• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
تعلیم و تربیت (بازدید: 1491)
جمعه 26/6/1389 - 20:26 -0 تشکر 232467
آیا اخلاق قابل تغییر است؟

به نام خدا

سلام

 

سرنوشت علم اخلاق و تمام بحثهاى اخلاقى و تربیتى به این مسأله بستگى دارد، زیرا

اگر اخلاق قابل تغییر نباشد نه تنها علم اخلاق بیهوده خواهد بود، بلكه تمام برنامههاى

تربیتى انبیا و كتابهاى آسمانى لغو خواهد شد؛ تعزیرات و تمام مجازاتهاى بازدارنده نیز

بىمعنى خواهد بود.

بنابراین، وجود آنهمه برنامههاى اخلاقى و تربیتى در تعالیم انبیاء و كتب آسمانى و

نیز وجود برنامههاى تربیتى در تمام جهان بشریّت، و همچنین مجازاتهاى بازدارنده در

همه مكاتب جزائى، بهترین دلیل بر این است كه قابلیّت تغییر اخلاق، و روشهاى

اخلاقى، نه تنها از سوى تمام پیامبران كه از سوى همه عقلاى جهان پذیرفته شده است.

امّا با این همه، عجیب است كه فلاسفه و علماى اخلاق بحثهاى فراوانى درباره این كه

«آیا اخلاق قابل تغییر است یا نه؟» مطرح كردهاند!

بعضى مىگویند: اخلاق قابل تغییر نیست! و آنها كه بدگوهرند و طینتى ناپاك دارند

عوض نمىشوند، و به فرض كه تغییر یابند، سطحى و ناپایدار است و بزودى به حال اوّل

باز مىگردند!

آنها براى خود دلائلى دارند از جمله این كه ساختمان جسم و جان رابطه نزدیكى با

اخلاق دارد، و در واقع اخلاق هر كس تابع چگونگى آفرینش روح و جسم اوست، و

چون روح و جسم آدمى عوض نمىشود، اخلاق او نیز قابل تغییر نیست.

 

جمعى از شعرا كه پیرو این طرز تفكّر بودهاند نیز در اشعار خود بطور گسترده به این

مطلب اشاره كردهاند (هر چند ممكن است اشعار آنها را بر نوعى مبالغه در این امر حمل

كرد).

* * *برسیه دل چه سود خواندن وعظ#نرود میخ آهنین در سنگ#آهنى را كه موریانه بخورد#نتوان برد از آن به صیقل زنگ!* * *

 

دلیل دیگرى كه براى این امر ذكر كردهاند این است كه دگرگون شدن اخلاق به

واسطه عوامل خارجى، از قبیل تأدیب و نصیحت و اندرز است، و هنگامى كه این عوامل

زایل گردد، انسان به اخلاق اصلى خود باز خواهد گشت، درست مانند سردى آب كه به

وسیله عوامل حرارتزا از بین مىرود و هنگامى كه آن عوامل از بین برود، حرارت را

پس داده، به حال اوّل باز مىگردد!

 

این طرز فكر و این گونه استدلالات همه مایه تأسّف و سبب انحطاط جوامع بشرى

است!

 

ادامه دارد........

 

 وبلاگ من ....وبلاگ پيامبران رحمت

 

امام صادق(ع) فرمود:به دنبال مونسى بودم كه در پناه آن, آرامش پيدا كنم, آن را در قرائت قرآن يافتم.

جمعه 26/6/1389 - 20:30 - 0 تشکر 232470

به نام خدا

سلام

طرفداران «قابلیّت تغییر» در امور اخلاقى، از دو دلیل فوق چنین پاسخ مىگویند:

1 - ارتباط اخلاق با ساختمان روح و جسم انسان قابل انكار نیست، ولى این ارتباط به

اصطلاح در حدّ «مقتضى» است نه «علّت تامّه»، یعنى مىتواند زمینهساز باشد نه این كه

الزاماً و اجباراً تأثیر قطعى بگذارد، همان گونه كه بسیارى از افرادى كه از پدران و مادران

مبتلا به پارهاى از بیماریها متولّد مىشوند زمینه آلودگى به آن بیماریها را دارند، ولى با

این حال مىتوان با پیشگیریهاى مخصوص جلو تأثیر عامل وراثت را گرفت.

