه را به گونه‌ای مستقیم بازتاب می‌دهد و ادبیات لایه‌های پنهان و عمیق آن را به گونه‌ای نا سر راست. از همین روی، امور سیاسی بسیار زودگذر و فرآیندهای ادبی و هنری اموری دیرپا و مانا هستند. سیاست اهداف اقتصادی، نظامی و اجتماعی را دنبال می‌كند، حال آن كه ادبیات با اندیشه و عاطفه و خلاقیت‌های ذهنی سروكار دارد. سیاست تأویل ناپذیر است، چون فاقد عمق و سرشت هرمنوتیكی است. فرامین جنگی یا تدابیر اجتماعی و قوانینی كه به دست سیاستمداران نوشته می‌شوند، چندان مشخص و روشن‌اند كه نمی‌توان از آنها برداشت دیگری سوای آن چه كه نیات سیاستمداران شمرده می‌شوند كرد. حتی عناصر فریب و دروغ و حقه‌های سیاسی، نمی‌تواند به سیاست جنبه‌ی تأویل‌پذیری بدهند. ادبیات و هنر اما مقولاتی هرمنوتیك هستند. به این خاطر كه با امور معنوی، و با اندیشه‌های آمیخته با عواطف، پیوند عمیق دارند.

يکشنبه 8/5/1391 - 10:55 - 0 تشکر 483890

مشاركت افراد جامعه در سیاست به صورت رأی دهی و رأی گیری انجام می‌گیرد. سیاستمداران، اهداف اجتماعی خود را بر می‌شمرند و از مردم می‌خواهند كه با آری یا نه، نسبت به آن موضع بگیرند. میان رأی دهنده و رای گیرنده دیالوگی برقرار نیست. اگر هم باشد عمق و گسترده‌ای ندارد. سیاستمدار، تكلیف جامعه را روشن می‌كند و ممكن است با فریب، زور یا اقناع، مردم را در برابر آن تسلیم كند.

            حال آن كه هنر و ادبیات با مشاركت عمیق ذهنی و عاطفی هنرپذیران كامل می‌شوند. در واقع، شاعر سایه‌ای از خود را در شعرش می‌گنجاند كه باید با همگرائی معنوی و مشاركت عاطفی و داد و ستد ذهنی خواننده به جسمی دیگر تبدیل شود. خصلت تأویل‌پذیری متن از همین جا ناشی می‌شود كه هر خواننده‌ای با امور سیاسی، فرد، تابع و فرمان پذیر است یا مخالف. او با رای مثبت یا منفی خود، تقدیری معین را برای امری معین و زمانی معین امضا می‌كند و یا با رد آن، این تقدیر را نفی و تقدیری دیگر را برای ما می‌گزیند. حال آن كه متن ادبی، همچون كشفی است در امور معنوی و عاطفی كه بدون مداخله و همكاری خواننده به كمال نمی‌رسد.



            با خشونت و زور رابطه‌ی تنگاتنگی دارد. خشونت و زور می‌تواند همچون جنگ، سركوب، شكنجه و اعدام ظاهر شوند. اما ادبیات در ذات خود امری است علیه خشونت و فریب. اگر متنی به ترویج مستقیم یا نامستقیم خشونت بپردازد، با جرأت می‌توان گفت كه متنی ادبی نیست بلكه متنی است سیاسی یا در خدمت سیاست.



            آن بخش از سیاست كه نام ادبیات را بر خود می‌نهد همانا بیانگر و بیانیه‌ی سیاسی است كه با سوء استفاده از فرم و زبان ادبی می‌كوشد خود را در ردیف ادبیات جای دهد. لذا زبان و فرم همچون پوششی ناهماهنگ بر آن مونتاژ و سوار شده است و از آن تفكیك پذیر است چرا كه هم ذات و همگرا با آن نیست. این گونه ادبیات با وام گیری قالب و زبان ادبی، می‌كوشد تأویل پذیری مقولات فلسفی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را از آنها باز ستاند و به تبلیغ و ابلاغ یك سویه‌ی آنها بپردازد.

يکشنبه 8/5/1391 - 10:56 - 0 تشکر 483891

اما ادبیات اجتماعی كه پیوندی جدلی با واقعیت و ذهن دارد، خالق زبان و فرمی همزات و همگرا با خویش است. فرم و زبان این گونه ادبیات از آن تفكیك ناپذیرند. ادبیات جهانگرا، مقولات اجتماعی و فلسفی و معرفتی را در حوزه‌ی گفتمان و دیالوگ قرار می‌دهد لذا سهم مخاطب در بازآفرینی آن و مشكل دهی دلخواهانه به آن بسیار بالا است.

