• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
تعلیم و تربیت (بازدید: 1088)
يکشنبه 1/5/1391 - 16:32 -0 تشکر 476322
مسجد و تعلیم و تربیت

مسجد و تعلیم و تربیت

يکشنبه 1/5/1391 - 16:33 - 0 تشکر 476323

سخن گفتن پیرامون نقش مسجد در امر تعلیم و تربیت و به ویژه تعلیم و تربیت دینى و اسلامى و یا ارزشى و اخلاقى مستلزم توجه به چند نكته اساسى است : 1- توجه دقیق به نقش مسجد در تعلیم و تربیت ابتدا مستلزم مطالعه كاركرد تاریخى و یا نگاه تاریخى به نقش مسجد در تعلیم و تربیت و آموزش است. در این مطالعه آنچه می‌تواند مورد نظر باشد، بررسى پیشینه عملكرد مسجد به عنوان یك نهاد در كنار دیگر مكانها جهت بهبود و پیشرفت امر تعلیم و تربیت می‌پردازیم و همچنین كمكى را كه مسجد به تعلیم و تربیت، هم از حیث روشهاى مورد استفاده در آن و هم از حیث ویژگی‌هاى آموزشی در مسجد، مورد توجه قرار می‌دهیم.

يکشنبه 1/5/1391 - 16:33 - 0 تشکر 476325

صحبت پیرامون مسجد و تعلیم و تربیت در واقع صحبت پیرامون نقش یك مكان در امر تعلیم و تربیت است. مكان مند بودن (مكانى بودن) تعلیم و تربیت مذهبى یا اسلامى نیز امری است كه می‌بایست به آن توجه گردد. آنچه در این قسمت مهم است، بحث پیرامون ماهیت و نقش ماهوى مكانها در امر آموزش، تعریف مكان، مؤلفه‌هاى مكان و اثراتى كه نوع مكان یا مؤلفه‌هاى ویژه مكانهاى خاص بر امر آموزش (از حیث برانگیختن توقعات و انتظارات خاص در مورد آموزش و تعلیم و تربیت) دارند، می‌باشد. مسجد نیز از این منظر مورد توجه قرار می‌گیرد. در این قسمت از بحث روشن می‌نماییم كه با عنایت به ویژگی‌های مكانى و ماهوى مسجد چه توقعات خاصى از آن می‌رود.

يکشنبه 1/5/1391 - 16:34 - 0 تشکر 476326

وقتى كه می‌خواهیم اثرپذیرى فرایند آموزش و تعلیم و تربیت را از نوع، موقعیت و مؤلفه‌هاى مكانى مورد توجه قرار دهیم، خود به خود این سؤال پیش می‌آید كه (حال كه ما قابل به مكانى بودن تعلیم و تربیت هستیم) آیا تعلیم و تربیت دینى یا اسلامی امكان دارد یا خیر؟ چرا كه اثبات امكان تعلیم و تربیت اسلامى و مذهبى مقدمه‌ای براى اثبات مكان‌مند بودن تعلیم و تربیت مذهبى است. بنابراین در قسمت سوم مقاله، پیرامون امكان تعلیم و تربیت مذهبى و دینى و این سؤال كه آیا اساساً تعلیم و تربیت مذهبى ممكن است یا خیر، به بحث می‌پردازیم.

يکشنبه 1/5/1391 - 16:34 - 0 تشکر 476328

در بخش چهارم با عنایت به نتایج حاصله از بحث پیرامون مورد سه گانه فوق الذكر، به ارائه راهكارهایى جهت تصمیم‌گیرى پیرامون بهره‌گیرى هر چه بهتر و مطلوبتر از مسجد در امر تعلیم و تربیت اشاره می‌نماییم. به هر حال پیدا كردن راهكارهاى مناسب جهت بهبود نقش مسجد در تعلیم و تربیت مستلزم توجه به چند نكته اساسى است:
اولاً: بررسى نماییم كه كاركرد مسجد در امر تعلیم و تربیت تاكنون چگونه بوده است.
ثانیاً: اثرپذیرى تعلیم و تربیت دینى از موقعیت مكانى مسجد چگونه است.
ثالثاً: اثبات مكانى بودن تعلیم و تربیت (اثرپذیرى تعلیم و تربیت از مكان مسجد) مستلزم اثبات امكان تعلیم و تربیت مذهبى است.

