• مشکی
  • سفید
  • سبز
  • آبی
  • قرمز
  • نارنجی
  • بنفش
  • طلایی
انجمن ها > انجمن ادبيـــات > صفحه اول بحث
لطفا در سایت شناسائی شوید!
ادبيـــات (بازدید: 1499)
پنج شنبه 6/3/1389 - 14:31 -0 تشکر 202521
ادبیات غنایی

سلام

از این پس مطالبی که در خصوص ادبیات غنایی که یکی از چهار بخش ادبیات است در این قسمت قرار میگیرد .

اول از همه به تشریح ادبیات غنایی میپردازم :

ادبیات غنایی

 

غنا در لغت یعنی آوازخوانی،سرود،تغنّی( و آن خواندن شعر همراه با كف زدن است)، خنیاگری؛ و در اصطلاح به اشعاری گفته می‌شود كه به بیان احساسات و عواطف شخصی پرداخته است، به شرط آنكه از «احساس» و « عواطف شخصی» وسیع‌ترین مفاهیم آن‌ها را در نظر بگیریم؛ یعنی تمام انواع احساسات، از نرم‌ترین آن‌ تا درشت‌ترین آن‌، با همه واقعیاتی كه وجود دارد .

 

شعر غنایی به «حسنِ» شاعر مربوط می‌شود، بنابراین طیف وسیعی از معانی و مضامین شاعرانه را به خود اختصاص می‌دهد. موضوعاتی كه در ادب فارسی حوزه شعر غنایی را تشكیل می‌دهند از عشق و جوانی، تا پیری و مرگ، غم و شادی و ...، تقریباً تمام موضوعات رایج است به جز حماسه و شعر تعلیمی. حتی داستان‌های منظوم ادب فارسی، هم در مقوله شعر غنایی قرار می‌گیرند .

 

در یك نگاه اجمالی: شعرهای عاشقانه، فلسفی و عرفانی، مذهبی، هجو، مدح، وصف طبیعت، همگی از مصادیق شعر غنایی‌اند .

 

معادل غربی برای اصطلاح شعر غنایی، لیریك «Lyric» است. در یونان باستان این گونه اشعار با همراهی بربط (در یونانی lura ، در انگلیسی و فرانسه Lyre) خوانده می‌شد، به این خاطر به این اشعار لیریك گفته می‌شد. شعر غنایی غربی، شعری است غالباً كوتاه و غیر روایی كه الزاماً با موسیقی همراه است. اگر شعر بلند و روایی باشد، مانندِ خسرو و شیرین نظامی در ادبیات پارسی ... به آن «Pramatic lyric» یعنی شعر غنایی نمایشی گفته می‌شود، با این تفاوت كه در غرب و یونان به علت رواج نمایش، این گونه اشعار شكلی نمایشی دارند و در شعر پارسی، شكلی داستانی و روایی. شعر غنایی در فارسی در قالب، غزل، مثنوی، رباعی، دو بیتی و حتی قصیده مطرح می‌شود؛ اما، مهم‌ترین قالب آن غزل است .

 

اصطلاح شعر غنایی، از قدیم در ادب فارسی رایج نبوده، بلكه در سال‌های اخیر به تبع عرب‌ها كه به شعرِ عاشقانه و عاطفی «الشعر الغنایی» می‌گفتند، در برابر اصطلاح لیریك، شعر غنایی را به كار بردند. قدما برای مجموعه غنائیات، اصطلاح خاصی نداشته‌اند، تعبیراتی از نوع غزل یا تغزل در ادبیات فارسی بوده كه در طول زمان مفهوم آن تغییرات وسیعی یافته است .

 

در باره جایگاه شعر غنایی می توان گفت: شعر حماسی در دوران طفولیت جوامع به وجود می‌آید، همچنان كه شعر تعلیمی به دوران كهولت جوامع برمی‌گردد؛ اما، شعر غنایی در دوران جوانی جوامع رشد می‌كند. بدین گونه كه فرد «خویشتنِ خویش» را باز می‌یابد و «نداهای درون» را می‌شنود، با این همه شعر غنایی در جوامعی كه به مرحله كهولت و پیری رسیده‌اند نیز ظهور دارد .

 

شعر حماسی در دوران طفولیت جوامع به وجود می‌آید، همچنان كه شعر تعلیمی به دوران كهولت جوامع برمی‌گردد؛ اما، شعر غنایی در دوران جوانی جوامع رشد می‌كند .

 

از طرفی بسیاری از محققین دوران اوج و رواج ادب غنایی را، مربوط به گسترش تمدن و شهرنشینی می‌دانند. دوره‌ای كه انسان به علت زندگی شهرنشینی هر روز بیشتر از طبیعت دور می‌شود و نسبت به آن دلتنگ‌تر! یكی از موتیف‌های این گونه اشعار، موتیف «آن روزها رفتند» است كه با حسرت به روزگاران كهن همراه است .

