• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن ادب و هنر > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
ادب و هنر (بازدید: 532)
شنبه 20/1/1390 - 18:12 -0 تشکر 305778
دستگاه های موسیقی ایران

دستگاه‌هاى موسیقى ایرانى

 
   
  
 
 
 
 
در تاریخ موسیقى ایرانى دو نظام مختلف بچشم مى‌خورد. یکى نظام ادوارى است که در آن همهٔ آهنگ‌ها و بطورکلى موسیقى ایرانى را شامل مجموعه‌هایى بنام ادوار مى‌دانستند و براى آنها قواعد و ساختار ویژه‌اى قائل بودند و دیگرى نظام دستگاهى است که بعد از نظام ادوارى بنیان گرفته و در هفت گروه بنام دستگاه قرار دارد.
 
نظام ادوارى ظاهراً تا سدهٔ ۱۳ هجرى (۱۹ میلادی) استمرار یافته و سپس جاى خود را به نظام دستگاهى داده است. نظام ادوارى نظامى بود علمى و منطقى که زیرساز هنرى استوارى داشت و معلوم نیست چه دلیل و انگیزه‌اى موجب تغییر آن شده است. بهترین و کامل‌ترین اثرى که مى‌تواند نظام ادوارى را توجیه و تفسیر کند، کتاب‌الادوار صفى‌الدین ارموى است.
 
دستگاه ایرانى هم ردیف راگاى هندى یا مقام در موسیقى ترکى - عربى است و در غرب به مُد ترجمه مى‌شود؛ اما هیچیک از آنها مفهوم درست یک دستگاه را نمى‌رساند. شرایط زندگى در دوران معاصر، اجراهاى کوتاه‌تر و مختصرتر را اقتضا مى‌کند. و اجراهاى دراز مدتى که در گذشته از خواننده و نوازنده، انتظار مى‌رفت وجود ندارد. لذا دستگاه‌هاى مطوّل قرن نوزده به‌تدریج مختصرتر عرضه مى‌شوند.
 
نخستین کتابى که در آن نظام دستگاهى به تصریح دیده مى‌شود، بحورالالحان فرصت شیرازى تألیف محمد نصیر حسینى ملقب به فرصته‌الدوله است که در سال ۱۳۳۹ هـ . ق درگذشته است.
 
تغییر نظام ادوارى به نظام دستگاهى در موسیقى ایرانى باید در فاصلهٔ سال‌هاى ۱۲۷۸ تا ۱۳۲۲ یا به‌عبارت دیگر در اواخر سدهٔ سیزدهم تا حدود نیمهٔ سدهٔ چهاردهم هجرى صورت گرفته باشد. این دوره مطابق است با دوران اخیر قاجاریه، ناصرالدین‌شاه تا محمدعلى شاه.
 
تکوین یا بینان‌گذارى ردیف هفت دستگاه موسیقى ایرانى را به خاندان على‌اکبر فراهانى معروف به خاندان هنر نسبت داده‌اند. از آخرین افراد این خاندان برادران شهنازى هستند که هر دو از نوازندگان طراز اول تار به‌شمار مى‌رفته‌اند.
 
موسیقى سنتى ایران از تعدادى ملودى بنام "گوشه" تشکیل شده که هر یک بازگوکنندهٔ حالات خاصى است. گوشه‌ەا بر مبناى همگونى و اشتراک حالات متوالى نت‌هایشان به مجموعه‌‌هایى دسته‌بندى مى‌شوند که به آنها دستگاه مى‌گویند. دستگاه به آوازى مى‌گویند که طرز بستن درجات گام و فواصل جزء آن به گام دیگرى شبیه نباشد.
 
هفت دستگاه موسیقى ایرانى عبارتند از: شور - همایون - چهارگاه - سه‌گاه - ماهور - نوا - راست پنجگاه.
 
در مورد ترتیب دستگاه‌ها نظرات متفاوتى وجود دارد. اما اگر بخواهیم دستگاه‌ها را از جهت اهمیت ان طبقه‌بندیى کنیم، ترتیب زیر به‌نظر صحیح مى‌رسد:
 
- شور
 
- همایون
 
- ماهور
 
- چهارگاه
 
- سه‌گاه
 
- راست پنجگاه
 
- نوا
 
در میان این دستگاه‌ها بعضى داراى گوشه‌هاى مفصل و زیادند و لذا این دستگاه‌ها به بخش‌هاى کوچک‌ترى تقسیم مى‌شوند که آنها را نغمه گویند. گوشه‌ها معمولاً از چند نُت تجاوز نمى‌کنند و داراى تقسیمات جزء نیستند. اگر موسیقى ایران را مملکتى فرض کنیم، دستگاه را به استان، نغمه را شهر و گوشه را به خانه مى‌توان تعبیر کرد.
 
در میان دستگاه‌هاى موسیقى ایرانى شور از همه بزرگتر است. مهمترین راه تشخیص دستگاه‌ها و آوازهاى موسیقى ایرانى و لذت بردن از آنها، آموزش طولانی، علمى و حرفه‌اى این نوع موسیقى است. تمرینات مکرر و اجراهاى گوناگون نیز به این امر کمک مى‌کند. در این صورت با شنیدن بخش کوتاهى از هر قطعه نوع دستگاه و یا گوشه آن مشخص خواهد بود.
 
همچنین یاد گرفتن ترانه‌ها و تصنیف‌هاى متوالى که در دستگاه و آوازهاى مختلف نوشته شده، راه دیگر تشخیص موسیقى ایرانى است.

برو به انجمن
فعالترین ها در هفته گذشته
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.