انجمن ها > انجمن سياسي > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
سياسي (بازدید: 216)
سه شنبه 8/9/1390 - 21:8 -0 تشکر 394341
آیا نفت به تنهایی مانع تحقق دموکراسی در ایران شده اسـت ؟

بدون تردید دموکراسی دستاورد یکی دو قرن اخیر است . قوانین اساسی بر بنیاد دموکراسی و حق شهروندی به عنوان یک قرارداد اجتماعی ( حقوقی ) میان ملت و دولت‌ ها ( به عنوان نمایندگان مردم ) ممهور به مهر پادشاهان و امضای تایید نمایندگان ملت می‌ شود .
حتی کشور های تازه تاسیسی مثل آمریکا همراه با استقلال موفق به استقرار نظام دموکراسی جدید در کشور خود می‌ شوند . روند دموکراسی خواهی به عنوان یک آرمان بشری همچنان در حال بسط و گسترش است تا جایی که طی قرون نوزدهم و بیستم کشور های تحت استعمار و تازه استقلال یافته آسیا و آفریقا بیدار و آگاه شدند و ذوق و شوق برای آزادی و حق شهروندی همه‌گیر و جهانی شد ، به طوری که در نیمه دوم قرن نوزدهم نهضت دموکراسی ‌خواهی در جهان تجدید حیات کرد و تا به امروز ادامه یافته است . از جمله کشور هایی که پیش از جامعه ایران یا همزمان با آن به جنبش ‌های مشروطه‌ خواهی پیوستند و قانون اساسی تدوین و تنظیم کردند ، می ‌‌‌توان به ژاپن در ۱۸۸۹ ، ترکیه در ۱۸۷۶ ، چین در ۱۹۵۰ و ۱۹۷۱ و بالاخره ایران در ۱۹۶۰ اشاره کرد که به دستیابی به انقلاب مشروطیت و قانون اساسی توفیق یافتند ، اما و هزار اما که در جهان سوم و بالاخص کشور های نفت‌خیز خاورمیانه این دموکراسی که با انقلاب‌ های مرزی همراه بوده ، بسیار شکننده بود و هیچ‌ گاه جز برای مدتی کوتاه ، استوار و پایدار باقی نماند و با فاصله اندک پس از شکست و عقب ‌نشینی استبداد ، شاهد تجدید حیات بازسازی و بازتولید نظام استبدادی در قالب سنت ‌های کهن این جوامع هستیم . طرفه اینکه در اکثر موارد ، کشور های استعماری صنعتی که خود به دموکراسی دست پیدا کرده بودند ، با تحکیم صورت ‌های جدید استبداد در قالب « عقلانیت بوروکراتیک مدرن » و در متن قوانین اساسی و شبکه ارتباط بین ‌المللی جهت منافع اقتصادی و سیاسی با استفاده از قدرت عملی و نظامی و پیشرفت‌ های خود در کشور های تحت استعمار با ترفند های جدیدی ، منافع خود را در زمینه بهره‌ گیری از مواد خام انرژی‌ های فسیلی پایان‌ پذیر این کشور ها ، تامین نمودند و به این ترتیب علاوه بر تبعیض در موضوع دموکراسی بین جوامع پیشرفته و صنعتی و کشور های نفت‌خیز جهان سوم ، شاهد فاصله فراوان نظامی ، سیاسی و حکومتی میان این کشورها هستیم ، یعنی با طرفداران دموکراسی‌خواهی و آزادمنشی در کشور خود در قاره اروپا و آمریکا ، آشکارا به تقویت و حفظ دیکتاتوری‌ها در کشورهای جهان سوم خاصه کشورهای نفت‌خیز با نظام سنتی می‌پردازند . هرچند این واقعیت را نمی‌توان به عنوان یک قاعده کلی پذیرفت و در همه موارد صادق دانست ، اما در اکثریت قریب به اتفاق موارد ، دیکتاتوری جدید نظامی گرد استمرار یک سلسله روابط نواستعماری و سلطه خارجی در جهت حفظ منابع اقتصادی جوامع سرمایه ‌دار صنعتی شکل گرفت و تحکیم یافت . از آنجا که دولت‌ های شبه‌ مدرن استبدادی ، منافع شخصی را از منافع ملی متمایز نمی‌کردند و درآمد نفت را به صورت ارز بین‌المللی یکپارچه در اختیار خود داشتند ، به دو دلیل به دموکراسی روی خوش نشان نمی ‌دادند . نخست به دلیل حمایت موثر قدرت ‌های بین‌ المللی از قدرت متمرکز و یکپارچه شاه ، امیر ، شیخ ، رهبر و ژنرالی که قدرت انحصاری را به خود اختصاص می‌ داد و جلوی دخالت رقبا را می ‌گرفت و هر گونه امتیازی را به طور مشخص در اختیار شرکت ‌ها و موسسات و نمایندگان دولت ‌های پیشرفته صنعتی غرب قرار می ‌داد ، حال به محض اینکه آن قدرت متمرکز تقسیم می ‌شد یا گروه ‌های اجتماعی و احزاب و روسای ایالات و غیره در آن دخالت می ‌کردند ، امتیازات به خطر می‌ افتاد و جریان یک سویه کالا و مواد خام متوقف می ‌شد .