افراد ضعیف البنیه از نظر جسمانى با استفاده از بهداشت و ورزش، افراد نیرومندى

مىشوند و بعكس، افراد قوىّ البنیه بر اثر ترك این دو، ضعیف و ناتوان خواهند شد.

افزونبراین، روح و جسم انسان نیز قابلتغییر است تا چه رسد به اخلاق زاییدهازآن!

مىدانیم تمام «حیوانات اهلى امروز» یك روز در زمره حیوانات وحشى بودند،

انسان آنها را گرفت و رام كرد، و به صورت حیوانات اهلى در آورد؛ بسیارى از گیاهان و

درختان میوه نیز چنین بودهاند. جایى كه با تربیت بتوان خلق و خوى یك حیوان و

ویژگیهاى یك گیاه یا درخت را تغییر داد چگونه نمىتوان اخلاق انسان را به فرض كه

اخلاق ذاتى باشد تغییر داد؟

هم اكنون نیز بسیارى از حیوانات را براى كارهایى كه بر خلاف طبیعت آنها است

تربیت مىكنند و آنها این كارها را بخوبى انجام مىدهند.

2 - از آنچه در بالا گفته شد پاسخ استدلال دیگر آنان نیز روشن مىشود زیرا گاه

عوامل بیرونى آنقدر تأثیر قوى دارد كه ویژگیهاى ذاتى را بكلّى دگرگون مىسازد، و

حتّى ویژگیهاى جدید به وراثت به نسلهاى آینده نیز مىرسد همان گونه كه در حیوانات

اهلى مثال زده شد.

تاریخ، انسانهاى بسیارى را نشان مىدهد كه بر اثر تربیت بكلّى خلق و خوى خود را

تغییر دادند، و به اصطلاح یكصد و هشتاد درجه چرخش كردند، افرادى كه یك روز

مثلاً در صف دزدان قهّار جاى داشتند به زاهدان و عابدان مشهورى مبدّل گشتند.

توجّه به طرز به وجود آمدن یك ملكه اخلاقى به ما این قدرت را مىدهد كه راه از

آنها براى هدایت و تربیت همه انسانها داشتند، محكمترین دلیل بر امكان تربیت و

پرورش فضائل اخلاقى در تمام افراد بشر است.

آیاتى مانند: هُوَ الَّذى بَعَثَ فِىالْاُمِّیِینَ رَسُولاً مِنْهُم یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَیُزَكِّیهِمْ

وَیُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ وَاِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِى ضَلالٍ مُبِیْنٍ (سوره جمعه، آیه 2)(1) و آیات

مشابه آن بخوبى نشان مىدهد كه هدف از مأموریّت پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله هدایت و تربیت و

تعلیم و تزكیه همه كسانى بود كه در «ضَلالٍ مُبِیْنٍ» و گمراهى آشكار بودند.

2 - تمام آیاتى كه خطاب به همه انسانها به عنوان «یا بَنىآدَمَ» و «یااَیُّها النَّاسُ» و

«یا اَیُّها الْاِنْسانُ»، و «یا عِبادى» مىباشد و مشتمل بر اوامر و نواهى و مسائل مربوط به

تهذیب نفوس و كسب فضائل اخلاقى است، بهترین دلیل بر امكان تغییر «اخلاق رذیله»

و اصلاح صفات ناپسند است، در غیر این صورت، عمومیّت این خطابها لغو و بیهوده

خواهد بود.

ممكن است گفته شود: این آیات غالباً مشتمل بر احكام است، و احكام مربوط به

جنبههاى عملى است، در حالى كه اخلاق ناظر به صفات درونى است.