 

منشا اشعار عاشقانه به روابط مرد و زن در دوران مادر سالاری كه جامعه تحت حكومت زن بوده است، می‌رسد. اشعار عاشقانه همان ستایش‌ها و اوراد و اذكاری هستند كه مردان برای زنِ حاكم می‌سروده‌اند. در بسیاری از اوراد و مناجات‌ها اگر به جای خدا، معشوق را تصور كنیم، در معنا خللی حاصل نمی‌شود. زیربنای ادبیات عرفانی هم از این دیدگاه، ادب غنایی است، عارفان نخستین، شعر عاشقانه را تفسیر و تأویل عرفانی كرده‌اند و این معنی در تفاسیر شیخ ابوسعید ابی الخیر در «اسرار التوحید» كاملاً آشكار است .

 

محققان غربی تأیید كرده‌اند كه اشعار غنایی یونانی، مصری و عبری ریشه درترانه‌ها و مناسك مذهبی دارد. نمونه خوب اتحاد ادب غنایی و عرفانی، «دو غزلِ‌ غزل‌های سلیمان» است .

 

شعر غنایی سابقه‌ای هزاران هزار ساله دارد. متن‌های به دست آمده از اهرام مصر را كه سروده‌هایی در ستایش پادشاه و آوازهایی برای تدفین و دعاهایی برای خدایان است، می‌توان قدیمی‌ترین شعرهای غنایی دانست. این آثار مربوط به دو هزار و ششصد سال قبل از میلاد مسیح است .

 

فیلیپا سیدنی، ادموند اسپنسر از شاعران غنایی اروپا محسوب می‌شوند. در قرن هجدهم، شعر غنایی چندان رونقی نداشت؛ اما، ظهور مكتب رمانتیسم و سمبولیسم در قرن نوزدهم، به آن رونقی تازه بخشید .

 

در شعر فارسی نیز، شعر غنایی از قدمت و سابقه‌ای طولانی برخوردار است و از همان آغاز شعر تا به امروز نمونه‌های بسیار زیبا و عالی از این نوع ادبی بر تارك ادبیات پارسی می‌درخشد .

 

منظومه‌های عاشقانه فارسی مانند ویس و رامین، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون و ... از آثار درخشان شعر فارسی در این حوزه هستند كه خود در بخشی جداگانه قابل بررسی است. امروزه شعر غنایی علاوه بر غزل، در غزل مثنوی، شعر سپید، نیمایی یا شعر نو، سروده می‌شود .

 

منابع:
1-شمسا، سیروس؛ انواع ادبی، تهران، فردوس، 1383، چاپ دهم، ویرایش سوم، ص 138-136-134.
2-شفیعی كدكنی، محمدرضا؛ زمینه اجتماعی شعر فارسی، تهران، اختران، 1386، چاپ اول، ص 26-28.
3-میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت؛ واژه‌نامه هنر شاعری، تهران، كتاب مهناز، 1385، چاپ سوم، ویرایش سوم، ص 188.
4-رستگار فسایی، منصور؛ انواع شعر فارسی، شیراز، نوید، 1380، چاپ دوم، ص 150-151.

تو اگر در تپش باغ خدا را ديدي، همت کن و بگو ماهي ها حوضشان بي آب است 
  
پنج شنبه 6/3/1389 - 20:20 - 0 تشکر 202549

 سعید آژده: تصنع جوهره ی اصلی ادبیات غنایی را خشک کرده است

این شاعر در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) در خوزستان، اظهار کرد: ادبیات معاصر مانند ادبیات کلاسیک، دور از ادبیات عاشقانه نبوده و نیست و اگر منظور از ادبیات معاصر، جریان های ادبی و فکری بعد از انقلاب نیماست، ادبیات معاصر ما هم عاشق بوده است.


او افزود: منظومه ی "
افسانهنیما که دیالوگی بین عاشق و معشوق است، سرتاسر عشق است. دیگر جریان ساز بزرگ ادبی ما شاملوست که در سراسر آثارش عشق دیده می شود. این البته تنها شامل شعر
نمی شود.
او همچنین خاطرنشان کرد:
ارسطو ادبیات را به سه شاخه تقسیم می کند؛ ادبیات غنایی یا لیریک، ادبیات نمایشی یا دراماتیک و ادبیات حماسی یا اپیک. درواقع، بعد از این تقسیم بندی، ادبیات جهان دستخوش تغییر و تحول زیادی بوده، خاصه در بخش غنایی. در ایران، اکثر غزل ها و حتا مثنوی
هایی هست که در شاخه ی ادبیات غنایی جا می گیرند.