به طور مثال ملی شدن صنعت نفت ایران تنها زمانی امکان ‌پذیر شد که پس از جنگ جهانی دوم هنوز دیکتاتوری محمدرضا شاه مانند دیکتاتوری رضاشاه استقرار نیافته بود و تا حد زیادی آزادی و دموکراسی و حضور احزاب سیاسی و روزنامه‌ ها و عرصه نقد و گفت‌ و ‌گو وجود داشت . در مقابل برای اینکه نفت ملی شده بار دیگر در اختیار قدرت ‌های بزرگ قرار گیرد ، باید نخست آزادی‌ ها مورد سرکوب واقع می ‌‌‌شد و روزنامه ‌ها به شدت محدود می‌ شد و بالاخره انجام یک کودتای نظامی در دست اقدام قرار می‌ گرفت . پس از کودتا ، شاه مستبدانه سر نخ امور سیاسی را در دست می ‌گرفت و به همین دلیل هم دولت‌‌ های آمریکا و انگلیس پس از کوتای نظامی ۲۸مرداد ۳۲ به شدت از شاه حمایت کردند تا جایی که شاه را به یک قدرت نظامی در منطقه تبدیل کردند . بالاخره عامل دومی که رابطه میان نفت و استبداد را توجیه می‌کند ، در اختیار گرفتن درآمد های بادآورده نفت بود ، که حکومت ‌های مستقر را از وابستگی به درآمد های مالیاتی بی ‌نیاز کرده و حکومت‌ های مستبد می‌ توانستند با رانت ‌خواری ، خرید اسلحه و نوسازی ظاهری و توسعه یک قشر کمپرادور وابسته به حکومت و خارج ، نوعی اشرافیت مدرن وابسته را در حلقه پیرامون خود تشکیل دهند و قدرتی مستقل از مردم خود به وجود آورند ، یعنی به جای تکیه بر مردم که خطرآفرین بود ، مانع گذر از پایگاه رعیتی به جایگاه شهروندی مردم شوند و به این ترتیب دولت ‌های نفتی مستبد با توسعه رانت‌ خواری ، به فقر عمومی و توسعه قشر اجتماعی زیر خط فقر کمک کردند و مردم گرسنه ، کمتر به فکر دموکراسی ‌خواهی و آزادی بودند و بیشتر وابسته به دولت شدند . در چنین شرایطی نه فقط دموکراسی عقیم ماند ، بلکه هر نوع توسعه واقعی اعم از توسعه سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و حتی فرهنگی نیز معوق و راکد ماند . به علاوه زمامداران ثروتمند و خودسر به هر قیمت تمامی منافذ دموکراسی‌ خواهی و مطالعات اجتماعی و سیاسی مردم را محدود می ‌ساختند تا با واسطه بی ‌قید و شرط ، مسوولیت هرگونه پاسخ ‌دهی را از خود سلب کنند و بهانه ‌ای شرعی و عرفی برای آنها بتراشند . یکی از نویسندگان قدیمی در توصیف نفت و سیاست می ‌گوید که : خاورمیانه میان غول‌ های نفتی تقسیم شده بود . نفت ایران و نیمی از نفت کویت و همه نفت قطر به انگلستان تعلق داشت . یک کنسرسیوم مرکب از بریتانیا ، هلند ، فرانسه و آمریکا ، چاه‌های نفت عراق را در اختیار داشت . همه کشورهای تولید‌کننده نفت و غالب سرزمین‌ هایی که در آنجا احتمال وجود نفت می ‌رفت ، همگی یک کاسه شده بودند . زمامداران سرزمین ‌های نفت‌خیز که میدان نفتی خود را به اجاره داده بودند ، درباره این امتیازات اعتراض چندانی نمی ‌کردند ، چه برسد به مردم آنها که اصلا حرفی نمی‌ زدند . به این ترتیب می ‌توان نتیجه گرفت که دست ‌کم در خاورمیانه ، جریان آزاد نفت به غرب ، بستگی به حضور و قدرت مطلقه فرد یا گروهی پیدا کرده بود که مردمش در بند باقی بمانند و خود از همه آزادی ‌های ممکن برای بهره‌ مندی از درآمد نفت و نحوه هزینه‌ کردن آن برخوردار و صاحب اختیار باشد . در چنین شرایطی مسلما دموکراسی معنا پیدا نخواهد کرد . تکلیف مردم ایران هم روشن و مشخص است و بنا بر شواهد تاریخی به‌ رغم بیش از ۱۵۰ سال تلاش روشنفکران و مردم برای تحقق آزادی و استقرار دموکراسی پس از برپا شدن دو انقلاب بزرگ به فاصله کمتر از یک قرن و وجود قانون اساسی و چندین نهضت همچون نهضت ملی شدن صنعت نفت و اصلاح‌ طلبی ، باید دید چه چیزی غیر از نفت مانع از تحقق دموکراسی در کشور شده است ؟

My Name Is SRM KAbir

برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.
  • وبگردی