• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن ادب و هنر > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
ادب و هنر (بازدید: 518)
جمعه 21/3/1389 - 10:18 -0 تشکر 204968
هنر نگارش قرآن

نگارش قرآن در مراحل تكاملى خودقرآن از صدر اول، به خصوص از ناحیه كتابت و زیبایى خط، با گذشت زمان سیرتكاملى داشته است.

خطاطان بزرگ، در زیبایى قرآن و تكمیل خط آن، سهم‏به سزایى داشته‏اند. نخستین كسى كه در راه تكمیل كتابت مصحف و زیبایى خط آن‏قدم برداشت، خالد بن ابى الهیاج از اصحاب امیر المؤمنین علیه السلام بود كه در حدودسال صدم هجرى در گذشته است. او به خوشنویسى و داشتن خط زیبا معروف بود.گفته‏اند كه سعد، مولا و حاجب ولید، وى را براى كتابت مصحف و شعر و اخبار دردربار ولید بن عبد الملك (96 - 86) استخدام كرد.

او كسى است كه پس از تجدید بناو توسعه مسجد نبوى در مدینه، به دست عمر بن عبد العزیز، سوره شمس را باطلا برمحراب آن مسجد نوشت. این تجدید بنا به سال 90 هجرى پایان یافت (1).عمر بن عبد العزیز از خالد خواست كه مصحفى با همین خط براى او بنویسد واو مصحفى را با زیبایى تمام نوشت. عمر بن عبد العزیز آن را پذیرفت و بر او آفرین‏گفت.

اما خالد مبلغ زیادى را براى انجام این كار مى‏خواست، كه عمر از پرداخت آن‏خود دارى كرده و مصحف را به او پس داد.محمد بن اسحاق (ابن الندیم) مى‏گوید: «مصحفى را به خط خالد بن ابى الهیاج ازاصحاب على علیه السلام دیدم. این مصحف در مجموعه خطوط تاریخى محمد بن الحسین‏معروف به ابن ابى بعره بود كه پس از او به عبد الله بن حانى رسید» (2).خطاطان تا اواخر قرن سوم هجرى مصحف‏ها را با خط كوفى مى‏نوشتند.

از این‏پس، در اوایل قرن چهارم، خط زیباى نسخ جاى خط كوفى را گرفت. اولین مصحف به خط نسخ، به دست‏خطاط معروف محمد بن على بن الحسین بن‏مقله (328 - 272) نوشته شد. گفته شده است: وى اولین كسى است كه به خط ثلث‏و نسخ نوشت. او كه در علم هندسه تخصص داشت، با رسم حروف هندسى و بنانهادن قواعد و اصول آن، خط عربى اسلامى را تغییر داد و بدان زیبایى بخشید.این كار منحصر به اوست و تا كنون در میان امت اسلامى خطاطى با این مهارت‏یافت نشده است. تعدادى از مخطوطات تاریخى، مانند مصحف موجود در موزه‏هرات در افغانستان منسوب به اوست و گفته‏اند كه او دو بار قرآن را نوشت (3).

خط نسخ عربى در قرن هفتم هجرى، به دست‏یاقوت بن عبد الله‏موصلى (متوفاى 689) به حد اعلاى كمال خود رسید. او با خط زیباى خود هفت‏مصحف نوشت. این مصحف‏ها با انواع خطوط نوشته شده بود و پیش واى دیگر نویسندگان قرار گرفت (4). كلیه مصحف‏ها تا قرن یازدهم هجرى بر شیوه خط یاقوت‏نوشته مى‏شد. در اول قرن دوازدهم ترك‏هاى عثمانى، به خصوص پس از فتح مصربه دست‏سلطان سلیم، خط عربى اسلامى را مورد توجه قرار دادند و به دست‏خطاطان فارسى كه در امپراتورى عثمانى خدمت مى‏كردند در پیش برد و تكمیل‏این خط كوشیدند. سلطان سلیم تمام خطاطان، نقاشان و هنرمندان را در پایتخت‏خود گرد آورد.

اینان انواع جدیدى از خطوط عربى، مانند خط رقعى، خط دیوانى، خط طغرایى و خط اسلامبولى را پدید آوردند، كه هم چنان در نوشته‏ها متداول‏است.برخى از خطاطان عثمانى كه شهرت بسیار یافتند عبارتند از: حافظ‏عثمان (متوفاى 1110) و سید عبد الله افندى (متوفاى 1144) و استادراسم (متوفاى 1169) و ابوبكر ممتاز بك مصطفى افندى، كه خط رقعى را اختراع‏كرد. این خط از سهل‏ترین و ساده‏ترین خطوط عربى است. او قواعد این خط راوضع نمود و اولین بار با این خط كتابت كرد. ابوبكر ممتاز بك در زمان سلطان‏عبد المجید خان و به سال 1280 هجرى این خط را عرضه كرد.چاپ مصحف‏ها نیز مانند كتابت آن، در دوره‏هاى مختلف رو به كمال داشته‏است. نخستین بار در حدود سال 950 هجرى مطابق 1543 میلادى، قرآن دربندقیه به چاپ رسید. ولى پس از چاپ، مقامات كلیسا به معدوم كردن آن دستور دادند.