به گفته ی آژده، ما بیش از هر نوع دیگری در ادبیات، شعر غنایی داریم و به ندرت، درام داشته ایم. برای مثال، در حماسه، فردوسی را داریم و در بین معاصران، اخوان ثالث و حتا شاملو را داریم؛ اما غنا خیلی بیش تر از حماسه است و این به ذائقه ی شاعران و نویسندگان برمی گردد.


او در ادامه یادآور شد: ما در کشوری زندگی می کنیم که گویی آب و هوایش عاشقانه است؛ مانند شیراز که طبیعتش از نظر جغرافیایی اقتضای عاشقانه سرایی می کند. حال اگر کسی در جنوب دست به عاشقانه سرایی می زند، باز هم می توان گفت گرمای جنوب سبب شعر و ادبیات غنایی می شود. در مجموع، انسان در وهله ی اول تا عاشق نباشد، نمی تواند بنویسد و ادبیات غنایی هم چیزی جز آن نمی تواند باشد و کسانی که حماسه می نویسند، ابتدا عاشقانه می نوشتند.


آژده بیان کرد: اگر ما ادبیات را دهه یی پیش ببریم، بعد از دهه ی 50 که درواقع با رشد کمی و کیفی شاعران روبه رو بودیم؛ از جمله جریان موج نو، شعر حجم و شعر ناب، دهه ی 60، دهه ی خاموشی ادبیات ماست، که به ندرت با آثار شاعران و نویسندگان مواجه می شویم.


او افزود: در دهه ی 60 تا 70، به نوعی تصنع در ادبیات پرداختیم که دامنه اش تا دهه ی 80 رسیده است، که در این دوره، عاشقانه های واقعی را به ندرت دیده ایم.

تو اگر در تپش باغ خدا را ديدي، همت کن و بگو ماهي ها حوضشان بي آب است 
  
پنج شنبه 6/3/1389 - 20:22 - 0 تشکر 202550

نمونه ای از ادبیات غنایی

 اشارت صبح شعری ازعبدالقادر بیدل دهلوی

برق با شوقم شرار بیش نیست  / شعله طفل نی سواری بیش نیست

آرزوهای دو عالم دستگاه   /  در کف خاکم غباری بیش نیست

لاله و گل زخمی خمیازه اند   /  عیش این گلشن خماری بیش نیست

تا به کی نازی به حس عاریت   /    ما و من آیینه داری بیش نیست

می رود  صبح و اشارت می کند  / کاین گلستان خنده واری بیش نیست

غرقه ی وهمیم ورنه این محیط  /  از تنک آبی کناری بیش نیست

ای شرر از همراهان غافل مباش   /   فرصت ما نیز باری بیش نیست

بیدل این کم همتان بر عزّ و جاه /  فخر ها دارند و عاری بیش نیست

تو اگر در تپش باغ خدا را ديدي، همت کن و بگو ماهي ها حوضشان بي آب است 
  
برو به انجمن
انجمن فعال در هفته گذشته
مدیر فعال در هفته گذشته
آخرین مطالب
  • آلبوم تصاویر بازدید از کلیسای جلفای...
    آلبوم تصاویر بازدید اعضای انجمن نصف جهان از کلیسای جلفای اصفهان.
  • بازدید از زیباترین کلیسای جلفای اصفهان
    جمعی از کاربران انجمن نصف جهان، در روز 27 مردادماه با همکاری دفتر تبیان اصفهان، بازدیدی را از کلیسای وانک، به عمل آورده‌اند. این کلیسا، یکی از کلیساهای تاریخی اصفهان به شمار می‌رود.
  • اعضای انجمن در خانه شهید بهشتی
    خانه پدری آیت الله دکتر بهشتی در اصفهان، امروزه به نام موزه و خانه فرهنگ شهید نام‌گذاری شده است. اعضای انجمن نصف جهان، در بازدید دیگر خود، قدم به خانه شهید بهشتی گذاشته‌اند.
  • اطلاعیه برندگان جشنواره انجمن‌ها
    پس از دو ماه رقابت فشرده بین کاربران فعال انجمن‌ها، جشنواره تابستان 92 با برگزاری 5 مسابقه متنوع در تاریخ 15 مهرماه به پایان رسید و هم‌اینک، زمان اعلام برندگان نهایی این مسابقات فرارسیده است.
  • نصف جهانی‌ها در مقبره علامه مجلسی
    اعضای انجمن نصف جهان، در یك گردهمایی دیگر، از آرامگاه علامه مجلسی و میدان احیا شده‌ی امام علی (ع) اصفهان، بازدیدی را به عمل آوردند.