            ادبیات سیاسی مونولوگ است و تك سویه، همچون خیابانی یك طرفه كه داده‌های سیاسی و اقتدارگرا از آن به سوی مخاطبین در حركت هستند. لذا این گونه ادبیات، جنبه‌ی تهاجمی و مطلق نگر دارد.



حال آن كه ادبیات اجتماعی، پلی فنوتیك است و مخاطب از طریق مشاركت در تأویل آن، جذبه‌ای جدلی و روشنگری آن را تایید می‌كند.



دیوید فارل كرد معتقد است: «در واقع زبان سرور مطلق انسان است» ادبیات سیاسی، زبان را از زبانیت ، و از عمق خلاق تهی می‌كند و به آن خصلتی تك معنایی، تك ساختی، و نا خلاق می‌دهد. به عبارت دیگر، زبان را به سطح ابزاری برای ابلاغ اموری معین تقلیل می‌دهد. لذا زبان سیاسی همانا مرگ زبان است. سیاستمداران با سوء استفاده از زبان و ابزاری كردن واژه‌ها موجب مرگ آنها می‌شوند. مثلاً در كشورهائی كه نه از عدالت و آزادی خبری هست نه از امنیت و رفاه واژه‌های عدالت، آزادی، امنیت و رفاه توسط حاكمان این كشورها به وفور و به كرات مورد استفاده و سوء استفاده قرار می‌گیرند. چندان كه مثلاً آزادیخواه، خرابكار نامیده می‌شود و دزدان بیت المال نام قدسیان روی زمین برخود می‌نهند. در مقابل، ادبیات ـ به ویژه شعر ـ لایه‌ها و ابعاد نوینی را در زبان كشف و یا تولید می‌كنند كه به آن غنا می‌بخشد. لذا یك متن ادبی، زبان‌زا است. سیاست ادبیات، همانا فرافكنی ذات چند رویه‌ی زبان است از راه پیشنهاد مفاهیمی عقلی و نقلی و عاطفی.

يکشنبه 8/5/1391 - 10:56 - 0 تشکر 483892

وجود مشترك ادبیات با سیاست


  ادبیات و سیاست هر دو مقولاتی اجتماعی هستند. چرا كه فرآیند فكر و عمل كسانی هستند كه در جایگاه عناصر حساس و فعال جامعه قرار دارند. هم ادبیات و هم سیاست محصول تفكر انسان اجتماعی‌اند. سیاست به سه روش در ادبیات راه می‌یابد:



1-      از طریق نهادهای وابسته به حكومت‌ها، یا نهادهای متضاد با آنها، این گونه از ادبیات در ستایش حكومت و یا در تقبیح آن عمل می‌كند.



2-      از راه ایدئولوژی‌های مخالف با آن


3-      از طریق بازتاب آزادانه و هرمنوتیكی جهان و جامعه در كارگاه ذهن خلاق هنرمند و بروز ادبی آن در وجه سوم است كه ادبیاتی جامعه‌گرا و تأویل‌پذیر به وجود می‌آید كه قبل از هر چیز در ذات خود، ادبیات است.

يکشنبه 8/5/1391 - 10:57 - 0 تشکر 483893

وجود افتراق ادبیات با سیاست


     تفاوت هنر و شعر واقعی با ادبیات تبلیغی و تهییجی بسیار بیشتر از وجوه اشتراك آنهاست. از آن جایی كه سرو كار من با شعر بیشتر است. در این گفتمان لاجرم بیشتر از شعر خواهم گفت. ضمن آن كه تمثیل‌های مربوط به شعر را می‌توان به دیگر انواع هنرها هم تعمیم داد.


مجموعه‌ی روحیه‌‌ی بشری از دو بخش ضمیر ناخودآگاه و ذهن خودآگاه تشكیل شده است. ضمیر ناخودآگاه شامل آن دانسته‌ها، تجربه‌ها و اندوخته‌هائی است كه در دور دست‌ترین جای ذهن آدمی ذخیره شده‌اند و بی آن كه بر آن اشراف كامل داشته باشیم. قوی‌ترین نیروی محركه‌ی ما در تمامی كنش‌ها و واكنش‌هایمان در خواب و بیداری است. همه‌ی آن چیزهایی كه شهود، الهام، خاطره‌ی قومی و رؤیا نامیده می‌شوند، محتویات ضمیر ناخودآگاه را تشكیل می‌دهند. اما خودآگاهی بشر، حاوی شعور، عقل، منطق، قدرت قیاس و نیروی تصمیم گیرنده‌ی اوست. میان ضمیر ناخودآگاه و ذهن خودآگاه بشر داد و گرفتی پیوسته وجود دارد. به صورتی كه همواره بخشی از ذهن خودآگاه بشر داد و گرفتی پیوسته وجود دارد. به صورتی كه همواره بخشی از ذهن خودآگاه به صور دیگر دیسه، در ضمیر ناخودآگاه با تصامیم و كنش‌های معقول و منطقی بشر در هم می‌آمیزد. تفاوتهای مكاشفه با مشاهده، شهود با اندیشه‌، خواب یا بیداری، رویا با واقعیت، خیال با حقیقت، شعر با نثر در واقع تفاوتهای بین ضمیر پنهان با ذهن خودآگاه انسان هستند.