ولى نباید فراموش كرد كه «اخلاق» و «عمل» لازم و ملزوم یكدیگر و به منزله علّت و

معلولند، و در یكدیگر تأثیر متقابل دارند؛ هر اخلاق خوبى سرچشمه اعمال خوب

است، همان گونه كه اخلاق رذیله، اعمال زشت را به دنبال دارد؛ و در مقابل، اعمال نیك

و بد نیز اگر تكرار شود تدریجاً تبدیل به خلق و خوى خوب و بد مىشود.

3 - اعتقاد به عدم امكان تغییر اخلاق سر از اعتقاد به جبر در مىآورد؛ زیرا مفهومش

این است كه صاحبان اخلاق بد و خوب قادر به تغییر آن نیستند و چون اعمال آنها بازتاب

اخلاق آنها است، پس در انجام كار خوب یا بد مجبورند، و در عین حال مكلّف به انجام

خوبیها و ترك بدیها هستند؛ این عین جبر است، و تمام مفاسدى را كه مذهب جبر دارد بر

آن مترتّب مىشود(2).

ادامه دارد.......

____________________________________

(1) . آیه 164 آل عمران نیز همین مضمون را در بردارد.

(2). به اصولكافى، جلد 1، ص 155و كشفالمراد،بحثقضا و قدر درباره مفاسد مذهب جبر مراجعهشود.

 

 وبلاگ من ....وبلاگ پيامبران رحمت

 

امام صادق(ع) فرمود:به دنبال مونسى بودم كه در پناه آن, آرامش پيدا كنم, آن را در قرائت قرآن يافتم.

جمعه 26/6/1389 - 20:31 - 0 تشکر 232471

به نام خدا

سلام

4 - آیاتى كه با صراحت تشویق به تهذیب اخلاق مىكند و از رذایل اخلاقى بر حذر

مىدارد نیز دلیل محكمى است بر امكان تغییر صفات اخلاقى، مانند

«قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكَّیهاوَقَدْ خابَ مَنْ دَسَّیها؛

هر كس نفس خود را تزكیه كند رستگار شده، و آن كس كه نفس

خویش را با معصیت و گناه آلوده سازد نومید و محروم گشته است.»

(سوره شمس - آیه 9 و 10).

تعبیر به «دسّیها» از ماده «دسّ» و «دسیسه» در اصل به معنى آمیختن شىء ناپسندى با

چیز دیگر است؛ مثل این كه گفته مىشود: «دسّ الحنطة بالتراب؛ گندم را با خاك مخلوط

كرده»، این تعبیر نشان مىدهد كه طبیعت انسان بر پاكى و تقوا است و آلودگیها و رذائل

اخلاقى از خارج بر انسان نفوذ مىكند و هر دو قابل تغییر و تبدیل است.

در آیه 34 سوره فصّلت مىخوانیم: «اِدْفَعْ بِالَّتى هِىَ اَحْسَنُ فَاِذاَ الَّذى بَیْنَكَ وَبَیْنَهُ

عَداوَةٌ كَاَنَّهُ وَلِىٌّ حَمِیْمٌ؛ بدى را با نیكى دفع كن ناگهان (خواهى دید) همان كسى كه میان تو

و او دشمن است گویى دوست گرم و صمیمى (و قدیمى تو) است!»

این آیه بخوبى نشان مىدهد كه عداوت و دشمنیهاى عمیق كه در خلق و خوى انسان

ریشه دوانده باشد، با محبّت و رفتار شایسته ممكن است تبدیل به دوستیهاى داغ و

ریشهدار شود؛ اگر اخلاق، قابل تغییر نبود، این امر امكان نداشت.

و از آنجا كه «علم» و «جهل» قابل تغییر است، اخلاق هم به تبع آن قابل تغییر مىباشد.