يکشنبه 1/5/1391 - 16:37 - 0 تشکر 476334

پیشینه عملكرد مسجد:
گسترش اسلام بزرگترین نقش و تأثیر را در پیشرفت و تحول علمى و آموزشى در جامعه عرب داراست. چرا كه اسلام مردم را به كسب دانش و فضیلت دعوت نمود و در این زمینه آیات فراوانى نیز بر پیامبر گرامى اسلام نازل شده است. تا مقام اندیشمندان، اندیشیدن، علم و فضیلت را پاس بدارد. یكى از دلایل مهم بعثت پیامبر گرامى اسلام نیز تحقق مهم فوق بوده است. ربنا وابعث فیهم رسولاً منهم یتلو علیهم آیاتك و یعلمهم الكتاب و الحكمة و... پروردگارا فرزندان ما را چنان شایسته گردان كه از میان ایشان پیامبرى بر ایشان برگزینى كه آیات تو را بر آنان خواند و دانش كتاب و حكمت آموزد و...

يکشنبه 1/5/1391 - 16:38 - 0 تشکر 476336

تعلیم و تربیت در مجموع از مسایل واجب و ضرورى و اساسى جوامع انسانى و اسلامی شناخته شده است و آیین مقدس اسلام نیز به عنوان نظامى هدایتگر در تمام زندگى آدمی شناخته شده است و به همین خاطر تعلیم و تربیت در این نظام امرى واجب و ضرورى تلقی شده است. «اندیشه آموزش در اسلام براى دعوت در رساندن پیام بر امور دیگر مقدم گردیده است. این اندیشه از همین مقطع با مسأله و عفا و ارشاد دینى در آمیخت و به صورتى درآمد كه ما می‌توانیم مسایل تعلیماتى سده اول هجرى را نوعى از مواعظ دینى و تذكارهاى روحى در نظر گیریم كه هدفش آگاه ساختن مردم به احكام دین و بیان حلال و حرام و ایجاد بینش در بین مردم به احوال دنیا و آخرت و واجبات بوده است. بنابراین شگفت‌آور نیست كه آموزش اسلامى نخستین مرحله پیدایش فعالیت خود را از مسجد به عنوان یك پایگاه تعلیماتى آغاز كرد و... چندان نپایید كه مسجد به منزله پایگاه اساسى تعلیم در جامعه اسلامى درآمد، نخستین هسته دانشگاه اسلامى براین اساس شكل گرفت».

يکشنبه 1/5/1391 - 16:38 - 0 تشکر 476340

پس از رحلت پیامبر گرامى اسلام نیز پیروان و اصحاب او از سنت او پیروى كرده و امر تعلیم و تربیت و آموزش را ادامه دادند. آنها در مسجد النبى گرد هم آمده و به آموزش دینی، اجتماعى می‌پرداختند، و این امر تا پایان سده اول هجرى ادامه یافت و مسجد نیز به تبع آن به منزله مكانى براى ارشاد و انجام واجبات دینى مثل نماز خواندن و توجه به مسایل و نیازهاى مردمى و اجتماعى شناخته شده بود. در نیمه دوم قرن هجری مسجد در حكم دانشگاهى وظیفه حراست از علوم عربى و خدمت به فرهنگ اسلامى را بر عهده گرفت و طلاب علوم دینى و اسلامى به فراگیرى فنون دانش در این مراكز دینى و علمی پرداختند. فاصله زمانى آغاز سده دوم تا پایان سده سوم هجرى را نیز می‌توان از درخشانترین دوره‌هاى تعلیمات مسجدى یا به عبارت دیگر عصر فعالیت آموزشى دانشگاههای عمومى داشت. چرا كه دست‌آوردهاى مسلمانان در مسایل مختلف علمى و ترقیات فكرى در این دوره از تاریخ اسلام و نیز آن قسمت از پیشرفتهاى اقتصادی، اجتماعى كه پس از استیلاى عباسیان به وجود آمد موجب تأثیر قابل ملاحظه‌اى در ایجاد هوشیارى و جنبش علمى در مساجد گردید. توجه به اجتماعات و تشكیل جلسات علمى در مساجد بزرگ و مشهور آن زمان كه بوسیله دست‌اندكاران تعلیم و تربیت در آن مراكز صورت می‌گرفت، همه دال بر بارورى فكرى و علمى قابل ملاحظه در آن دوره از تاریخ اسلام است. «در شهر مدینه علاوه بر مسجد النبی، نه مسجد دیگر نیز بود كه همه آنها با اذان بلال اقامه نماز می‌شد... مسجد نبوى در شهر مدینه اولین پایگاه علمى یا دارالعلم اسلامى به شمار می‌رفت... مسجد الحرام نیز پس از فتح مكه به سال هشتم هجرت در زمینه اهداف و اغراض اسلامی مورد استفاده قرار گرفت. فعالیتهاى آموزشى در این مسجد بزرگ اسلامى از آن زمان تا به امروز همچنان ادامه دارد. .... مساجد دیگرى چون مسجد جامع بصره، مسجد جامع كوفه، مسجد جامع فسطاط، مسجد الاقصی، جامع اموى دمشق، جامع زیتونیه، جامع قیروان و... از جمله مساجدى هستند كه در بلاد اسلامى در امر تعلیم و تربیت فعال هستند».