يکشنبه 8/5/1391 - 10:57 - 0 تشکر 483894

شعر، در واقع حركتی است از ناخودآگاه به خودآگاه. سرچشمه‌ی ازلی ناخودآگاه به خودآگاه، سرچشمه‌ی ازلی هنر و شعر در ضمیر پنهان است. وقتی شاعران منتظر نزول فرشته‌ی الهام می‌مانند، در واقع در انتظار سرریز شدن ضمیر پنهان خود هستند تا شاعر را به حوزه‌ی سرودن هدایت كند. نخستین جمله‌ی شعر كه پل والری معنقد  بود هدیه خدایان است. در واقع هدیه‌ی ضمیر ناخودآگاه است. درست مانند فرورفتن در رؤیا و خواب دیدن، كه در آن حضور خودآگاه، منطق و محاسبه و تفكر كمرنگ و كمرنگ‌تر می‌شود تا ضمیر پنهان بتواند به جولان در آید. شعر هم از آمادگی ضمیر پنهان برای جولان دادن، آغاز می‌شود. اما تفاوت شعر با رؤیا در این است كه ما رؤیا را در خواب می‌بینیم، اما شعر را در بیداری می‌نویسیم. منطق حاكم بر رؤیا، خلوص فزاینده‌ی ضمیر ناخودآگاه در آن است، حال آن كه همواره مقداری از منطق و تفكر و تجارب انسان از طریق زبان داخل شعر شده، آن را از خلوص صد در صد دور می‌كند.


            در عبور شعر از ضمیر پنهان به ضمیر آگاه، هر چه غلظت محتواهای ناخوآگاه در شعر بیشتر باشد، آن شعر خلوص و گیرایی افزونتری دارد. فضاهای مه آلود و گنگ، رنگ‌های ناپیدا و مضامین نیمه روشن، همگی علائم ارسالی از ضمیر پنهان هستند كه به حوزه‌ی گفتمان و زبان منتقل شده‌اند. لذا غلظت بیش از حد آنها، شعر را از دسترس فهم و منطق روزمره و جاری ما دورتر می‌كند. مطلقیت حضور ناخودآگاه در شعر، آن را آنچنان انتزاعی و وابریده می‌كند كه دیگر ظرفیتی برای فهمیده شده و دریافت شدن در آن نمی‌ماند.

يکشنبه 8/5/1391 - 10:58 - 0 تشکر 483895

در عوض، هر چه عناصر و محتوای خودآگاهی كه عبارتند از دانسته‌ها، زبان‌آوری و نیات اجتماعی در شعر و هنر افزونتر باشند، جوهر هنری و شعری آنها كمتر خواهد بود و در عین حال سطح تماس منطقی آن با ساختارهای منطقی ذهن دیگران افزایش خواهد یافت. در این صورت، شعر، قابل فهم‌تر، همگانی‌تر، جهت دارتر و معقول‌تر خواهد بود. این پروسه می‌تواند شعر را تا سرحد نثر منسجم و معقول و نیت‌مند تقلیل دهد و جنبه‌ی ابلاغی، تبلیغی و آگاه‌گرانه بیابد، همه چیزی كه ادبیات سیاسی بدنیال آن است.

            تنها تركیب بسامان و بقاعده‌ی ناخودآگاه می‌تواند به شعری منجر گردد كه هم شعریت آن مسلم است و هم اذهان جامعه می‌توانند با آن رابطه برقرار كنند. فهم این گونه شعر البته مانند فهمیدن یك خبر یا یك بیانیه نیست. این گونه فهم، همانا نوعی هرمنوتیكی او تاویل‌پذیر است.



در ارتباط هنری میان شاعر و مخاطب، چهاربعد معنوی ـ همچون چهار گوشه‌ی یك مربع ـ عمل می‌كنند:



ضمیر ناخودآگاه -------- خودآگاه شاعر



ضمیر خودآگاه   ------- ناخودآگاه خواننده



            بسته به این كه خودآگاه خواننده چقدر بتواند در درون شعر با ناخودآگاه شاعر تماس برقرار كند، و نیز خودآگاه شاعر چقدر بتواند با ضمیر ناخودآگاه خواننده مرتبط شود، نوع و میزان رابطه‌ی شعری پس از خوانش توسط خواننده، و پس از عبور از تأویل فردی، برای او همچون شعری عمقی یا سطحی، سهل یا دشوار، دلپذیر یا ناخوشایند جلوه می‌كند.