5 - در حدیث دیگرى از پیامبراكرم صلى الله علیه و آله آمده است: «اِنَّ الْعَبْدَ لَیَبْلُغُ بِحُسْنِ خُلْقِهِ

عَظیمَ دَرَجاتِ الْاخِرَةِ وَشَرَفَ الْمَنازِلِ وَاِنَّهُ لَضَعیفُ الْعِبادَةِ؛

بنده خدا به وسیله حسناخلاق به درجات عالى آخرت و بهترین مقامات مىرسد، در حالى كه ممكن است از نظر

عبادت ضعیف باشد!»(2)

در این حدیث اوّلاً مقایسه حسن اخلاق به عبادت، و ثانیاً ذكر درجات بالاى اخروى

كه حتماً مربوط به اعمال اختیارى است، و ثالثاً تشویق به تحصیل حسن خلق، همگى

نشان مىدهد كه اخلاق یك امر اكتسابى است، نه اجبارى و الزامى و خارج از اختیار!

(دقّت كنید)

این گونه روایات و تعبیرات گویا و پرمعنى در كلمات معصومین علیهم السلام زیاد دیده

مىشود(3) و همه آنها نشان مىدهد كه صفات اخلاقى قابل تغییر است، و گرنه این تعبیرات

و تشویقها لغو و بیهوده بود.

6 - در حدیث دیگرى از رسول خدا صلى الله علیه و آله مىخوانیم كه به یكى از یارانش به نام

«جریر بن عبداللَّه» فرمود: «اِنَّكَ امْرُءٌ قَدْ اَحْسَنَ اللَّهُ خَلْقَكَ فَاَحْسِنْ خُلْقَكَ؛ خداوند به تو

چهره زیبا داده، اخلاق خود را نیز زیبا كن!»(4)

كوتاه سخن این كه: كتب روایى ما پُر از روایاتى است كه همگى دلالت بر امكان تغییر

اخلاق آدمى دارد.(5)

این بحث را با حدیثى از امیر مؤمنان على علیه السلام كه تشویق به فضائل اخلاقى مىكندپایان مىدهیم، فرمود: «اَلْكَرَمُ حُسْنُ السَّجِیَّةِ وَ اجْتِنابُ الدَّنِیَّةِ؛

ارزش و كیفیّت انسانبه اخلاق پسندیده و اجتناب و دورى از اخلاق پست است!»

__________________________________

(1). غررالحكم، 1280 - 1281.

(2). محجّة البیضاء، ج 5، ص 93.

(3) مرحوم كلینى در جلد دوم اصول كافى، در باب حسن الخلق(ص 99) هیجده روایت در این زمینهنقلكرده است.

(4). سفینة البحار، مادّه خلق.

(5). به جلد دوم اصول كافى و روضه كافى، و جلد سوم میزان الحكمة و جلد اوّل سفینة البحار، در ابواب مناسب مراجعه فرمایید.

* * *

 

 وبلاگ من ....وبلاگ پيامبران رحمت

 

امام صادق(ع) فرمود:به دنبال مونسى بودم كه در پناه آن, آرامش پيدا كنم, آن را در قرائت قرآن يافتم.

شنبه 27/6/1389 - 9:6 - 0 تشکر 232601

با سلام
عزیزی می گفت جبریون را باید با چوب جبر تادیب کرد (با چوبی آنها را زدن و در جواب چرایی زدن بگوییم این جبر زمانه است که را مجبور به زدن کرده) در تمامی صفات چه جسمی و چه اخلاقی دو عامل اساسی دخیلند :1-ویژگی های جسمی و وراثتی2- محیط و شرایط بیرونی گاهی می توان فردی را دید که علیرغم فیزیک بدنی مناسب بعلت عدم همکاری محیطی از جمله نبود امکانات ورزشکار خوبی نمی شود و بالعکس فردی با فیزیک نه چندان مناسب بواسطه عوامل محیطی و تمدین و ممارست به جایگاه خوبی در ورزش می رسد این موضوع در کسب مهارتهای اخلاقی نیز صادق است . فرزندی در یک خانواده خوب و آرمانی بواسطه محیط نامناسب گمراه می شود که بهترین نمونه آن پسر نوح است که با بدان نشیند و گمراه شود و همسر لوط و ..... و برعکس.

«اللهم صل علی محمد و ال محمد و عجل فرجهم» 

رواق منظر چشم من آشیانه توست         کرم نما و فرود آ که خانه خانه توست

انجمن تعلیم و تربیتیها 

برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.