يکشنبه 1/5/1391 - 16:39 - 0 تشکر 476342

تأكید بر واجب و فریضه بودن طلب علم «طلب العلم فریضه على كل مسلم و مسلمه» و تأكیدى كه به آموزش دیگر مسلمانان (بندگان خدا) توسط علماى اسلام شده است. «زكاة العلم ان یعلمه عبادلله»[4] و این تأكید كه «الحكمة ضالة المؤمن، فاطلبوها» همه دال بر ضرورت وجود مكانی به نام مسجد براى امور فوق می‌باشد. بر این اساس می‌توان به این نكته نیز اشاره نمود كه اسلام ضمن تأكید بر اصل آموزش و تعلیم و تربیت، به آموزش خاص و ویژه‌اى كه با آموزشهاى متعارف موجود در جامعه اعراب متمایز بود، توجه و اشاره داشت. به عبارت دیگر مسجد مكانى براى آموزش آنچه كه اسلام می‌پسندید: «آموزش در مسجد با آنچه كه به صورت اجتماعات در میان اعراب حاكم بود، تفاوت داشت. اعراب درروزگار جاهلى خویش با اجتماعاتى كه هدف آن فراگیرى دانش بود، آشنایى نداشتند و آگاهى آنان از پدیده‌های فكرى و كوشش در این زمینه به اجتماع در بازارهاى موسمى و ادبى محدود بود، آن هم براى فخرفروشی، استماع شعر، ایراد سخنان فصیح و قصاید دل‌انگیز....

يکشنبه 1/5/1391 - 16:39 - 0 تشکر 476344

پیامبر گرامى اسلام (ص) نیز در توصیه به اباذر و در بیان ویژه بدون آموزش در مساجد می‌فرماید: «.... یا اباذر كل جلوس فى المسجد لغو الا ثلاثه: قراه مصل او ذاكرو الله تعالى او سایل من علم» اى اباذر هرگونه توقفى در مسجد لغو و بیهوده است مگر براى سه گروه: كسى كه پس از نماز به تلاوت قرآن می‌پردازد آنكه سرگرم ذكر و یاد خدمت و كسى كه به مباحثه علمى مشغول است. به هر حال مسجد به عنوان مكانى جهت اشاعه فرهنگ غنى اسلامى و تعلیم و تربیت مكانى تلقى می‌شد كه آموزشهاى خاص و ویژه در آن ارائه می‌شده است. خاص از آن جهت كه ماهیت آنچه كه در مساجد آموزش داده می‌شد، هم به لحاظ عقلانى و ماهوى و هم به لحاظ مشروعیت و مقبولیت متفاوت از آن چیزى بود كه خارج از مسجد آموزش داده می‌شد. علاوه بر سواد‌ آموزى در مسجد، آموزشهاى دیگر نیز در مساجد عرضه می‌شد. یكى از این آموزشها، آموزش علوم دینى و آموزش قرآن و احادیث بوده است. «اولین كتابى كه اندیشه مسلمین را به خود جلب كرد و مسلمین در پى تحصیل آن بودند، قرآن بود و بعد از آن احادیث بوده است».

يکشنبه 1/5/1391 - 16:40 - 0 تشکر 476346

علوم غیر دینى در مساجد آموزش داده می‌شد از جمله عمومى چون شیمی، تاریخ و... «پیامبر شبها تا دیر وقت پیرامون تاریخ بنى اسرائیل براى ما سخن می‌گفت و...» در زمینه علوم دیگر نیز همچون پزشكى آموزشهایى در مساجد انجام می‌گرفت. «در زمینه تحصیل پزشكى هم گفته‌اند كه عبداللطیف بغدادى در الازهر روزها تدریس می‌كرد و در نیم روز پزشكى می‌گفت». علاوه بر موضوعاتى كه به طور خاص و ویژه در مساجد آموزش داده می‌شد (آموزشهایى كه از اختصاصات مساجد به شمار می‌رفتند) مساجد به لحاظ روشهایى كه براى آموزش مورد استفاده قرار می‌دادند نیز از ویژگى و اختصاصاتى برخوردار بودند. ما در این قسمت به اختصار به روشهایى كه در مساجد مورد استفاده قرار می‌گرفتند و همچنان نیز مورد استفاده‌اند اشاره می‌نمائیم.


ادامه دارد...

برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.