يکشنبه 8/5/1391 - 10:58 - 0 تشکر 483897

بازنویسی رؤیا غیرممكن است. مگر آن كه آن را از درون بیداری عبور دهیم. برای تشریح یك رؤیا باید نخست از خواب بیدار شویم، و از ابزارهای جهان بیداری مانند زبان، منطق، سنجش و مثال بهره‌گیری كنیم.



شعر، در واقع گزارشی است تاویل پذیر از رؤیا كه چاره‌ای ندارد مگر آن كه خود را با ابزار جهان بیداری و واقعیت ورز دهد. لذا شعر نمی‌تواند یكسره بیان ضمیر ناخودآگاه باشد و نمی‌تواند به تمامی بیان واقعیت و خودآگاهی باشد.



تفاوت ادبیات سیاسی با ادبیات واقعی در این است كه ژانر نخست متكی بر خودآگاهی است و حامل و مبلغ نیات معین اجتماعی، حال آن كه ژانر دوم متكی بر ضمیر پنهان است و حامل شخصی‌ترین وجوه جان و ذهن شاعر، شعر ناب، از صورت مثالی، از ذهنیت اسطوره‌ای از مدلهای قومی سرچشمه می‌گیرد و به غایت تفسیر پذیر و چند لایه است.


اما ایجاد تناسب میان دو بخش خودآگاه و ناخودآگاه شاعر در شعر، اگر ناممكن نباشد، امری بسیار دشوار است. وقتی از قدرت خلاقیت شاعر سخن می‌گوییم. در واقع از میزان توان او در ایجاد این تناسب حرف می‌زنیم. معمولاً ساختار ذهنی و توانمندی‌های زبانی و گستردگی تجارب شاعر است كه می تواند اراده‌ای كم و بیش خلاق را برای ایجاد این تناسب بكار بندد.

يکشنبه 8/5/1391 - 10:59 - 0 تشکر 483898

ر هر هنری پدیده‌ای خاص به عنوان مادّة خام برای آفرینش به كار گرفته می‌شود. نقّاش از خطّ و رنگ بهره می‌گیرد، و موسیقی دان به صوت هماهنگی می‌بخشد، و پیكرتراش با خمیر و گچ و سنگ و چوب به كار آفرینش می‌پردازد. در رقص و باله از حركات اندام، و در تئاتر از بازیگری و تقلید استفاده می‌شود، و در هنر سینما همة این هنرها با هم به كار گرفته می‌شود.

            برای آفرینش آثار ادبی هم، زبان را به عنوان مادّة خام به كار می‌برند، و با آن مفاهیمی والاتر و فراتر از آن چه در كاربرد معمولی و سادة خود دارد، بیان می‌دارند. موضوع ادبیّات مطالب معمولی روزمرّه یا مباحث علمی و تاریخی نیست، بلكه اندیشه‌ای است والا كه هر چند از طبیعت و زندگی الهام گرفته ولی با جادوی خیال به صورت شعری زیبا یا داستانی دل انگیز در آمده و چنان طراحی و ساخته و پرداخته شده، و چنان از روانی و وحدت و هماهنگی و تناسب و شیوایی و درخشش برخوردار گشته كه از هر واقعیتی زیباتر و مؤثّرتر و دلفریب تر شده است.



            در زبان ادبیّات واژه‌های زبده و خوشاهنگ و درخشان و فاخر به یاری تشبیه و استعاره در قالب‌هایی هنری و خیال انگیز ریخته می‌شوند. نویسنده و شاعر كه اندیشه‌ای والا در سر و آرزویی خیال انگیز در دل دارد، با تصویرسازی و صحنه پردازی می‌كوشد تا اندیشه و احساس خود را به زیباترین و رساترین صورت ممكن به خوانندة خود القا كند، و خوانند را بدون آن كه خود آگاه شود، به راهی كه می‌خواهد بكشاند.



            پس كسی كه می‌خواهد شاعر یا نویسنده شود، باید هم اندیشه‌ای بزرگ و والا داشته باشد و هم احساس و تخیّلی نیرومند و هم قدرت خلاقیتی شگرف و علاوه بر این ها باید از قدرت بیان و توان استفاده از فنون هنری برخوردار، و به رموز ادبیّات آگاه باشد، تا بتواند اندیشه و احساس خود را به گونه‌ای هنرمندانه سازمان بخشد و به رشتة كلام بكشد.

برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.