پس از آن در سال 1104 هجرى مطابق با 1692 میلادى هنكلمان در شهر هامبورگ به چاپ قرآن همت گماشت. پس از وى در سال 1108 هجرى مطابق با1696 میلادى ماراكى در «پادو» به چاپ قرآن دست زد.به سال 1200 هجرى مطابق با 1785 میلادى، مولا عثمان در «پطرزبورگ»روسیه، قرآن را چاپ كرد و این اولین چاپ اسلامى قرآن بود. نظیر آن در «قازان» نیزبه چاپ رسید.فلوگل نیز در سال 1252 هجرى مطابق با 1836 میلادى در شهر «لیپزیك» به‏چاپى مخصوص از قرآن دست زد.

این چاپ از قرآن به علت املاى ساده آن بااستقبال بى‏نظیر اروپاییان رو به رو شد. اما مانند دیگر چاپ‏هاى اورپایى در جهان‏اسلام توفیقى به دست نیاورد.اولین دولت اسلامى كه به چاپ قرآن اقدام كرد و اقدام آن با موفقیت رو به روشد، «ایران» بود. این دولت اسلامى دو چاپ سنگى زیبا و منقح از قرآن تهیه كرد.این چاپ‏ها كه در حجمى بزرگ ارائه شده و داراى ترجمه در ذیل هر سطر بود وبرخوردار از فهرست‏هاى متعدد بود.

اولین نسخه به سال 1243 هجرى مطابق با1827 میلادى در تهران و دومین نسخه در سال 1248 هجرى مطابق با 1832میلادى در تبریز به چاپ رسید. در این زمان در هند نیز قرآن چاپ و منتشر شد.به دنبال آن، از سال 1294 هجرى مطابق با 1877 میلادى، تركیه عثمانى‏به چاپ‏هاى مختلفى از قرآن دست زد كه در نهایت زیبایى و استوارى قرار داشت.در سال 1323 هجرى مطابق با 1905 میلادى، روسیه تزارى به چاپ قرآنى به‏خط كوفى و به حجمى بزرگ همت گماشت، كه تصور مى‏رفت‏یكى از مصحف‏هاى اولیه عثمانى است.

این قرآن خالى از نقطه و علایم فتحه و كسره بود. چند ورق ازاول آن افتاده و آخر آن نیز ناقص بود. این قرآن از آیه هشتم سوره بقره: و من الناس‏من یقول امنا بالله و بالیوم الاخر و ما هم بمؤمنین آغاز و به آیه چهارم از سوره زخرف:و انه فی ام الكتاب لدینا لعلی حكیم پایان مى‏یافت. این قرآن در سمرقند پیداشده بود و در اختیار كتاب خانه سلطنتى در پطرزبورگ بود و انستیتوى آثار در «تاشكند» آن را با همان حجم اصلى و خصوصیات دیگر در پنجاه نسخه فتوگرافى‏كرده، به مهم‏ترین دانش‏گاه‏هاى كشورهاى اسلامى هدیه نمود. نسخه‏اى از این قرآن‏در كتاب خانه دانش‏گاه تهران (با شماره 14403 ثثا) موجود است.

در سال 1342 هجرى مطابق با 1923 میلادى، كشور مصر به چاپ قرآن اقدام‏نمود. چاپ این قرآن به وسیله كمیته‏اى با تعیین وزارت اوقاف آن كشور و به‏سرپرستى مشایخ الازهر انجام شد. این نسخه از قرآن با پذیرش جهان اسلام‏رو به رو شد و چاپ‏هاى بسیارى بر اساس آن انجام گرفت.در سال 1370 هجرى مطابق با 1950، عراق نیز به چاپ نفیسى از قرآن دست‏زد. هم چنین سراسر جهان اسلام به چاپ و نشر قرآن به بهترین صور و زیباترین انواع‏چاپ همت گماشتند. این روش هم چنان در جهان اسلام ادامه دارد.

هم چنین قرآن دیگرى از خطاطى سورى به نام «عثمان طه» رواج یافت. این قرآن‏در كشورهاى سوریه، عربستان، ایران، لبنان و دیگر كشورهاى اسلامى چاپ شد.ویژگى این چاپ تنظیم آیات در صفحه و تقسیم منظم حزب‏ها و جزءهاى سى‏گانه‏قرآن است

(5).پى‏نوشتها:------------------------------1 - تاریخ یعقوبى، ج 3، ص 30 و 36.2 - الفهرست، ص 9 فن اول از مقاله اول و ص 46 فن اول از مقاله دوم.3 - الخط العربی الاسلامی، ص 155. الخطاط البغدادی، ص 16.4 - الخط العربی الاسلامی، ص 171. مصور الخط العربی، ص 92.5 - براى اطلاع بیش‏تر از خط عثمان طه و ویژگى‏هاى آن رجوع كنید به: خرمشاهى، بهاء الدین، قرآن پژوهشى، ص 657.منبع:علوم قرآنى صفحه 177 محمد هادى معرفت

يکشنبه 16/8/1389 - 10:29 - 0 تشکر 248574

سلام
ممنون دوست عزیز
خوب بود

مست نگاه تو ام 
برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.